Year 2016, Volume 6, Issue 12, Pages 68 - 90 2016-12-30

1920 İSTANBUL MATBÛÂT CEMİYETİ KONGRESİNİN TÜRK BASINININ GELİŞİMİNDEKİ ROLÜ

Zeynel ÖZLÜ [1]

31 0

Öz

Çalışmada, 1908’de İstanbul’da Matbûât-ı Osmaniye Cemiyeti adıyla kurulan, Osmanlı Devleti’nin ilk gazetecilik teşkilatı olan Osmanlı Matbûât Cemiyeti’nin 1336 (1920) tarihli İstanbul kongresi ele alınacaktır. Osmanlı basınının modernleşmesi sürecinde basın yayın hayatını zenginleştirerek oldukça ileri bir düzeye taşımış olan bu kongrede, cemiyetin 1 Haziran 335 (1 Haziran 1919) tarihinden 30 Kanun-u Sani 336 (30 Ocak 1920) tarihine kadar yapmış olduğu çalışmalara dair sunduğu raporlar, yayınlamış olduğu bazı hesap cetvelleri verilerek, cemiyetin bütçesi ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Döneminin koşulları içinde basın hukuku açısından oldukça ileri ve uygar konulara değinilen kongrede, üzerinde durulan diğer bir konu, cemiyet üyeleri arasında kardeşlik ve karşılıklı yardım ilişkilerini geliştirmek üzere cemiyetin zorda kalan üyelerine yardım ve destek babında oluşturulması düşünülen teavün sandığıdır. Esasları cemiyet tarafından belirtilen, hükümleri daha sonra süreklilik kazanacak olan bu yardımlaşma sandığı için tertip edilen nizamnamede, sandığın maksadı, sermayesi, gelirleri, sandıktan yararlanma şartları gibi hususlar belirtilmiştir. Amacı mevcut nizamnamenin eksikliklerini gidermek olan alternatif bir matbûât nizamnamesi (basın tüzüğü) tertip etme girişimi ve bu nizamname gereğince yapılması gereken işler, kongrenin bir diğer konusunu oluşturmaktadır. Yine kongrede, İstanbul-Beyoğlu tarafında cemiyet merkezi olarak kullanılan kulüp binasının mevcut ihtiyacı karşılayamaması ve masraflı olması nedeniyle cemiyet merkezinin, uygun bir yere taşınması, cemiyet üyelerinden alınan aidatlara yapılması öngörülen zam, görev süresi sona eren ve üyeleri dağılmış olan divan heyetinin yenilenmesi, oluşturulacak proje nizamname gereğince Avrupa ve Amerika kamuoyunda memleketimize ait önyargıları ortadan kaldırmak amacı ile yabancı gazete temsilcileriyle girişilen münasebetler ve basın örgütleriyle kurulan dostane ilişkiler, cemiyet bütçesinin açığını kapatma gayretleri ile cemiyetin gelirlerini düzenlemek, kurulacak yardımlaşma sandığı için iptidai bir sermaye tedarik etmek maksadıyla müsamerelerin tertip edilmesi, yayınlanması düşünülen matbûât salnamesi ve cemiyetin merkez idaresinde ilmi konferanslar tertip edilmesi gibi girişimlerden bahsedilmektedir. Hülasa, bu çalışma ile Türk basın tarihinde önemli bir yeri olan kongre, alınan kararlar bağlamında bütüncül olarak incelenerek basın tarihine katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Türk Basını, Matbuat-ı Osmaniye Cemiyeti, Kongre, Salname
  • KAYNAKÇA Arşiv Kaynakları Osmanlı Matbûât Cemiyeti (Umumi Kongre)-Matbûât Cemiyeti’nin 1 Haziran 335 Tarihinden 20 Kanun-u Sani 336 Tarihine Kadar Olan Muamelatını Gösterir Rapor ve Hülasa-i Hesabiyesi, Hilal Matbaası (Bab-ı Âli karşısında), İstanbul, 1336. Tetkik Eserler Aydın, Hakan, “Cemiyet-i Matbûât-ı Osmaniye: Kuruluşu ve Basında Tartışmalar”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 27, 2010, s. 553-567. Demir, Şerif, “İktidar-Basın İlişkilerinin Osmanlı Devleti’nde Görünümü (1831-1918)”, The Journal of Academıc Social Science Studies, İlkbahar, S. 33, 2015, s.367-377. Doğaner, Yasemin, “Hürriyet ve Modernleşme Enstrümanı Olarak Osmanlı’da Basın”, Edebiyat Fakültesi Dergisi, C. 29, S. 1, Haziran 2012, s. 109- 121. Girgin A. (2009). Türkiye’de Yerel Basın, İstanbul, Der Yayınları. Kaya, Mehmet ve Sinem Siklon, “Bazı Osmanlı Gazetelerinde Siyasal Reklam ve Propaganda (1908-1918)”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, Yıl 8, S. 16, (Güz 2012), s. 61-73. Kıraç, Tahir Olcay. (2011). “Türkiye’de Gazetecilik Mesleğine İlişkin Örgütlenmeler (1908-1938)”, Ankara Üniversitesi, SBE, Yüksek Lisans Tezi. Mazıcı, Nurşen, “1930'a Kadar Basının Durumu ve 1931 Matbûât Kanunu”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S. 18, C. 5, Ankara, 1998, s. 131-154. Özkaya, Duman Olcay, “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ulusal’dan Yerel’e Basın ve Yayıncılık Faaliyetlerinin Gelişimi Üzerine Bir Değerlendirme”, Turkish Studies-İnternational Periodical for The Languages, Literature and History of Turkısh or Turkic, Volume 8/12 Fall 2013, Ankara, s. 1031-1041. Tunaya Tarık Zafer. (2003). Türkiye’de Siyasal Gelişmeler-Mütareke, Cumhuriyet ve Atatürk 1876-1938, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. Tunaya Tarık Zafer. (1998). Türkiye’de Siyasal Partiler II. Meşrutiyet Dönemi 1908-1918, C.2, İstanbul, İletişim Yayınları
Primary Language tr
Journal Section Tarih
Authors

Author: Zeynel ÖZLÜ
Institution: GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ

APA ÖZLÜ, Z . (2016). 1920 İSTANBUL MATBÛÂT CEMİYETİ KONGRESİNİN TÜRK BASINININ GELİŞİMİNDEKİ ROLÜ. Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (12), 68-90. Retrieved from http://dergipark.org.tr/kilissbd/issue/37650/434986