Halkbilim çalışmalarında en kolay sanılan şeyderleme yapmaktır. Aslında derleme yapmak çalışmalarımızda en güç olanıdır.Genç arkadaşlarımla bu konudaki bilgimi ve deneyimlerimi paylaşmak istiyorum.1943 yılı idi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde doktora öğrencisi idim DeğerliHocam Pertev Naili Boratav askerden yeni gelmilşti ve bir iki dersinidinleyince kararımı vermiştim. Doktoramı Halk Edebiyatı dalında yapacaktım,hocama söyledim, pek memnun oldu. Doğu Anadolu’da folklor derlemeleriyapacakmış. Katılmak isteyip istemediğimi sordu. Elbet sevinerek kabul ettim.Hocam, Türk Dil Kurumu’ndan derlemedeki giderlerimizi ve yol masraflarımızıkarşılayacak kadar para aldı. Atladık trene ver elini Erzurum. Erzurum’datrenden inince bir satıcının lavaş satarken bağırması dikkatimi çekti. Etçmegebak etçmege, ele sanırsın ki çeteür, (ketedir) diye bağırıyordu. Kars’agidiyorduk, çünkü hocam Boratav askerliğini orada yapmıştı ve aşıkların çoğunutanıyordu. Erzurum ile Kars arasında dekovil denen bir tren işliyordu.Biletlerimizi alıp atladık bu trene. Tren soba ile ısınıyordu. Elbet soba, odunyakıyordu. Kars’a kadar, özellikle Sarıkamış ormanlarına tırmanırken birkaçkere durup odun tedariki yaptık. Kars’ta lisenin yatakhanesinde bize yerayrılmıştı. Bavullarımızı yerleştirdikten sonra sokağa çıktım ve şaşkınadöndüm, bütün yollar kalemle çizilmiş gibi dümdüzdü. Yollar boyunca siyahtaştan yapılmış büyük ve heybetli binalar vardı. Birini ziyaret ettik. Duvarlarçok kalındı ve en alt katta duvarın içine soba gibi peç dedikleri bir şeyyerleştirilmişti. Orada saman bile yakılsa duvarların içini dolaştıktan sonrabacadan çıkıyor, böylece bütün duvarlar ısınıyor ve evi de ısıtıyordu. Bunlarınhepsi kısa süren işgalde Ruslar tarafından yapılmıştı.