Year 2018, Volume , Issue 32, Pages 77 - 111 2018-12-31

Arap Dilinde İsm-i Fâil ve Kur’ân Bağlamında Manaya Etkisi

Recep Yartaşı [1] , Muhammed Bahaeddin YÜKSEL [2]

74 186

Bu makalede ism-i fâil yapısının Arap dilindeki kullanımlarına temas edilmeye çalışılmış, Kur’ân bağlamında manaya olan etkisi incelenmiştir. Nitekim farklı anlam delâletlerine sahip olması açısından ism-i fâilin ilim ehlince cümlede önemli bir yeri olduğunda şüphe yoktur. Onun bu öneminden dolayı Basra ve Kûfe dil ekolleri, konuya dair yoğun mesai sarf etmiş ve sonuçta her iki ekol de farklı görüşler ileri sürmüştür. Hangi tür kelimeden türediği hakkındaki farklı görüşe dayanan bu ihtilaf, ism-i fâilin cümlede amel etme şartlarındaki ihtilafı da beraberinde getirmiştir. Cümlede birçok farklı anlamları ifade edebilme özelliğine sahip olan ism-i fâil, Kur’ân’da da farklı bağlamlarda bu zengin anlam katmanlarını muhafaza etmiştir. Nitekim ayetlerin ihtiva ettiği ince ve nükteli anlamlar, bu kullanımın farklı kalıplarda gelmesi sebebiyle muhatabın zihin ve gönlünde vurgulu olarak kendisini hissettirebilmiştir.

