Year 2019, Volume 5, Issue 1, Pages 1 - 17 2019-01-27

AN ETYMOLOGİCAL ANALYSIS ON THE NAMES OF SOME MEDICINAL HERBS USED IN NEUROLOGICAL TREATMENTS
NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME

Mayagül Ergenekon [1] , Nermin Bölükbaşı [2] , Okan Bölükbaşı [3]

42 167

In this study, linguistic examination of some medicinal plants used in neurological therapies is discussed. Phytomins are handled both semantically and etymologically.  Besides, examples for the use of these words in the old texts about medicine are presented. Historical comparative research is used as methodology. It is important to investigate the etymology of the medicinal herbs used in health for two reasons. First, there is a direct interest between these words and healthcare organizations. Second, the words related with health constitute the oldest vocabulary of the languages. These words give comprehensive information about the journey of a language over time. Thanks to the common cultural heritage of the Ancient Greek and Latin languages the Latin names of diseases and medicinal plants are acknowledged internationally. However, plants in each language have their own special names and synonyms. In Turkish medicine and pharmacology terminology, a large group of terms form the names of diseases, plants and medicines. Most of the phytomins handled in the study, have Greek-Latin origins and international uses. They consist of the words which have brought in our language as a result of the relationship between the Turkish and the different languages like English, French, Arabic, Greek, Latin and Persian. Some of the medicinal herbs in the study, which are used for neurological treatments, presented with the technical terms in Latin, Turkish languages and as used by the public. Since the terminology related to the field is mostly produced in English, the English equivalents of the terms are given in parentheses. The other languages are also used.  The technıcal terms of the phytomins have been identified by taking account the International Code of Nomenclature for algae, fungi and plants (Melbourne Code). Investigating the roots and structure of the medicinal herbs or their connections with the several concepts of the authenticity around is a linguistic material. Accordingly, this study is an example for the future studies about the terminology and recipes of medicinal herbs and it also contains a useful bibliography for the linguists, lexicologists, sociologists, doctors and medicine students.

Bu araştırmada, nörolojik tedavilerde kullanılan bazı şifalı bitkilerin dilbilimsel açıdan incelenmesi konu edilmiştir. Fitonimler  (bitki adları) anlambilim ve kökenbilim açısından ele alınmıştır. Tıp üzerine yazılan eski metinlerde bu sözcüklerin kullanımına dair örnekler ortaya konmuştur. Araştırma yöntemi olarak tarihsel karşılaştırmalı yöntem kullanılmıştır. Sağlık alanında kullanılan şifalı bitki adlarının kökenbilim açısından incelenmesi iki yönden önemlidir. Birincisi sağlık ile ilgili sözcükler sağlık meslek örgütünü doğrudan ilgilendirmektedir. İkincisi, sağlıkla ilgili sözcükler dillerin en eski sözvarlığını oluşturmaktadır.  Sağlıkla ilgili sözcükler, bir dilin zaman içindeki yolculuğu hakkında bize kapsamlı bilgiler vermektedir. Antik Yunan ve Latin dillerinin ortak kültürel mirası sayesinde hastalıkların ve şifalı bitkilerin Latince adları uluslararası kabul görmektedir. Ancak her dilde bitkinin kendi özel adları ve eş anlamları vardır. Türk tıp ve farmakoloji terminolojisinde, geniş bir grup terim, hastalıkların, bitkilerin ve ilaçların adlarını oluşturmaktadır. Çalışmamızda değinilen fitonimlerin çoğunun Yunan-Latin kökenleri vardır ve bu sözcüklerin uluslararası kullanımı mevcuttur. Makalede incelenen fitonimler çoğunlukla Türkçenin İngilizce, Farsça, Arapça, Fransızca, Yunanca ve Latince gibi dillerle olan ilişkileri sonucu dilimize kazandırılan sözcüklerden oluşmaktadır. Araştırma konusu olan nörolojik tedavilerde kullanılan bazı şifalı bitkilerin adları Latince bilimsel, Türkiye Türkçesi ve halk arasında kullanılan adları olarak verilmiştir. Alanla ilgili terminoloji büyük ölçüde İngilizce olarak üretilmiş olduğu için, terimlerin İngilizce karşılıkları da parantez içinde verilmiştir. Ayrıca diğer dillere de başvurulmuştur. Bitkilerin Latince bilimsel adları Uluslararası Bitki, Mantar ve Alg Adlandırma Yasası (Melborn Yasası) (İnternatıonal Code of Nomenclature of algae, fungi and plant) dikkate alarak belirlenmiştir. Şifalı bitkilerin kökenini, yapısını, çevredeki gerçekliğin çeşitli kavramları ile olan bağıntısı incelemek, dilsel bir malzemedir. Bu çalışma ilerde ‘Şifalı bitki terminolojisi ve tarifi’ eğitim kılavuzlarını yazmak için örnek bir çalışmadır ve sözlük bilimciler, dil bilimciler, toplum dilbilimciler, hekimler ve tıp öğrencilerine faydalı olacak bir kaynak oluşturmaktadır.

