Year 2018, Volume , Issue 40, Pages 430 - 443 2018-12-20

KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ

ERDOĞAN ALTINKAYNAK [1] , Dinara Ashimova [2] , Gulzana Nauanova [3]

42 123

Atışma; hayatın gerçeğini ifade eden bir sözlü nazım türüdür. Karşı karşıya gelen iki âşık birbirlerine karşı üstünlük elde etmek ve rakibi sözle alt etmenin yollarını ararlar. Öncelikle karşılıklı olarak birbirlerini selamlarlar. Daha sonra dinleyicilerin hal ve hatırını sorarak onları onurlandırlar. Selamlaşma faslı bittikten sonra asıl icraya başlarlar. Karşı taraftaki kim olursa olsun, düşünce ve sözleriyle onları tuzağa düşürmeye çalışırlar. Rakip aytıskerin söz ve düşüncelerini boşa çıkarıp kendi söz ve düşüncelerini üste çıkararak birbirlerini alt etmeye çalışırlar. Sözlerde güzellik, hikemilik, felsefilik, etkililik, nükte ile ortaya çıkartılır. Kim bunları güncelleştirerek sözlerinin içine katar ise o kazanmış olur. Atışılan konu ne kadar acı gerçekler olsa da bunu halkın önünde söylemek zorundadır. Birbirlerine karşı hakarete varan sözleri sarfederken de bunu tatlı bir muziplik içinde gerçekleştirirler. Atışmanın gereklerini bilen halk, aytısçıların birbirleriyle mücadelesini anlayışla karşılar. Aytısçılardan herhangi birisi rakibine karşı söyleyecek söz bulamadığında yenilmiş olur.   

Atışmada bir kaç tane âşık bulunabilir ama atışmalar genellikle çifterli gruplar halinde yapılır. Bu durum Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan, İran coğrafyası ile benzerdir.

Bu türden sözlü halk şiiri, atasözleri gibi, 19. yüzyılda, Kazak müziğinin, din ve törensel zincirlerden kurtarıldığı ve bağımsız bir halk sanatı olarak gelişmeye başladığı bir dönemde ortaya çıktı. Bu dönem, halkın temel müzikal geleneklerini - enstrümantal, şarkı ve akın - zenginleştiren ulusun gerçekten ruhani bir rönesansı haline geldi.

Aytısker, Atışma, Dombıra, Kazah, Kültür
  • 1. AUEZOV, Muhtar (2011), İnsiklopediyası, “Atamura” Baspası, Almatı.
  • 2. Aytıs (1943), “Kazak Memelekettik Birikken Baspası”, Hazırlayan: Musirepov Ğ. Almatı.
  • 3. Aytıs I. cilt (1988), Kazak SSR Ğılım Akademiyası, M. Auezov Atındağı Adebiyet Jane Öner İnstitutı.”Jazuşı” baspası, Almatı.
  • 4. Aytıs I.cilt (1964) “Kazaktın Memelekettik Körkem Adebiyet Baspası” Baspası, Hazırlayanlar: Ahmetov Ş., Iskakov B., Seydehanov K., Almatı.
  • 5. Aytıs II. cilt (1965) “Jazuşı” Baspası, Hazırlayanlar: Ahmetov Ş., Iskakov B., Seydehanov K., Almatı.
  • 6. Aytıs II. cilt (1988), Kazak SSR Ğılım Akademiyası, M. Auezov Atındağı Adebiyet Jane Öner İnstitutı.”Jazuşı” baspası, Almatı.
  • 7. Aytıs III. cilt (1966) “Jazuşı” Baspası, Hazırlayanlar: Ahmetov Ş., Iskakov B., Seydehanov K., Almatı.
  • 8. JOLDASBEKOV, M. (2014) “Kazak Önerinin Antologiyası”, Aytıs II. cilt, “Kültegin” Astana.
  • 9. Kazak Adebiyeti (2010) Ensiklopediyalık Anıktamalık, Almatı, «Аруна Ltd.».
  • 10. Kazak Adebiyetinin Tarihı (1960), I. cilt, 1. Kitap, Almatı.
  • 11. Kazak Ensiklopediyası (1959), IV.cilt, Adebiyet, Kazaktın Halık Jumbaktarı, Almatı.
  • 12. Kazak Önerinin Antologiyası (2014), Aytıs VII cilt, Hazırlayanlar: Joldasbekov M., Negimov S., Maulet A., Almuhanova R., Koylıbayev Ş., “Kültegin” baspası, Astana.
  • 13. Kazaktın Etnografiyalık Kategoriyalar (2011), Uğımdar Men Ataularının Dastürli Jüyesi. Ensiklopediya, Almatı.
  • 14. Kazirgi aytıs. I. kitap (2006), “Kültegin”, Hazırlayanlar: Nurahmetulı M., Düysenğazin S. Astana.
  • 15. Kazirgi aytıs. II. kitap (2006), “Kültegin”, Hazırlayanlar: Aytulı N., Düysenğazin S. Astana.
  • 16. Kazirgi aytıs. III. kitap (2006), “Kültegin”, Hazırlayanlar: Aytulı N. Astana.
  • 17. MUKANOV, S., (1984) Aytıs I. cilt, Almatı.
  • 18. www.kitaphana.kz (17.10.2018)
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-1105-0479
Author: ERDOĞAN ALTINKAYNAK (Primary Author)
Institution: ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ, ARDAHAN İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Author: Dinara Ashimova (Primary Author)
Institution: ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Kazakhstan


Author: Gulzana Nauanova (Primary Author)
Institution: Ardahan Üniversitesi
Country: Kazakhstan


Dates

Publication Date: December 20, 2018

Bibtex @research article { kdeniz484976, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {Kültür Ajans}, year = {2018}, volume = {}, pages = {430 - 443}, doi = {10.17498/kdeniz.484976}, title = {KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ}, key = {cite}, author = {ALTINKAYNAK, ERDOĞAN and Ashimova, Dinara and Nauanova, Gulzana} }
APA ALTINKAYNAK, E , Ashimova, D , Nauanova, G . (2018). KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (40), 430-443. DOI: 10.17498/kdeniz.484976
MLA ALTINKAYNAK, E , Ashimova, D , Nauanova, G . "KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 430-443 <http://dergipark.org.tr/kdeniz/issue/41142/484976>
Chicago ALTINKAYNAK, E , Ashimova, D , Nauanova, G . "KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 430-443
RIS TY - JOUR T1 - KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ AU - ERDOĞAN ALTINKAYNAK , Dinara Ashimova , Gulzana Nauanova Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.17498/kdeniz.484976 DO - 10.17498/kdeniz.484976 T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 430 EP - 443 VL - IS - 40 SN - 1308-6200- M3 - doi: 10.17498/kdeniz.484976 UR - https://doi.org/10.17498/kdeniz.484976 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Black Sea KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ %A ERDOĞAN ALTINKAYNAK , Dinara Ashimova , Gulzana Nauanova %T KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ %D 2018 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V %N 40 %R doi: 10.17498/kdeniz.484976 %U 10.17498/kdeniz.484976
ISNAD ALTINKAYNAK, ERDOĞAN , Ashimova, Dinara , Nauanova, Gulzana . "KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi / 40 (December 2018): 430-443. https://doi.org/10.17498/kdeniz.484976
AMA ALTINKAYNAK E , Ashimova D , Nauanova G . KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 2018; (40): 430-443.
Vancouver ALTINKAYNAK E , Ashimova D , Nauanova G . KAZAKLARDA AŞIK (AYTISKER) ATIŞMALARININ (AYTISLARIN) ÖZELLİKLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 2018; (40): 443-430.