Year 2016, Volume 32, Issue 32, Pages 194 - 204 2016-12-19

OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ

Levent Küçük [1]

294 772

Osmanlı devleti modernleşme öncesi dönemde çok geniş sınırlara ulaşan bir yapıya ulaşmıştır. Bu durum sınırları içinde teknolojik açıdan çok iyi bir organizasyon meydana getirmesini gerektirmiştir. Sıkı sıkıya merkeze bağlı olan Osmanlı Devletinin taşra teşkilatının en büyük parçasını eyaletler teşkil etmektedir. İdari yapı itibariyle eyaletlerde sancaklara, kazalara ve nahiye/köy ünitelerine ayrılmışlardır. Bu idari mekanizma içerisinde hükümdarın taşradaki temsilcileri askeri yetkilerde bey unvanlı, Beylerbeyi, idari yetkilerde efendi unvanlı Kadılar olmuştur.

Osmanlı taşra teşkilatı uzun ve çeşitli merhalelerden geçtikten sonra 16. Asırda Rumeli, Anadolu, Arabistan ve Kuzey Afrika’da en gelişmiş şekline ulaşmıştır. Osmanlı eyalet idaresi daha önceki Türk ve İslam devletlerine ait idari geleneklerden bir çok unsuru alarak bu teşkilatı geliştirmiştir. 

Osmanlı imparatorluğunun topraklarının eyaletlere ayrılmasında güdülen amaç bunların iktisadi yönden kendi kendini yönetmesi ilkesidir. Her eyalet imparatorluğun savunması için gerekli olan ve gelirine göre hissesine düşen askeri de yetiştirmekle görevli idi. Bu husus Tımar ve Zeamet toprakların temel işlevleri arasında sayılmıştır. 

Osmanlı devletinin yarı muhtar birimlerden oluşan merkezi devlet yapısı kendi idari gelenekleri geliştirip uygulamada etkili olmuştur. Geniş bir ülkeye sahip bir devletin bu vasfı sağlayabilmesi ancak sağlıklı bir haberleşme ve ulaşım ağına olmakla mümkündür. Osmanlılar Bizans ve Selçuklulardan devraldıkları ulaştırma imkânlarını geliştirmişlerdir. İpek yolunun devamını oluşturan yolların bir kısmı tekerlekli araçların geçmesine elverişli düz yollardır. Yolların büyük bir kısmı kervan ulaşımına imkân tanımaktadır.

Osmanlı mekân organizasyonunun ana politikası içinde Memalik-i Mahruse’nin tümünü kaplayacak mekânın ulaşılabilirliğini sağlamak önem arz etmektedir. Osmanlı klasik döneminde bunun için iki yol izlenmiştir. İlki, İstanbul’dan başlayan ve bir taraftan Rumeli canibinde diğer yandan da Anadolu canibinde sağ, orta ve sol kol adı ile oluşturulan yol ağı kurulmuştur. Ayrıca bu ana güzergâh talî yollar ile de genişletilmiştir. Bu yollar üzerinde güvenliği ve ulaşılabilirliği sağlamak üzere menzil ve derbend teşkilatları işlevsel kılınmıştır. Osmanlıların mekân entegrasyonu için izledikleri bir diğer metod ise İstanbul’dan itibaren çevreye doğru genişleyen yol güvenliği çemberleri kurmak olmuştur. Başkent İstanbul-Hüdavendigar ve İzmit sancaklarının yer aldığı mekânlar bir bütünlük arz etmektedir.

Mekan Organizasyonu, Avarız, Menzil, Derbend, Muaf
  • Altunan, Sema, “Osmanlı Devletinde Haberleşme Ağı: Menzilhaneler” , Türkler, c.10, s, 913-919, Yeni Türkiye Yayını, Ankara, 2002
  • Altunan, Sema, “XVII. Yüzyıl Sonlarında İstanbul- Edirne Arasındaki Menziller ve Bazı Menzilkeş Köyler”, XV. CIEPO Sempozyum Bildirisi, Londra, 8-12 Haziran 2002
  • Armağan, Abdullatif, “XVII. Yüzyılda Hac Yolu Güzergahı ve Menziller ( Menazilü’l Hacc), Osmanlı Araştırmaları, XX, İstanbul, 2000
  • Barkan, Ömer Lütfi, “Avarız”, İslam Ansiklopedisi, MEB Yayınları, Ankara, 1964
  • Develioğlu, Ferit, Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara, 2001
  • Ergenç, Özer, “Osmanlı Klasik Döneminde Mekân Organizasyonu Açısından Kocaeli ve Hüdavendigar Sancakları”, Uluslararası Gazi Akça Koca ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu Bildiriler, Sayfa, 309-312Kocaeli, 2015
  • Ergenç, Özer, “Osmanlı Şehirlerindeki mahallenin İşlev ve Nitelikleri üzerine”, Journal of Ottoman Studies (Osmanlı Araştırmaları) IV, İstanbul, 1984
  • Faroqhi, Suraıya, Osmanlı imparatorluğunun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, Cilt II. Editör Halil İnalcık, Çev. Halil Berktay Ankara, 2000
  • Halaçoğlu, Yusuf, Osmanlı İmparatorluğunda Menzil Teşkilatı ve Yol Sistemi, İstanbul 1982, (Basılmamış Doçentlik Tezi)
  • Halaçoğlu, Yusuf, Osmanlılarda Ulaşım ve Haberleşme (Menziller), PTT Yayınları, Ankara, 2002
  • Orhonlu, Cengiz, Osmanlı İmparatorluğunda Derbend Teşkilatı, İstanbul, 1990
  • Ortaylı, İlber, Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi, Cedit Yayınları, Ankara, 2007
  • Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Cilt I. II. III., Ankara, 1983
  • Teaschner Franz, Osmanlı Kaynaklarına Göre Anadolu Yol Ağı, Çev. Nilüfer Epçeli, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2010
Subjects
Journal Section Articles
Authors

Author: Levent Küçük
Institution: ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @research article { kdeniz279663, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {Kültür Ajans}, year = {2016}, volume = {32}, pages = {194 - 204}, doi = {10.17498/kdeniz.279663}, title = {OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ}, key = {cite}, author = {Küçük, Levent} }
APA Küçük, L . (2016). OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 32 (32), 194-204. DOI: 10.17498/kdeniz.279663
MLA Küçük, L . "OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 32 (2016): 194-204 <http://dergipark.org.tr/kdeniz/issue/26521/279663>
Chicago Küçük, L . "OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 32 (2016): 194-204
RIS TY - JOUR T1 - OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ AU - Levent Küçük Y1 - 2016 PY - 2016 N1 - doi: 10.17498/kdeniz.279663 DO - 10.17498/kdeniz.279663 T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 194 EP - 204 VL - 32 IS - 32 SN - 1308-6200- M3 - doi: 10.17498/kdeniz.279663 UR - https://doi.org/10.17498/kdeniz.279663 Y2 - 2016 ER -
EndNote %0 Black Sea OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ %A Levent Küçük %T OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ %D 2016 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V 32 %N 32 %R doi: 10.17498/kdeniz.279663 %U 10.17498/kdeniz.279663
ISNAD Küçük, Levent . "OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MEKÂN ORGANİZASYONUNUN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE AVARIZ VERGİLERİNİN ROLÜ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 32 / 32 (December 2016): 194-204. https://doi.org/10.17498/kdeniz.279663