Year 2020, Volume 33 , Issue 33, Pages 79 - 101 2020-06-04

Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri

Yusuf BALTA [1]


İmam Hamevî (ö. 1098/1687), üretken ve önemli bir Hanefî âlimidir. Kayıtlarda, İmam Hamevî’ye Risâletü’l-Hamevî adlı bir risale nisbet edilmektedir. Bu risalede, Hanefî fakihlere ait Kenzü’d-deḳāʾiḳ ve bazı şerhleriyle, el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedî, Dürerü’l-ḥükkâm fî şerḥi Ġureri’l-aḥkâm gibi önemli fıkıh kitaplarının asıl metinleriyle şerhleri arasındaki bazı konularda, bilgi ve usul kaynaklı tenakuzlara değinmiştir. Bunlar, ilk bakışta herkesin fark edemeyeceği ama sağlam bir hukuk mantığının süzgecinden kaçmayacak cinsten çelişkilerdir. İmam Hamevî’nin, tespit ettiği bu çelişkileri şöyle sıralamak mümkündür: Hanefî mezhebinin prensiplerine ters düşen içtihatlar, kelimelerin fıkhî ıstılah anlamları ve fiillerin harfi cerlerle kazandıkları anlamların ihmal edilmesi, âmm ve hâss ifadelerinin cümle içinde sıralanması ve bu sıralamada kullanılan atıf harflerine bağlı anlam inceliklerinin dikkate alınmaması bunlardan bazılarıdır. Bu gibi eksikliklerden dolayı Hanefî mezhebinin müftâ bih içtihatlarıyla şerhlerdeki yaklaşımlar çelişmektedir. Bazen de Hanefî mezhebiyle diğer mezhepler arasındaki ihtilaflı meselelerin sonucunu ilgilendiren hükmün kapsam ve sınırları doğru tespit edilemediğinden metin ve şerhler arasındaki çelişkili yaklaşımlar ortaya çıkmaktadır. Bu netice, Hanefi mezhebinin içtihatlarıyla diğer mezheplerin içtihatlarının birbirine karışmasına sebep olmaktadır. İşte İmam Hamevî, tespit ettiği bu tenakuzları dil ve Hanefî mezhebinin ilkeleri açısından değerlendirmiş ve yedi maddede toplayıp izah etmiştir.
Hanefî Mezhebi, Hamevî, Kenzü’d-dekâik, Nikâh
  • Aktan, Hamza, “Kazf”, DİA, XXV, 148-149.
  • Apaydın, H. Yunus, “Şahit”, DİA, XXXVIII, 278-283.
  • Aynî, Ebû Muhammed (Ebü’s-Senâ) Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed, Remzü’l-Hakāʾik fi Şerhi’l-Kenzü’d-Deḳāʾiḳ, [b.y.] [y.y.], [t.y.], I, II.
  • Bilmen, Ömer Nasûhî, Hukukı İslâmiyye ve Istılâhâtı Fıkhiyye Ķāmûsu, İstanbul: Bilmen Yayınları, 1968.
  • Cürcânî, Ali b. Muhammed es-Seyyid Şerif, Mu̒cemu’t-Târifât, thk: Muhammed Sıddık el- Minşâvî, Kahire: Dâru’l-Fazile, [t.y.].
  • Çeker, Orhan, İslam Hukukunda Akidler, Konya, Tekin Kitabevi, 2014.
  • Ensârî, Cemâleddîn b. Hişâm, Muġni’l-Lebîb ʿan Kütübi’l-Eʿârîb, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1992.
  • Erturhan, Sabri, Temel Fıkıh Bilgileri, İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2017.
  • Gemi, Ahmet, “Hamevî’ye Ait Eleştirel Bir Çalışma Örneği: Risâle fi’-Nahiv”, Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2018/3, yıl: 9, cilt: IX, sayı:21, 585-606.
  • Haskefî, Alâüddîn Muhammed b. Ali, ed-Dürrü’l-Muḫtâr Şerhu Tenvîrü’l-Ebṣâr, [b.y.]: [y.y.], [t.y.].
  • İbn Hümam, Kemâleddîn Muhammed b. Abdulvâhid, Şerhu Fetḥu’l-Kadîr, Beyrut: [y.y.], [t.s.], I-X.
  • İbn Nüceym, Zeynuddîn Zeynel Âbidin Zeyn b. İbrâhîm Muhammed, el-Baḥrü’r-Râʾiḳ Şerḥu Kenzi’d-Deḳāʾiḳ, Beyrut: [y.y.], 1993.
  • İbn Nüceym, Sirâcüddîn Ömer b. Nüceym b. Muhammed el Mısri, en-Nehrü’l-Fâʾiḳ Şerḥu Kenzi’d-Deḳāʾiḳ, Beyrut: Dâru’l-kütübü’l-ilmiyye, 2002, I-III.
  • Karaman, Hayreddin, Mukayeseli İslam Hukuku, İstanbul: İz Yayıncılık, 1999, I-III.
  • Komisyon, İsmail Karagöz - Fikret Karaman - İbrahim Paçacı - Mehmet Canbulat - Ahmet Gelişgen - İbrahim Ural, Dini Kavramlar Sözlüğü, Ankara : DİB Yayınları, 2015.
  • Kudûrî, Ebu’l Hasen Ahmed, el-Muḫtaṣaru’l-Kudûrî, Trc. Süleyman Fahir, İstanbul: Eser Neşriyat, 1979.
  • Mergīnânî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergānî. Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, Beyrut: Dâru’l-erkâm b. Erkâm, [t.y.].
  • Merzûkî, Ebû Ali Ahmed b. Hüseyin el-Merzûkî, Şerḥu Faṣîḥi Saʿleb, [b.y.], [y.y.], [t.y.].
  • Molla Hüsrev, Muhammed b. Ferâmûz b. Ali, Dürerü’l-Hükkâm fî Şerḥi Ġureri’l-Aḥkâm, Karaçi : [y.y.], 1980.
  • Nesefî, Abdullah b. Ahmed, Kenzü’d-Deḳāʾiḳ, Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2005.
  • Özel, Ahmet, Hanefi Fıkıh Âlimleri, 3. Baskı, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
  • Serahsi, Şemsü’l-eimme Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed, el-Mebsûṭ, 30 Cilt, Trc. H. Mehmet Günay, Hüseyin Kayapınar, Ahmet Bostancı, İstanbul: Gümüşev Yayıncılık, [t.y.].
  • Sinanoğlu, Mustafa, “Hamevî”, DİA, XV, 456-457.
  • Tehânevî, Muhammed A‘lâ b. Alî b. Muhammed Hamîd el-Fârûkī, Keşşâfü Iśŧılâĥâti’l-Fünûn ve’l-‘Ulûm,Thk: Ali Rahruc, Lübnan: Mektebetü Lübnan, 1996, I-II.
  • Zeylâî, Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus el-Bâsrî, Tebyînü’l-Haḳāʾiḳ fi Şerhi Kenzü’d-Deḳāʾik, Mısır: [y.y.], 1314.
Primary Language tr
Subjects Religion
Journal Section Articles
Authors

