Year 2018, Volume 2, Issue 2, Pages 10 - 29 2018-11-22

Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ

Ercan Çağlayan [1]

43 94

Kemalist Cumhuriyet’in tek parti döneminde Vilayat-ı Şarkiye’de üzerinde hassasiyetle durduğu vilayetlerden biri Elazığ olduğundan Kemalist siyasal elitler tarafından bilhassa Şeyh Said hadisesinden sonra Elazığ hakkında çok sayıda rapor hazırlanmıştır. Elazığ hakkında çok çeşitli raporlar hazırlanmakla birlikte bu çalışmanın konusunu teşkil eden raporlar, CHP mebusları tarafından “intihab/seçim bölgesi” ve “teftiş bölgesi” başlığıyla hazırlanan raporlardır. “Yönetmek için bilmek” gayesiyle hazırlanan bu raporlar, mebusların kendi seçim bölgeleri ve parti müfettişlerinin kendi teftiş bölgeleri hakkında hazırladıkları raporlardan oluşuyordu. Otoriter bir rejim olan tek parti iktidarı, bu raporlar aracılığıyla aynı bölgenin denetimini çift yönlü olarak sağlayabiliyordu. Elinizdeki çalışma, CHP mebuslarının II. Dünya savaşı yıllarında “intihab bölgesi” ve “teftiş bölgesi” başlığıyla Elazığ hakkında hazırladıkları iki rapora dayanmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde yer alan sözü edilen raporlardan ilki,  Elazığ mebusu ve CHP Umumi İdare Heyeti üyesi Fethi Altay’ın 1941 yılında “intihab bölgesi” Elazığ hakkında hazırlayıp CHP Genel Sekreterliği’ne sunduğu çok detaylı bir rapordur. İkinci rapor ise CHP Bitlis mebusu Muhtar Ertan tarafından 1943 yılında hazırlanan Elazığ bölgesi teftiş raporudur. Bu çalışmada bahsi geçen iki rapor esas alınarak Kemalist bürokratların gözüyle Elazığ’ın II. Dünya Savaşı yıllarındaki bürokrasisi ile vilayetin iktisat, ziraat, ulaşım, adalet, sağlık, eğitim ve kültür gibi alanlardaki fotoğrafı çekilmeye çalışılacaktır. 