İsm-i fâil, fiil, isim, Kur’ân, ayet
  • Azîz, Muhammed. İsmu’l-Fâil fi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Yüksek Lisans Tezi, An-Nacah National University, 2004.
  • Bilgin, Abdulcelil. “İsm-i Fâil Sigalarının Çevirisi Üzerine”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 1/2 (2015): 197-206.
  • Birgivî, Muhammed b. Pîr Ali b. İskender. Mecmû’atu’n-Nahiv. İs-tanbul: Şifa Yayınları, 2010.
  • Cürcânî, Abdulkâhir. el-Miftâh fi’s-Sarf. Beyrût: Müessesetü’l-Risâle, 1987.
  • Dakr, ‘Abdulganî. Mu’cemu’n-Nahv. Kum: Mektebetu’l-Kıyâm, 1974.
  • Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf Endelusî. İrtişâfu’d-darab min lisâni’l-‘Arab. Nşr. Recep Osman Muhammed. Kahire: Mek-tebetü’l-Hâncî, 1998.
  • Kelbî, Ebu’l-Munzir Hişâm b. Muhammed b. es-Sâib. Kitâbu’l-Esnâm. Nşr. Ahmed Zeki Paşa. Kâhire: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1995.
  • İbn Yaîş, Ebü’l-Bekā Muvaffakuddîn Yaîş b. Alî el-Esedî. Şerhu’l-Mufassal. Beyrût: ‘Âlemü’l-Kütüb, ts.
  • Enbârî, Kemaleddin. el-İnsâf fî Mesâili Hilâf. y.y.: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2003.
  • Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf Endelusî. el-Bahru’l-Muhît. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1983.
  • Ensârî, İbn Hişâm. Şerhu Katri’n-Nedâ. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2004.
  • Ezherî, Hâlid b. Abdullah. Şerhu’t-Tasrîh ‘ale’t-Tavzîh. Beyrût: Dâru’l-Kütübi'l-İlmiyye, 2000.
  • Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahya b. Ziyâd. Meani’l-Kur’ân. Mısır: Dâru’l-Mısriyye, 1980.
  • Hamlevî, Ahmed. Şeze’l-‘Arf fi fenni’s-Sarf. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 2006.
  • Hasan, Abbas. en-Nahvu’l-Vâfi. Kâhire: Dâru’l-Meârif, 1966.
  • Hâşimî, Ahmed b. İbrahim b. Mustafa. Cevâhiru'l-Belâğa fi'l-Meânî ve'l-Beyân ve'l-Bedî'. Beyrût: el-Mektebetü'l-Asriyye, ts.
  • Hâşimî, Ahmed b. İbrahim b. Mustafa. el-Kavâ’idu’l-Esâsiyye. Beyrût: el-Mektebetu’l-‘Asriyye, 1988.
  • Hatib, Abdullatif Muhammed. el-Müstaksa fi İlmi’t-Tasrif. Kuveyt: Dâru’l-‘Arûbe, 2003.
  • Hemedânî, Abdullah İbn ‘Akîl. Şerhu İbn Akil. Beyrût: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2010.
  • İbn Akîl. Şerhu İbn Akîl. Kahire: Dâru’t-Turâs, 1980.
  • İbn Cüzey, Muhammed b. Ahmed el-Gırnatî. et-Teshil li Ulumi’t-Tenzil. Beyrût: Dâru’l-Erkâm, ts.
  • İbn Side, İsmail. el-Muhassas. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâs, 1996.
  • İbnu’l-Hâcib, Ebû ‘Amr Cemâluddîn. el-Kâfiye fi ‘İlmi’n-Nahvi. Kahire: Mektebetu’l-Âdâb, 2010.
  • Balcı, İsrafil. Peygamberlik Öncesi Hz. Muhammed. Ankara: Anka-ra Okulu Yayınları, 2014.
  • Karaman, Hayrettin v.dğr. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli. An-kara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
  • Kazvinî, Hatip. el-İzâh fi ulûmi’l-Belâğa. Beyrût: Dâru’l-Cîl, ts.
  • Kazvinî, Hatip. Telhisü’l-Miftâh. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2014.
  • Komisyon, Mecmuatu’s-Sarf, İstanbul: Şifa Yayınları, 2017.
  • Nesefî, Ebu’l-Berekât. Medariku’t-Tenzil ve Hakaiku’t-Te’vil. Beyrût: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
  • Okuyan, Mehmet. Kısa Surelerin Tefsiri. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 2015.
  • Özbalıkçı, Reşit. Arap Dilinde Zaman Açısından Fiiller. İzmir: Ana-dolu Matbaası, İzmir, 1996.
  • Özdoğan, M. Akif. “Arapça’da İsm-i Fâil ve İşlevleri”. Kahraman-maraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/10 (2007): 55-90.
  • Öztürk, Mustafa. Kur’ân-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2015.
  • Râcihî, Abduh Ali İbrahim. et-Tatbîku’s-Sarfî. Beyrût: Dâru’n-Nahdati’l-‘Arabî, 2004.
  • Râgıb, Ebu’l-Kâsım el-İsfehânî. el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. İs-tanbul: Dâru Kahramân, İstanbul 1986.
  • Sabbân, Ebu’l-İrfân Muhammed b. ‘Alî el-Mısrî. Hâşiyetu’s-Sabbân ‘alâ Şerhi’l-Eşmûnî. Beyrût: Dâru İhyâi Kutubi’l-‘Arabî, ts.
  • Sâbûnî, Muhammed Ali. Safvetu’t-Tefâsîr. Kâhire: Dâru’s-Sâbûnî, 1997.
  • Sâmerrâî, Fâdıl Sâlih. es-Sarfü’l-Arabî Ahkamun ve Meanin. Beyrût: Dâru İbn Kesîr, 2013.
  • Sâmerrâî, Fâdıl Sâlih. Meani’l-Ebniyeti fi’l-Arabî. Riyâd: Dâru Ammâr, 2007.
  • Sîbeveyh, Ebû Bişr ‘Amr b. ‘Usmân b. Kanber. el-Kitâb. Thk. Ab-dusselâm Harun. Mısır: Dâru’n-Nahda, 1945.
  • Şâtıbî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Mûsâ el-Endelûsî. el-İfâdât ve’l-İnşâdât. Tunus: Muessesetu’r-Risâle, 1983.
  • Zemahşerî, Ebul Kâsım Mahmûd b. ‘Umer. el-Keşşâf ‘an Hakâiki Ğavâmidi’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fî Vucûhi’t-Te’vîl. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘Arabî, 1407.
Primary Language tr
Subjects Social
Published Date Aralık
Journal Section Araştırma Makaleleri / Research Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-7933-051X
Author: Recep Yartaşı (Primary Author)
Institution: NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Orcid: 0000-0003-3356-7786
Author: Muhammed Bahaeddin YÜKSEL
Institution: NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ
Country: Turkey


ISNAD Yartaşı, Recep , YÜKSEL, Muhammed Bahaeddin . "Arap Dilinde İsm-i Fâil ve Kur’ân Bağlamında Manaya Etkisi". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 32 (December 2019): 77-111.