  • Akar, A. (2009). Ağız Sözlükleri: Yöntem ve Sorunlar II. Turkish Studies - Türkoloji Araştırmaları Dergisi: 4/8.
  • Aksan, D. (1999). Türkçenin Gücü. Ankara: Bilgi Yayın Evi
  • Aksan, D. (2009). Her Yönüyle Dil. Ankara: TDK
  • Alkayiş, M. F. (2007). Türkiye Türkçesinde Bitki Adları (Doktora Tezi). Kayseri: T.C. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Baytop, T. (1994). Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TBAS). Ankara: Nobel Yan.
  • Baytop, T. (1984). Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi. Ankara: TDK Yayınları.
  • Bedevıan, A. K. (1936). Illustrated Polyglottic Dictionary of Plant Names. Cairo.
  • Boissier, E. Flora Orientalis . https://doi.org/10.5962/bhl.title.20323
  • Bugayev, İ.V. (2010). Nauçnıye i Narodnıye Nazvaniya Rasteniy i Gribov. Tomsk: TML-Press.
  • Demirezer, L.Ö. (2007). Tedavide Kullanılan Bitkiler. Ankara: Nobel Yan.
  • Duke, J.A. (1992). Handbook of Phytochemical Constituents of GRAS Herb and Other Economik Plants. Boca Raton, FL. CRC Press.
  • Duran, A. (1998). Türkçede Bazı Bitki Adlarının Veriliş Sebepleri. Ankara: Türk Dili (555).
  • Esad Şerefeddin (Köprülü). (1912).Nebatat-ı Saydalaniye. İstanbul.
  • Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü (KBS). Ankara: TDK Yayınları.
  • Gray, S.F. (1821). Natural Arrangement of British Plants. https://doi.org/10.5962/bhl.title.43804
  • Honigberger, J.M. (1852). Thirty-Five Years in the East. London.
  • Hüseyin Kazım Kadri. (1943) Türk Lügati. Ankara: TDK Yayınları.
  • Kameoka, H., Nakai, K. (1987). Components of Essential Oil From the Root of Glycyrrhiza-Glabra. Nippon Gogeikagaku Kaishi: 61(9).
  • Karol, S., Suludere, Z., Ayvalı C. (2010). Biyoloji Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
  • Kaşgarlı Mahmud. (2006). Divanü Lûgat-it-Türk (DLT).(Atalay, B. çevirisi). Ankara: TDK Yayınları.
  • Kuun, G. (1880). Codex Cumanicus . Budapestini.
  • Küçüker, P. (2010). Lügat-i Müşkilât-ı Eczâ’da Türkçe Bitki Adları (LME). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi (3/11).
  • Mehmed Ali Paşa. (1901). Nebatat-ı Tıbbiye. İstanbul.
  • Meyer, G. (1893).Türkische Studien. 1. Die Griechischen und Romanischen Bestandtheile im Wortcshatze des Osmanisch- Türkischen.
  • Mohammad Emin, Amıragaı1 Ali Koç. (2016). Ekim Zamanı ve Azot Uygulamalarının Mayıs Papatyasının (Matricaria chamomilla l.)
  • Verim ve Uçucu Yağ Üretimine Etkileri. Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Dergisi (47/1).
  • Nadelyaeva, D.M. ve diğ. (1969). Drevnetyurkskiy slovar (DTS). Leningrad: Nauka.
  • Hauenschild, I. (1989). Türksprachige Volksnamen für Kräuter und Stauden mit den Deutschen, Englischen und Russischen Bezeichnungen (TVKS). Wiesbaden.
  • Osmanlıca-Türkçe Bahçe ve Bitki Sözlük Denemesi (BBSD) http://www.middleeastgarden.com/garden/english/
  • Önler, Z. (1990). 14 ve 15. Yüzyıl Anadolu Türkçesi Botanik Terimleri. Harvard: Journal of Turkish Studies: Volume 14.
  • Önler, Z. (1998). XIV-XV Yüzyıl Türkçe Tıp Metinlerinin Dili ve Söz Varlığı. Ankara: Kebikeç.
  • Önler, Z. (2000). Revnak-ı Bustan, Ankara: TDK Yayınları.
  • Rubtsova, O.G. (2015). Nazvaniya rastenit v raznostrukturnıh yazıkah. (Doktora Tezi). Çeboksarı. http://www.dslib.net/sravnit-jazykoved/nazvanija-lekarstvennyh-rastenij-vraznostrukturnyh-jazykah.html
  • Salih Efendi. (1865). İlm-i Hayvanat ve Nebatat. İstanbul: Matbaa-i Amire.
  • Sevgi, E., Kızılaslan, Ç. (2013). Bir İsim Çok Bitki - Mayasıl Otu. Avrasya Terim Dergisi: 1 (1).
  • Superanskaya, A. B. (1973).Obşaya Teoriya İmeni Sobstvenogo. Moskova: Nauka.
  • Şahin, H. (2007). Câmi‘ü’l-Fürs Örneğinde XVI. Yüzyıl Bitki İsimleri. Turkish Studies Türkoloji Araştırmaları: Volume 2/2.
  • Tietze, A. (2002). Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati. İstanbul: Simurg.
  • TDK, Büyük Türkçe Sözlük (BTS) http://tdkterim.gov.tr/bts/
  • TDK, Güncel Türkçe Sözlük (GTS). http://www.tdk.gov.tr
  • TDK, Türkiye Türkçesi Ağızlar Sözlüğü. http://tdkterim.gov.tr/ttas/
  • Türkçe Sözlük (TS). (1988). Ankara: TDK Yayınları.
  • Varbot, J.J., Juravlev, A.F. (1998). Kratkiy Ponyatiyno-Terminologiçeskiy Spravoçnik po Etimologii i İstoriçeskoy Leksikologii.
  • Moskova: RAN. Veysman, V. (1899). Greçesko-ruskiy slovar. Sankt-Petersburg.
Primary Language tr
Subjects
Journal Section Research Article
Authors

