Year 2018, Volume 0, Issue 75, Pages 149 - 166 2018-12-29

Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi

Ömür KARSLI [1]

38 102

İnsanın ayırt edici niteliği akıl, kültürün oluşturulmasında en önemli etkenlerden biridir. Aklın nasıl tanımlandığı ve konumlandığı, kültürün almış olduğu şekli de belirlemektedir. Aydınlanma Çağı’nda akla yeni kültürün inşasında büyük bir rol verilmiştir. Ancak ilerleyen süreçte akıl, Adorno ve Horkheimer’ın da işaret ettiği gibi amacından uzaklaşarak araçsallaşmış ve modern kültürün felaketlerinin sebebi olmuştur. Kültürün hastalıklarından kurtulması için aklın, kültürün içinde yeniden değerlendirilip konumlanması gerekmektedir. Çağımızda yüzleşmek zorunda olduğumuz krizlerin üstesinden gelebilmek için akıldan vazgeçilmesine değil, eleştiriyi tekrar ancak bu defa etik duyarlılıkla kuşatarak diriltmeye ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak böyle bir kalkış noktası ile aklın kültür içindeki doğru yeri bulunabilecektir.  


ABSTRACT

Enlightenment’s Reason in the Context of Reason-Culture Relationship and Its Critique

The reason as a distinctive nature of man is one of the most important factors in creating the culture. The definition and position of reason also determines the shape of culture. In Enlightenment, reason has been given a great role in the construction of the new culture. But progressively the reason moved away from its purpose, intstrumentalized and was the cause of modern cultural disasters as Adorno and Horkheimer pointed out. In order to get rid of cultural diseases, the reason needs to be re-evaluated and positioned in the culture. In our era, to defeat the crises we have to face, needed of not give up reason but revive the critical reason again with inclosing ethicall sensitivity. Only this point of departure can find the right place of reason in the culture.


Keywords: Reason, culture, critique, Enlightenment, Adorno, Horkheimer

Akıl, kültür, Adorno, Horkheimer, Aydınlanma, eleştiri
  • Adorno, Theodor W. ve Max Horkheimer(2010). Aydınlanmanın Diyalektiği, Çev. Nihat Ülner ve Elif Öztarhan Karadalga, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  • Akarsu, Bedia (1998). Felsefe Terimleri Sözlüğü, İstanbul: İnkılâp Yayınları.
  • Aysevener, Kubilay (2003). “İnsan ve Doğa İlişkisi Üzerine”. Felsefe Dünyası Dergisi 37, s. 63-72.
  • Bauman, Zygmunt (2000). Siyaset Arayışı, Çev. Tuncay Birkan, İstanbul: Metis Yayınları.
  • Baykara, Tuncer (1990). “ ‘Medeniyet’ Kavramı ve Türk Toplumuna Girişi”, Tarih İncelemeleri Dergisi 1, s. 1-14.
  • Bıçak, Ayhan (2018). Felsefenin Yapısı ve Sorunları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  • Cassirer, Ernst (1980). İnsan Üstüne Bir Deneme, Çev. Necla Arat, İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Cevizci, Ahmet (2002). Felsefe Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayınları.
  • Çiğdem, Ahmet (2003). Aydınlanma Düşüncesi, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Çiğdem, Ahmet (2008). Akıl ve Toplumun Özgürleşimi, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Delacampagne, Christian (2010). 20. Yüzyıl Felsefe Tarihi, Çev. Devrim Çetinkasap, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Duman, Fatih (2006). “Akılcılık Bağlamında İki Aydınlanma Geleneği: Fransız Aydınlanması Versus İskoç Aydınlanması” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 1, s. 117-151.
  • Duralı, Teoman (2003). Çağdaş Küresel Medeniyet, İstanbul: Dergâh Yayınları.
  • Duva, Özlem (2017). “Mitleşen Aydınlanma, Araçsallaşan Rasyonalite”, İzmir Felsefe Günleri 2012-2016 Bildiri Kitabı. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları: 37-50
  • Febvre, Lucien (1995). Uygarlık, Kapitalizm ve Kapitalistler, Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları.
  • Freud, Sigmund (2013). Uygarlığın Huzursuzluğu, Çev. Haluk Barışcan, İstanbul: Metis Yayınları.
  • Güçlü, Abdülbaki vd.(2003). Felsefe Sözlüğü, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
  • Horkheimer, Max (2010). Akıl Tutulması, Çev. Orhan Koçak, İstanbul: Metis Yayınları.
  • Horkheimer, Max (2012). Geleneksel ve Eleştirel Kuram, Çev. Mustafa Tüzel, İstanbul: YKY.
  • Kant, Immanuel (1984). Seçilmiş Yazılar, Çev. Nejat Bozkurt, İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Karslı, Ömür (2016). “Ernst Cassirer’de Kültürün Anlamı”, Jomelips 2, s. 38-58.
  • Ketenci, Taşkıner (2007). “Chaplin’in Gözlerindeki Şaşkınlık: Postmodern Akıl Eleştirisi Üzerine”, Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 4, s. 59-75.
  • Köktürk, Milay (2003). “Akıl Eleştirisi’nden Kültür Eleştirisi’ne: Sembolik Formlar Felsefesi”, Felsefe Dünyası Dergisi 37, s. 73-86.
  • Özlem, Doğan (1986). Kültür Bilimleri ve Kültür Felsefesi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Uygur, Nermi (2003). Kültür Kuramı, İstanbul: YKY.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Erdem
Authors

Author: Ömür KARSLI (Primary Author)
Institution: VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @research article { erdem496786, journal = {Erdem}, issn = {1010-867X}, eissn = {2667-8713}, address = {Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı}, year = {2018}, volume = {0}, pages = {149 - 166}, doi = {10.32704/erdem.496786}, title = {Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi}, key = {cite}, author = {KARSLI, Ömür} }
APA KARSLI, Ö . (2018). Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi. Erdem, 0 (75), 149-166. DOI: 10.32704/erdem.496786
MLA KARSLI, Ö . "Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi". Erdem 0 (2018): 149-166 <http://dergipark.org.tr/erdem/issue/41886/496786>
Chicago KARSLI, Ö . "Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi". Erdem 0 (2018): 149-166
RIS TY - JOUR T1 - Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi AU - Ömür KARSLI Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.32704/erdem.496786 DO - 10.32704/erdem.496786 T2 - Erdem JF - Journal JO - JOR SP - 149 EP - 166 VL - 0 IS - 75 SN - 1010-867X-2667-8713 M3 - doi: 10.32704/erdem.496786 UR - https://doi.org/10.32704/erdem.496786 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Erdem Dergisi Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi %A Ömür KARSLI %T Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi %D 2018 %J Erdem %P 1010-867X-2667-8713 %V 0 %N 75 %R doi: 10.32704/erdem.496786 %U 10.32704/erdem.496786
ISNAD KARSLI, Ömür . "Akıl-Kültür İlişkisi Bağlamında Aydınlanmacı Akıl ve Eleştirisi". Erdem 0 / 75 (December 2018): 149-166. https://doi.org/10.32704/erdem.496786