Year 2019, Volume 2, Issue 1, Pages 24 - 59 2019-03-31

METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI

Mehmet Akif Duman [1]

14 33

Tüm metafor teorileri için değişmeyen mukadderat hiçbirinin dokunulmaz olmadığıdır. Yani sonraki teorinin süreç içindeki temel refleksi öncekileri ele almak, toparlamak yahut dağıtmak (veya parçalamak) olduğu için kutuplaşmaların olması da gayet doğaldır. Metafor yaklaşık iki bin yıl boyunca üzerinde tartışılan bir kavram olarak bilhassa felsefe çatısı altında hâlâ çözümlenmemiş kısımları ile değişimini sürdürür. Bu anlamda en tehlikeli olan şey “durağan olmayan” bir disiplinde “sabit kaideler” belirleme gayreti içinde olmaktır. Dolayısı ile metafor ya birçok şeyin merkezidir (olumlu anlamda) ya da bilhassa üsluba yönelik ikincil bir sorundur.

Orta çağdaki anlam türlerinin “lâfzî anlam, alegorik anlam, metaforik anlam, mistik anlam” olduğu düşünülürse metaforun temel rolü biraz da “gerçek”in zıddını temsil etmektir. O hâlde idrak sürecinde metaforu hakikati çarpıtan, sözü söyleyenin kastını başka yönlere çeken, ikna edip yanıltan bir retorik elementi olarak görmek de mümkündür. Metaforu ciddiye aldıkça hakikat algısının kaybolma tehlikesi bu bağlamda en iyi “absürt” kavramı içinde çözümlenebilir. Absürtlüğün metafor teorileri kapsamında ele alınması yahut absürtlüğün bir metaforik yapı olduğu düşüncesi şüphesiz kavramın tetkikini ziyadesi ile kolaylaştıracaktır. Bunu sırf Beardsley ve Strub kapsamında değil Ricœur’yü de kapsama alarak yapmak sureti ile absürtlüğün temelindeki paradoks ögesini öne çıkarmaya çalıştık. Yine de teorik izah müphem kalacağı için hem farklı örnekler üzerinden tatbikatlar yaptık hem de konuya denk geldiğini düşündüğümüz Kamuran Şipal’in “Gece Lambalarının Işığında” isimli hikâyesini oyuna dahil ettik. İzahatın neticesinde görülecektir ki hesaplanan şey aslında kategori hatası değildir de absürt cümledir. Yani metafor “hesaplanabilir kategori hatası” değildir de “hesaplanabilir absürtlük”tür.