Author: Yusuf BALTA (Primary Author)
Institution: ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 4, 2020

Bibtex @research article { usul748126, journal = {Usul İslam Araştırmaları}, issn = {1305-2632}, eissn = {2147-8279}, address = {}, publisher = {İlim Yayma Vakfı}, year = {2020}, volume = {33}, pages = {79 - 101}, doi = {}, title = {Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri}, key = {cite}, author = {Balta, Yusuf} }
APA Balta, Y . (2020). Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri . Usul İslam Araştırmaları , 33 (33) , 79-101 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/usul/issue/54749/748126
MLA Balta, Y . "Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri" . Usul İslam Araştırmaları 33 (2020 ): 79-101 <https://dergipark.org.tr/en/pub/usul/issue/54749/748126>
Chicago Balta, Y . "Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri". Usul İslam Araştırmaları 33 (2020 ): 79-101
RIS TY - JOUR T1 - Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri AU - Yusuf Balta Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Usul İslam Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 79 EP - 101 VL - 33 IS - 33 SN - 1305-2632-2147-8279 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Usul İslam Araştırmaları Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri %A Yusuf Balta %T Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri %D 2020 %J Usul İslam Araştırmaları %P 1305-2632-2147-8279 %V 33 %N 33 %R %U
ISNAD Balta, Yusuf . "Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri". Usul İslam Araştırmaları 33 / 33 (June 2020): 79-101 .
AMA Balta Y . Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri. USUL. 2020; 33(33): 79-101.
Vancouver Balta Y . Risâletü’l-hamevî’de İmam Hamevî’nin Bazı Fıkhî Meselelerle İlgili Değerlendirmeleri. Usul İslam Araştırmaları. 2020; 33(33): 79-101.