TY  - JOUR
T1  - Gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) endüstrisinde yeni bir yaklaşım: "Türk Somonu" üretim ve pazarlama eğilimleri
TT  - A new approach in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) industry: "Turkish Salmon" production and marketing trend
AU  - Çakmak, Eyüp
AU  - Özel, Osman Tolga
AU  - Batır, Esin
AU  - Evin, Derya
PY  - 2024
DA  - March
Y2  - 2024
DO  - 10.12714/egejfas.41.1.10
JF  - Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences
JO  - EgeJFAS
PB  - Ege Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 2148-3140
SP  - 69
EP  - 81
VL  - 41
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Türkiye’de 2022 yılı itibarıyla farklı üretim kapasitelerine sahip 1703 adet işletme alabalık üretimi yapmaktadır. Bu işletmelerin porsiyonluk (200-250 g) , filetoluk adayı (400-600 g) ve filetoluk (Türk Somonu) (>3000 g) alabalık üretimi toplam 167.286 ton/yıl’dır. Türk Somonu üretiminde kuluçkahane, baraj gölü ağ kafes sistemleri ve açık deniz ağ kafes sistemleri üretim zinciri şeklinde kullanılmaktadır.  Alabalık yumurta ve yavru üretimi için 680 adet kuluçkahane kullanılmakta olup toplam yumurta üretimi 1.360.029.485 adet/yıl’dır.  Genel olarak Türk Somonu adayı alabalıkların (400-600 g) üretimi için 622 adet gölet/baraj gölü ağ kafes sistemleri kullanılmakta olup bu işletmelerin üretim kapasitesi 163.525 ton/yıl’dır. Karadeniz’de toplam 6 ilin denizel alanında açık deniz ağ kafes sistemlerinde Türk Somonu üretimi yapılmakta, 2 il için de üretim planlaması devam etmektedir. Bu illerin toplam planlanan üretim sahası 15.650.000 m2, proje kapasiteleri ise 221.188 ton/yıl olarak hesaplanmıştır. Dünya su ürünleri sektöründe yaşanan gelişmelere kayıtsız kalmayan Türkiye, farklı türlerin yetiştiriciliğine uygun çevresel koşulları ve yeni teknoloji kullanımı ile günümüzde sektörde söz sahibi ülkeler tarafından dikkatle takip edilmektedir. Dünya alabalık üretiminde söz sahibi ülkelerin üretim kapasiteleri düşünüldüğünde, Türkiye’nin yumurta/yavru üretim kapasitesi oldukça iyi durumdadır. Fakat Türkiye doğal sucul alanları için biyolojik ve genetik risk teşkil eden biyoteknoloji uygulanmış gözlenmiş yumurta ithalatına halen devam etmektedir. Türkiye’nin alabalık üretimi son 20 yılda 3,75 kat büyüyerek 167.286 ton/yıl’a ulaşmış ve önemli bir gıda üretim endüstrisi haline gelmiştir. Bu başarıda; elverişli çevresel şartlar, sürekli yükselme eğilimi gösteren tüketici talebi ve üretimde yeni teknolojilerin kullanılması ile birlikte istikrarlı yatırımın etkili olduğu görülmektedir. Ancak, alabalık yetiştiriciliği sektöründe yaklaşık 5 yıldır yaşanan hızlı büyüme beraberinde kontrol edilemeyen düşük yaşama oranını da getirmiştir.  Azalan yaşama oranı; hastalıkların yaygınlaşması, yanlış tedavi yöntemleri, yanlış damızlık yönetimi uygulamaları, yanlış işletme yönetimi, kontrolsüz balık nakilleri, sıhhi ve çevresel koşullara bağlanabilir.
KW  - Fileto
KW  - büyük boy alabalık
KW  - yetiştiricilik
KW  - kuluçkahane
KW  - ağ kafes
N2  - With favorable environmental conditions and the adoption of new technologies, Türkiye has 1703 enterprises producing trout as of 2022. These enterprises collectively produce 167,286 tons of trout per year, including portioned fish (200-250 g), fillet candidates (400-600 g), and fillets (known as Turkish Salmon) (>3000 g). The production chain for Turkish Salmon involves hatcheries, dam lake net cage systems, and offshore net cage systems. There are 680 hatcheries producing trout eggs and fry, with a total annual production of 1,360,029,485 eggs. Additionally, 622 pond/dam lake net cage systems are used for producing Turkish Salmon candidates weighing 400-600 g, with a total production capacity of 163,525,079 kg per year.  Offshore net cage systems in the Black Sea region, spread across six provinces, are utilized for Turkish Salmon production. Production planning is underway for two provinces, with a total planned production area of 15,650,000 m2 and a projected capacity of 221,188,000 kg per year. Türkiye is actively involved in the global aquaculture sector, paying close attention to its advancements. Türkiye has a strong egg/juvenile production capacity compared to other countries involved in trout production globally. However, the importation of biotechnology-applied and observed eggs continues, posing biological and genetic risks to Türkiye's natural aquatic areas.  Over the past 20 years, Türkiye's trout production has grown significantly, reaching 167,286 tons per year, marking it as a significant food production industry. This success can be attributed to favorable environmental conditions, increasing consumer demand, the adoption of new technologies, and consistent investments. However, the rapid growth in the trout farming sector over the past five years has led to an uncontrollable decline in survival rates. This decline can be attributed to the spread of diseases, incorrect treatment methods, improper breeding management practices, flawed business management, unregulated fish transport, and compromised sanitary and environmental conditions.