Kamuran Ş􀵴pal, absürtlük, metafor, Monroe C. Beardsley, Christian Strub, Poul Ricoeur
  • Alangu, Tahir (ed.) (1965): Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman 1919-30, Cilt I, İstanbul Matbaası: İstanbul. Alangu, Tahir (ed.) (1965): Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman 1930-50, Cilt II, İstanbul Matbaası: İstanbul. Alangu, Tahir (ed.) (1965): Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman 1940-50, Cilt III, İstanbul Matbaası: İstanbul. Beardsley, Monroe C. (1958): Aesthetics. Problems in the Philosophy of Criticism. New York: Harcourt Brace und World, S.114-147. Beardsley, Monroe C. (1962/1983): “The Metaphorical Twist“, in: Philosophy and Phenomenological Research 22, ss. 293-307; (1983/l996): “Die metaphorische Verdrehung“. In: Haverkamp, Anselm (ed.), in Theorie der Metapher, ss.120-141. Binkley, Timoty (1986): Warranting Metaphor, in: L. Aagaard- Mogensen (ed.): Text, Literature an Aesthetics, Würzburg- Amsterdam, ss.89-96. Black, Max ([1954]/1983): “Die Metapher“. In: Haverkamp, Anselm (ed.) (erste Ausg. 1954) (1983/1996); (1983): “Die Metapher“, In: Haverkamp, Anselm (Hg.): Theorie der Metapher, Darmstadt. Black, Max (1955): Proceedings of the Aristotelian Society, New Series, Vol. 55 (1954 - 1955), ss. 273-294. Black, Max (1962): Models and Metaphors. Studies in Language and Philosophy. Ithaca: Cornell University Press. Deutsch (1996): Die Metapher. Üb. Margit Smuda. In: Haverkamp, ss. 55-79. Black, Max (1977/ 1996): “More about Metaphor“, in Dialectica 31 , ss.431-457; (Deutsch: Mehr über die Metapher, Üb. Margit Smuda, ln: Haverkamp 1996, ss. 379-413). Brülisauer, Bruno (1982): “Der Erkenntniswert von metaphorischen Aussagen”, in: Studia Philosophica 41, ss.177-199. Buntfuss, Markus (1997): Tradition und Innovation: die Funktion der Metapher in der theologischen Theoriesprache, Berlin/ New York: de Gruyter. Carnap, Rudolf (1931): Überwindung der Metaphysik durch logische Analyse der Sprache, in: Erkenntnis 2, 219-42; Repr. İn: G. Janoska/ F. Kautz (eds.): Metaphysik, Darmstadt 1977, ss.50-78. Coenen, H. G. (2002): Analogie und Metapher: Grundlegung einer Theorie der bildlichen Rede, Berlin: de Gruyter. Coenen, H. G. (1997): “Der Löwe Achilles. Überlegungen anläßlich der Metaphernlehre des Aristoteles “. In: Czapla, Beate/Lehman, Tomas/Liell, Susanne (eds.) Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, ss.39-48. Cohen, Ted (1973): Illocutions and Perlocutions, in: Foundations of language 9/ 1972-1973, ss.492-503. Cohen, Ted (1975): “Figurative Speech and Figurative Acts“. In: The Journal of Philosophy 71 (1975), S.669-684. = Johnson, Mark (ed.) (1981), S.182- 199. Üb: “Figurative Rede und figurative Akte“. In: Haverkamp, Anselm (ed.) (1998), ss.29-48. Danto, Arthur C. (1984): Die Verklärung des Gewöhnlichen. Eine Philosophie der Kunst. Frankfurt a. M.: Suhrkamp; (1981): The transfiguration of the commonplace: a philosophy of art, Cambridge: Harvard University Press. Duman, M. Akif (2016): Dilde Belirsizlik ve Eş Anlamlılık, Istanbul: Litera. Duman, M. Akif (2018a): Von der Rhetorik zum belâgat, vom mecâz zur Metapher (Die Suche nach einer terminologischen Äquivalenz zum Begriff Der Metapher im Türkischen durch Vergleich von Rhetorik und belâgat), Berlin: Logos Verlag. Duman, M. Akif (2018b): Roman Ossipowitsch Jakobson’un “Kombinasyon- Seleksiyon” Sisteminin Refik Halit Karay’ın “Sarı Bal” Hikâyesine Tatbiki, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi 2019 (S.17) C.7, ss.121-134. Duman, M. Akif (2018c): Sabahattin Kudret Aksal’ın “Vav’lar”ının Semiotik Bakımdan (Bühler’in Organon Modeli Eşliğinde), John R. Searle’ün Uyuşmazlık (Divergence) Bakışı İçinde ve Dil-Eylem Teorisi (Speech-Acts) Çerçevesinde Ele Alınması, Asobid (Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), Cilt/Volume 2. Sayı/Issue 4. Aralık/December 2018, ss.11-36. Duman, M. Akif (2018d): John Langshaw Austin ve Ted Cohen’in Dil-Eylem (Speech Act) Teorileri Çerçevesinde Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın “Ecir ve Sabır” Hikâyesine Atf-ı Nazar. MOLESTO, Cilt:1, Sayı:4, ss.38-52. Eco, Umberto (1983): “The Scandal of Metaphor, Metaphorology and Semiotics”, in: Poetics Today 4, ss.217-257. Erwin, Edwards (1970): The Concept of Meaninglessness, Baltimore- London. Goodman, Nelson ([1968/1976/1995): Sprachen der Kunst. Entwurf einer Symboltheorie. Frankfurt a. M.: Suhrkamp, Hausman, Carl R. (1989): Metaphor and Art. Interactionism and Reference in the Verbal and Nonverbal Arts, Cambridge. Haverkamp, Anselm (1983): Theorie der Metapher, Darmstadt. Henle, Paul (1958/ 1975): “Metapher“, In Sprache, Denken, Kultur, Frankfurt a. M: Suhrkamp, ss.235-63. Orig. (1958): In Language, Thought and Culture, ed. Paul Henle, Ann Arbor: University of Michigan Press, S.173-195; (1996): in Haverkamp, Theorie der Metapher, ss.80-105. Hülzer, Heike (1987): Die Metapher, Kommunikationstheoretische Überlegungen zu einer rhetorischen Kategorie, Münster. Husserl, Edmund (1901/1913): Logische Untersuchungen. Un¬tersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis, Tübingen: Niemeyer. Kleist, Heinrich von (1810): in: Berliner Abendblätter, Sembdner II. Köller, Wilhelm (1975): Semiotik und Metapher, Untersuchungen zur grammatischen Struktur und kommunikativen Funktion von Metaphern, Stuttgart. Kubczak, Hartmut (1978): Die Metapher. Beiträge zur Interpretation und semantischen Struktur der Metapher auf der Basis einer referentialen Bedeutungsdefinition, Heidelberg. Külebi, Cahit (1997): Bütün Şiirleri, İstanbul, Adam Yay. Lappin, Shalom (1981): Sorts, Ontology and Metaphor. The Semantics of Sortal Structure, Berlin- New York. Lausberg, Heinrich (1990): Handbuch der literarischen Rhetorik. Eine Grundlegung der Literaturwissenschaft, Vorwort: Arnold Arens, Stuttgart: Franz Steiner Verlag. Loewenberg, Ina (1975): Identifying Metaphors, in: Foundations of Language 12, (1975) 315-338, Repr. In: Johnson (ed.) (1981) ss.154-181. Mack, Dorothy (1975): Metaphoring as Speech Act: Some Happiness Conditions for Implicit Similes and Simple Metaphors, Poetics 4 (2-3): ss.221-256. Mevlânâ (2005): Mesnevî, çev. Şefik Can, 6/ 4106. İstanbul: Ötüken. Nogales, Patti D. (1999): Metaphorically Speaking. Stanford/California: CSLI Publications. Noppen, J. P. van/ Knop, S. de/ Jongen, R. (ed.) (1985): Metaphor. A Bibliography of Post- 1970 Publications, Amsterdam- Philadelphia. Ricœur, Paul (1972/1983): “Die Metapher und das Hauptproblem der-Hermeneutik“. In: Haverkamp, Anselm (ed.) (1983/1996): “Die Metapher und das Hauptproblem der Hermeneutik“. In: Theorie der Metapher., Hrsg. Anselm Haverkamp, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschft, ss. 356-375. Ricœur, Paul (1975): La métaphore vive. Paris: Éditions du Senil; Deutsch (1986): Die lebendige Metapher. Mit einem Vorwort zur deutschen Ausgabe. Üb. Rainer Rochlitz. München: Fink (2. Auflage 1991. = Übergänge. Texte und Studien zu Handlung, Sprache und Lebens¬welt, Bd. 12). Ricœur, Paul (1978/1981): “The Metaphorical Process as Cognition, Imagination, and Feeling“. In: Johnson, Mark (ed.), S.143-159. (1981): Philosophical Perspectives on Metaphor. Minneapolis: University of Minnesota Press, ss.228-247. (PDF) Ricœur, Paul (1997): The Rule Of Metaphor: Multidisciplinary Studies of the Creation of Meaning in Language, Üb. Robert Czerny, Kathleen McLaughlin and John Costello, Toronto: University of Toronto Press. Ryle, Gilbert (1938/ 1963): “Categories“. In: Flew, Antony und Ryle, Gibert (ed.): Logic and Language. Oxford: Blackwell. Ryle, Gilbert (1949/1975): The Concept of Mind, London: Hutchinson; (1990): The Concept of Mind. London: Penguin Books; Deutsch (1986): Der Begriff des Geistes. Üb. Kurt Baier, Stuttgart: Reclam. (PDF) Schöffel, Georg (1987): Denken in Metaphern. Zur Logik sprachlicher Bilder, Opladen. Shibles, Warren A. (ed.) (1971): Metaphor. An Annotated Bibliography and History. Whitewater, Wisconsin: Language Press. Strub, Christian (1991): Kalkulierte Absurditäten. Versuch einer historisch reflek¬tierten sprachanalytischen Metaphorologie. Freiburg: Alber. Villwock, Jörg (1983): Metapher und Bewegung, Frankfurt am Main. Weinrich, Harald (1963/1976/1996): “Semantik der Kühnen Metapher“, Zuerst erscheinen in: Deutsche Vierteljahrschrift 37 (1963), ss.325-344; Sprache in Texten, Stuttgart: Klett-Cotta, ss.295-316; in. Haverkamp, Anselm. Theorie der Metapher, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, ss.316-339. Weinrich, Harald (1976): Sprache in Texten. Stuttgart: Klett. Weinrich, Harald (1980): “Metapher“. In: Historisches Wörterbuch der Philosophie. Bd 5. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, ss.1179-1186. Wittgenstein, Ludwig (1929-1932): Wittgenstein und der Wiener Kreis, ed. B. F. McGuiness, in: Werkausgabe in acht Bänden, vol.3, Frankfurt am Main (1984). Wittgenstein, Ludwig (1953): Philosophische Untersuchungen, Frankfurt am Main. (1984): Philosophische Untersuchungen. In: Werkausgabe in 8 Bänden. Frankfurt a.M.: Suhrkamp. (PDF) Wittgenstein, Ludwig (1922): Tractatus Logico- Philosophicus, London: Kegan Paul. (PDF)
Primary Language tr
Journal Section Research Article
Authors

