Van yöresi kireçli topraklarında olduğu gibi Türkiye tarım topraklarının büyük bölümünde fosforlu gübre yarayışlılığının düşük olması bitkisel üretim açısından önemli bir problemdir. Bu araştırmanın amacı, kimyasal fosforlu gübre ve organik gübrenin (ahır gübresi) ayrı ayrı ve kombinasyon halinde uygulanmasının Van yöresi kireçli topraklarında mısır bitkisinin verim, fosfor kullanım özellikleri ve toprakta fosfor yarayışlılığına etkilerini karşılaştırmaktır. Tarla denemesi olarak yürütülen araştırmada kimyasal fosforlu gübre 30 gün süreyle ahır gübresi ile inkübasyona tabi tutulduktan sonra deneme toprağına uygulanmıştır. Araştırma tesadüf parsellerinde faktöriyel deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Fosforlu gübre, 0 ve 10 kg P2O5 da-1 şeklinde iki dozda ve ahır gübresi 0, 500, 1000 ve 2000 kg da-1 düzeylerinde 4 dozda uygulanmıştır. Deneme planına uygun olarak, 2 × 4 = 8 konu kombinasyonu denenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, fosforlu gübre ve ahır gübresi uygulamaları mısır bitkisinin verim, bitki gelişimi, bitki fosfor konsantrasyonu, fosfor alımı ve toprakta yarayışlı fosfor konsantrasyonunda kontrole göre önemli artışlar oluşturmuştur. Fosfor kullanım etkinliği fosforlu gübre ile azalırken, ahır gübresi uygulamaları ile artmıştır. Fosforlu gübre ve ahır gübresinin birlikte uygulandığı parsellerde (10 kg P2O5 da-1 + 500 kg ahır gübresi da-1) kuru ot verimi kontrole göre %43 ve sadece fosforlu gübre verilmesi durumuna göre %29 artmıştır. Fosforlu gübre ve ahır gübresinin ayrı ayrı veya birlikte uygulanması karşılaştırıldığında, silaj verimi, kuru ot verimi, bitki boyu, koçan sayısı, sap çapı, bitki fosfor alımı ve toprakta yarayışlı fosfor konsantrasyonu kriterleri için birlikte uygulamanın daha büyük bir artış oluşturduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar, kimyasal fosforlu gübre ve ahır gübresinin birlikte toprağa verilmesinin Van Ekolojik koşullarında, mısır bitkisinde verim, fosfor kullanım etkinliği ve toprakta fosfor yarayışlılığını artırmak için faydalı bir yöntem olduğunu göstermektedir.
Abstract: The low availability of phosphorus fertilizer in most of Türkiye's agricultural lands, as in the calcareous soils of the Van region, is an important problem in terms of plant production. The aim of this research is to compare the effects of applying chemical phosphorus fertilizer and organic fertilizer (farmyard manure) separately and in combination on maize yield, phosphorus utilization characteristics and phosphorus availability in the calcareous soils of the Van region. In the research conducted as a field trial, chemical phosphorus fertilizer was applied to the trial soil after being incubated with farmyard manure for 30 days. The research was conducted using a factorial experimental design in randomized blocks with 4 replications. Phosphorus fertilizer was applied in two doses of 0 and 10 kg P2O5 da-1 and farmyard manure was applied in 4 doses at levels of 0, 500, 1000 and 2000 kg da-1. In accordance with experimental design, 2 × 4= 8 topic combinations was tested. According to the research results, phosphorus fertilizer and farmyard manure applications caused significant increases in maize yield, plant growth, plant phosphorus concentration, phosphorus uptake and available phosphorus concentration in the soil compared to the control. While phosphorus use efficiency decreased with phosphorus fertilizer, it increased with farmyard manure applications. In the plots where phosphorus fertilizer and farmyard manure were applied together (10 kg P2O5 da-1 + 500 kg farmyard manure da-1), hay yield increased by 43% compared to the control and 29% compared to the case of applying only phosphorus fertilizer. When the application of phosphorus fertilizer and farmyard manure separately or together was compared, it was determined that the combined application created a greater increase than the sum of the separate applications for silage yield, hay yield, plant height, number of cobs, stem diameter, plant phosphorus uptake and available phosphorus concentration in the soil criteria. These results show that applying chemical phosphorus fertilizer and farmyard manure together to the soil is a useful method for increasing yield, phosphorus use efficiency and phosphorus availability in the soil under the ecological conditions of Van.