Cumhuriyet Halk Partisi, Tek Parti Dönemi, İntihab Bölgesi Raporları, Teftiş Bölgesi Raporları
  • KAYNAKÇA
  • Arşivler ve Resmi Yayınlar
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi
  • BCA, 490.01/645.137.1.
  • BCA, 490.01/1576.418.1.
  • BCA, 30.10/115.797.16.
  • Resmi Gazete, 4 Ocak 1936, No: 3197.
  • Telif Eserler
  • Akçura, Belma, Devletin Kürt Filmi: 1925-2009 Kürt Raporları, New Age Yayınları, İstanbul 2009.
  • Akekmekçi, Tuba-Pervan, Muazzez, [Der.], “Doğu Sorunu” Necmeddin Sahir Sılan Raporları (1939-1953), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2010.
  • __, [Der.], Doğu Anadolu ve Cumhuriyet Bürokrasisi (1939-1951), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2011.
  • __, [Der.], Dersim Harekâtı ve Cumhuriyet Bürokrasisi (1936-1950), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2011.
  • __, [Der.], Dersimlilerden Mektuplar (1941-1953), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2012.
  • Doğu Anadolu’da Toplumsal Mühendislik Dersim-Sason (1934-1946), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2010.
  • Bayar, Celal, Şark Raporu, (Sadeleştiren: Nejat Bayramoğlu), Kaynak Yayınları, İstanbul 2006.
  • Bayrak, Mehmet, [Haz.], Açık-Gizli/Resmi-Gayriresmi Kürdoloji Belgeleri, Özge Yayınları, Ankara 1994.
  • __, Kürtlere Vurulan Kelepçe: Şark Islahat Planı, Özge Yayınları, Ankara 2009.
  • Bulut, Faik, Dersim Raporları, Evrensel Basım Yayın, Genişletilmiş 5. Baskı, İstanbul, 2013.
  • Çağlayan, Ercan, Cumhuriyet’in Diyarbakır’da Kimlik İnşası (1923-1950), İletişim Yayınları, 2. Baskı, İstanbul 2014.
  • __, Kemalist Ulus-Devletin İnşası: Eğitim, Kültür, Mekân ve İskân Politikaları, Açılım Kitap, İstanbul 2018.
  • __, Bingöl [Çapakçur] ve Çevresinde Ermeni-Müslüman İlişkileri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 2008.
  • Çalışlar, İzeddin, (Yay. Haz.), Dersim Raporu, İletişim Yayınları, İstanbul, 2010.
  • Koçak, Cemil, Umumi Müfettişlikler (1927-1952), İletişim Yayınları, İstanbul 2003.
  • __, “Tek Parti Döneminde Cumhuriyet Halk Partisi'nde Parti Müfettişliği”, Tarık Zafer Tunaya’ya Armağan, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul 1992, ss. 459-494.
  • __, “Tek-Parti Döneminde CHP Parti Müfettişliğine İlişkin Ek Bilgi(ler)”, M. Ö. Alkan, T. Bora ve M. Koraltürk, (Der.), Mete Tunçay’a Armağan, İletişim Yayınları, İstanbul 2007, ss. 675-681.
  • Metinsoy, Murat, “Erken Cumhuriyet Dönemi’nde ‘Mebusların’ ‘İntihap Dairesi’ ve ‘Teftiş Bölgesi’ Raporları”, Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, (3), 2006, ss. 103-169.
  • Önen, Nizam, “Bir Tek Parti Dönemi Politikacısının Gözünden Cumhuriyet’in “Doğu” Meselesi ve Bürokrasinin Hali: CHP Genel Sekreteri Memduh Şevket Esendal’ın Doğu Gezisi”, Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, S. 12, [Bahar 2011], ss. 153-198. Öztürk, Saygı, İsmet Paşa’nın Kürt Raporu, Doğan Kitap, 5. Baskı, İstanbul 2008.
  • Park, Robert Ezra & Ernest W. Burgess, Asimilasyon ve Sosyal Kontrol: Sosyoloji Bilimine Giriş II, çev. Pınar Sayar Kızılçalı, Pinhan Yayınları, İstanbul 2017.
  • Şentürk, Ayşegül, “Bitlis Mebusu Muhtar Ertan’ın Teftiş Raporuna Göre Elazığ (1943)”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık 2015, Sayı: 36, ss. 1-11.
  • Turan, Murat, CHP’nin Doğu’da Teşkilatlanması (1923-1950), Libra Yayınları, İstanbul 2011.
  • Varlık, M. Bülent, [Haz.], Umumi Müfettişler Toplantı Tutanakları-1936, Dipnot Yayınları, Ankara, 2010.
  • Yayman, Hüseyin, Şark Meselesinden Demokratik Açılıma Türkiye’nin Kürt Sorunu Hafızası, SETA Yayınları, Ankara, 2011.
  • Yıldırım, Tuğba, [Der.], Kürt Sorunu ve Devlet: Tedip ve Tenkil Politikaları [1925-1947], Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2011.  
Primary Language tr
Subjects History
Journal Section Orjinal Makale
Authors

Orcid: 0123-6547-8912-2125
Author: Ercan Çağlayan
Institution: MUS ALPARSLAN UNIVERSITY, FACULTY OF SCIENCE AND LETTERS
Country: Turkey


Bibtex @research article { ictimaiyat477416, journal = {İçtimaiyat}, issn = {}, eissn = {2602-3377}, address = {Hidayet KARA}, year = {2018}, volume = {2}, pages = {10 - 29}, doi = {10.33709/ictimaiyat.477416}, title = {Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ}, key = {cite}, author = {Çağlayan, Ercan} }
APA Çağlayan, E . (2018). Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ. İçtimaiyat, 2 (2), 10-29. DOI: 10.33709/ictimaiyat.477416
MLA Çağlayan, E . "Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ". İçtimaiyat 2 (2018): 10-29 <http://dergipark.org.tr/ictimaiyat/issue/40546/477416>
Chicago Çağlayan, E . "Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ". İçtimaiyat 2 (2018): 10-29
RIS TY - JOUR T1 - Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ AU - Ercan Çağlayan Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.33709/ictimaiyat.477416 DO - 10.33709/ictimaiyat.477416 T2 - İçtimaiyat JF - Journal JO - JOR SP - 10 EP - 29 VL - 2 IS - 2 SN - -2602-3377 M3 - doi: 10.33709/ictimaiyat.477416 UR - https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.477416 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 İçtimaiyat Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ %A Ercan Çağlayan %T Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ %D 2018 %J İçtimaiyat %P -2602-3377 %V 2 %N 2 %R doi: 10.33709/ictimaiyat.477416 %U 10.33709/ictimaiyat.477416
ISNAD Çağlayan, Ercan . "Chp İntihab ve Teftiş Bölgesi Raporlarına Göre II. Dünya Savaşı Yıllarında Elazığ". İçtimaiyat 2 / 2 (November 2018): 10-29. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.477416