Author: Mehmet Akif Duman
Institution: Johannes Gutenberg University Mainz- Germany
Country: Germany


Bibtex @research article { injoss547174, journal = {International Journal of Social Science}, issn = {2618-6284}, address = {Eğitim Yayınevi}, year = {2019}, volume = {2}, pages = {24 - 59}, doi = {}, title = {METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI}, key = {cite}, author = {Duman, Mehmet Akif} }
APA Duman, M . (2019). METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI. International Journal of Social Science, 2 (1), 24-59. Retrieved from http://dergipark.org.tr/injoss/issue/44308/547174
MLA Duman, M . "METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI". International Journal of Social Science 2 (2019): 24-59 <http://dergipark.org.tr/injoss/issue/44308/547174>
Chicago Duman, M . "METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI". International Journal of Social Science 2 (2019): 24-59
RIS TY - JOUR T1 - METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI AU - Mehmet Akif Duman Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - International Journal of Social Science JF - Journal JO - JOR SP - 24 EP - 59 VL - 2 IS - 1 SN - 2618-6284- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 International Journal of Social Sciences METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI %A Mehmet Akif Duman %T METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI %D 2019 %J International Journal of Social Science %P 2618-6284- %V 2 %N 1 %R %U
ISNAD Duman, Mehmet Akif . "METAFOR TAHLİLİNDE HESAPLANABİLİR ABSÜRTLÜK KAVRAMI". International Journal of Social Science 2 / 1 (March 2019): 24-59.