CR  - Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü (BSGM). (2022). https://www.tarimorman.gov.tr/BSGM/Belgeler/Icerikler//Bsgm istatistik.pdf (Erişim tarihi: 22.03.2023)
CR  - Bashimov, G. (2018). Türkiye’de canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerin dış ticaret yapısının analizi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi. 3(1), 1-13.
CR  - Butzge, A.J., Yoshinaga, T.T., Acosta, O.D.M., Fernandino, J.I., Sanches, E.A., Tabata, Y.A., De Oliveira, C., Takahashi, N.S., & Hattori, R.S. (2021). Early warming stress on rainbow trout juveniles impairs male reproduction but contrastingly elicits intergenerational thermotolerance. Scientific Reports, 11(1), 17053. https://doi.org/10.1038/s41598-021-96514-1
CR  - Desrochers, E. (2022).Blue Food Assessment provides sustainability recommendations to seafood industry. https://www.seafoodsource.com/news/environment sustainability/blue food assessment provides sustainability-recommendations-to-seafood-industry. (Erişim tarihi: 18.03.2023)
CR  - Duran, U., & Çenesiz, S. (2023). Türkiye somon yetiştiriciliğinde canlı balık transferinin biyokimyasal etkileri ve transfer koşullarının iyileştirilmesi. Ağrıbalkan 2023, V. Balkan Tarım Kongresi. (s. 169).
CR  - Hashempour, P. (2021). A ‘blue food’ revolution could feed the world without ruining the planet. https://www.euronews.com/green/2021/09/25/a-blue-food-revolution-could-feed-the-world-without-ruining-the planet (Erişim tarihi: 07.03.2023)
CR  - FAO (2022). The state of world fisheries and aquaculture 2022. Towards Blue Transformation. Rome, FAO. https://doi.org/10.4060/cc0461en.
CR  - FAO FishStat database, (2023). FishStatJ, a tool for fishery statistics analysis. Release: 4.03.03 FAO, Fishery and Aquaculture Department, Statistics and Information Branch. http://www.fao.org/fishery/statistics/ software/fishstatj/en. (Erişim tarihi: 22.03.2023)
CR  - Fidan, D., Zengin, B., Kılıç, M.B., Başçınar, S.N., Kalıpçı, Ö., Gözler, A.M. & Ağırbaş, E. (2019). Doğu Karadeniz’de karasal kaynaklı kirleticilerin kıyı ve deniz ekosistemine etkilerinin belirlenmesi (Sürekli İzleme) Proje Sonuç Raporu, TAGEM/HAYSÜD/12/11/02/01, 131 s.
CR  - Loew, C. 2023. SeafoodSource. https://www.seafoodsource.com Erişim Tarihi: 24 Mart 2023
CR  - Magerhans, A., Müller-Belecke, A., & Hörstgen-Schwark, G. (2009). Effect of rearing temperatures post hatching on sex ratios of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) populations. Aquaculture, 294(1–2), 25–29. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2009.05.001
CR  - Olson, T.K., & Criddle, K.R. (2008). Industrial evolution: a case study of chilean salmon aquaculture. Aquaculture Economics & Management, 12(2), 89–106. https://doi.org/10.1080/13657300802110687
CR  - Paisley, L.G., Ariel, E., Lyngstad, T., Jónsson, G., Vennerström, P., Hellström, A., & Østergaard, P. (2010). An Overview of Aquaculture in the Nordic Countries. Journal of the World Aquaculture Society, 41(1), 1–17. https://doi.org/10.1111/j.1749-7345.2009.00309.x
CR  - Parlak, R., Küçük, E., Akbulut, B., Dağtekin, M., Fidan, D., Özcelep, T., Ergün, H. & Kalıpçı, Ö. (2022). Denizlerde Potansiyel Su Ürünleri Yetiştiricilik Alanlarının Belirlenmesi. TAGEM/HAYSUD/ÜG/17/SU/P-01/05
CR  - Rimm, E.B., Appel, L.J., Chiuve, S.E., Djoussé, L., Engler, M.B., Kris-Etherton, P.M., Mozaffarian, D., Siscovick, D.S., & Lichtenstein, A.H., (2018).  On behalf of the American Heart Association Nutrition Committee of the Council on Lifestyle and Cardiometabolic Health; Council on Epidemiology and Prevention; Council on Cardiovascular Disease in the Young; Council on Cardiovascular and Stroke Nursing; and Council on Clinical Cardiology. Seafood Long-Chain n-3 Polyunsaturated Fatty Acids and Cardiovascular Disease: A Science Advisory From the American Heart Association. Circulation, 138(1). https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000574
CR  - Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), (2022). Su Ürünleri İstatistikleri https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Su-Urunleri-2022-49678 (Erişim tarihi: 16.02.2024)
CR  - Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), (2023). Su Ürünleri İstatistikleri https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Su-Urunleri-2022-49678 (Erişim tarihi: 16.08.2023)
CR  - Verdugo, V. V. (2006). Anuario Estadístico de Pesca. Servicio Nacional de Pesca, Ministerio de Economia, Fomento y Reconstruccion, Chile. http://www.sernapesca.cl/sites/default/files/2006_0.pdf
UR  - https://doi.org/10.12714/egejfas.41.1.10
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3480371
ER  -