Author: Mayagül Ergenekon (Primary Author)
Institution: OKAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Author: Nermin Bölükbaşı
Institution: OKAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Author: Okan Bölükbaşı
Institution: OKAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @research article { iaaojh494196, journal = {International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science}, issn = {}, eissn = {2148-3159}, address = {Abdülkadir IŞIK}, year = {2019}, volume = {5}, pages = {1 - 17}, doi = {}, title = {NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME}, key = {cite}, author = {Ergenekon, Mayagül and Bölükbaşı, Nermin and Bölükbaşı, Okan} }
APA Ergenekon, M , Bölükbaşı, N , Bölükbaşı, O . (2019). NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME. International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science, 5 (1), 1-17. Retrieved from http://dergipark.org.tr/iaaojh/issue/41030/494196
MLA Ergenekon, M , Bölükbaşı, N , Bölükbaşı, O . "NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME". International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science 5 (2019): 1-17 <http://dergipark.org.tr/iaaojh/issue/41030/494196>
Chicago Ergenekon, M , Bölükbaşı, N , Bölükbaşı, O . "NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME". International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science 5 (2019): 1-17
RIS TY - JOUR T1 - NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME AU - Mayagül Ergenekon , Nermin Bölükbaşı , Okan Bölükbaşı Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science JF - Journal JO - JOR SP - 1 EP - 17 VL - 5 IS - 1 SN - -2148-3159 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 International Anatolia Academic Online Journal/ Journal of Health Science NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME %A Mayagül Ergenekon , Nermin Bölükbaşı , Okan Bölükbaşı %T NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME %D 2019 %J International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science %P -2148-3159 %V 5 %N 1 %R %U
ISNAD Ergenekon, Mayagül , Bölükbaşı, Nermin , Bölükbaşı, Okan . "NÖROLOJİK TEDAVİLERDE KULLANILAN BAZI ŞİFALI BİTKİLERİN ADLARI ÜZERİNE KÖKENBİLİMSEL BİR İNCELEME". International Anatolia Academic Online Journal / Journal of Health Science 5 / 1 (January 2019): 1-17.