TY - JOUR T1 - Şehrin Geçmişi Müellif/Müstensihin Duası: Ketebe Kayıtlarında Şehirlere Yapılan Duaların İşaret Ettikleri Üzerine TT - The Past of the City the Prayer of the Author/Scribe: On the Implications of Prayers for Cities in Ketaba Records AU - Arslan, Sami PY - 2024 DA - August Y2 - 2024 DO - 10.26650/iutd.20241454577 JF - Tarih Dergisi PB - İstanbul Üniversitesi WT - DergiPark SN - 1015-1818 SP - 1 EP - 19 IS - 83 LA - tr AB - Osmanlı tarihi araştırmalarında kaynak olarak genellikle arşiv belgeleri, kronikler, tabakat kitapları gibi belli başlı metin merkezli kaynaklar kullanılagelmektedir. Yazma eser kültürü üzerine artan araştırmalar metnin yanında metin dışı unsurların da tarih yazımında doğrudan ya da dolaylı olarak kaynağa dönüşebileceğini göstermektedir. Böylece yazma eserler metin olmaları itibariyle bilginin taşıyıcılığını yaparken yazma eserin metin dışındaki unsurları da bu bilgi transferine aracılık etmektedir. Söz gelimi mülkiyet kayıtları özelinde yapılacak bir araştırma yukarıda bahsedilen ‘büyük’ kaynakların bıraktığı boşluğu doldurmaya aday olabilir. Bu makale kitap kültüründe ketebe ya da ferağ kayıtları olarak bilinen telif ve istinsah kayıtlarının ögelerinden bir tanesini, telif ya da istinsahın tamamlandığı şehirlere yapılan dua cümlelerini, merkeze almaktadır. Makalede ketebe kayıtlarındaki dua cümlelerinin şehirler için iyi temennilerde bulunmasının yanında müellif/müstensihin bireysel ya da toplumsal reflekslerini yansıtarak tarihi hadiselerden izler taşıdığı ve bu yönüyle ilgili tarih yazımında bir kaynak olarak kullanılabileceği teklif edilmiştir. KW - Tarih Yazımı KW - Tarih Yazımında Kaynak KW - Ketebe Kayıtları KW - Dua Cümleleri KW - Şehirlere Yapılan Dualar N2 - Recent scholarship on manuscripts has emphasized the value of nontextual elements, alongside the text itself, as potential sources for historical reconstruction. While manuscripts serve as primary repositories of knowledge, their non-textual components also play a crucial role in knowledge transmission. Property records, for example, offer valuable insights often absent from traditional historical sources. This article delves into one aspect of telif and istinsah records known as ketaba or ferağ records: the prayer sentences inscribed for the cities where the text was copied or ownership was transferred. This study contends that these prayers not only express well wishes for the city, but also reveal the individual or communal sentiments of the scribe/author. Moreover, they potentially hold traces of historical events, offering an additional avenue for historical inquiry. CR - Ahmed Bâdî Efendi, Riyâz-ı Belde-i Edirne, 20. Yüzyıla Kadar Osmanlı Edirne’si, c. %, haz., İyazi Adıgüzel, Raşit Gündoğdu, Trakya Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2014, s. 427. google scholar CR - Akdağ, Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası: “Celaliler İsyanları”, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2019. google scholar CR - Amasya Beyazıt Kütüphanesi, Bayazıt, 882/3. google scholar CR - Ambraseys, N. N.-C.F. Finkel, The Seismicity of Turkey and Adjacent Areas, A Historical Review, 1500-1800, Eren Yayıncılık, İstanbul, 1995. google scholar CR - Anonim, Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân, nşr. Halil İnalcık, Mevlûd Oğuz, Ankara, 1978. google scholar CR - Arslan, Sami, “Bir Mecmua Müstensih Çelebi’nin Elinde Nasıl Mahkemeye Dönüşür?”, Millî Mecmûa, Türk Düşüncesi: Osmanlılar, 2020, s. 206-214. google scholar CR - Arslan, Sami, Osmanlı’da Bilginin Dolaşımı: Bilgiyi İstinsahla Çoğaltmak, Ketebe, İstanbul, 2020. google scholar CR - Beyazıt Kütüphanesi, Beyazıt, B1361/3. google scholar CR - Bursa İnebey Kütüphanesi, Ulucami, 1548/1. google scholar CR - Emecen, Feridun, Fetih ve Kıyamet: 1453, Timaş Yayınları, İstanbul, 2012. google scholar CR - https://isamveri.org/pdfsbv/D235446/2015/2015_EMECENFM1.pdf google scholar CR - İbn İyâs, Bedâ’i‘u’z-Zuhur fî Vekâ’i‘d-Dühûr, c. 2, haz. Muhammed Mustafa, Mektebetu Dâril-Bâz, Mekke, ty. google scholar CR - Kâfiyeci, Ebu Abdullah Muhyiddin Mehmed b. Süleyman b. Sa‘d el-Berğamavî, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 3403. google scholar CR - Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesi, KHK, 1822. google scholar CR - Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesi, KHK, 3580. google scholar CR - Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesi, KHK, 3168. google scholar CR - Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, Bölge Yazma Eserler, BY0000006072. google scholar CR - Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, Bölge Yazma Eserler, BY3883. google scholar CR - Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, Bölge Yazma Eserler, BY9086. google scholar CR - Köprülü Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa, 1596/1. google scholar CR - Köprülü Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa, 1596/6. google scholar CR - Köse, Ensar, “İçel’de Bir Celali: Muslu Çavuş İsyanı (1606-1610)”, Tarih Dergisi, sayı 67, İstanbul, 2018. google scholar CR - Kütahya Vahid Paşa, Vahid Paşa, 642. google scholar CR - Maden, Fahri, “Edirne Vilayetinde Bektaşi Tekke ve Türbeleri”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 2012/64. google scholar CR - Manisa İl Halk Kütüphanesi, 290. google scholar CR - Millet Kütüphanesi, Ali Emiri, Arabi, 1092. google scholar CR - Milli Kütüphane, Nevşehir Gülşehir Karavezir İlçe Halk Kütüphanesi, 50 Gül-Kara 55. google scholar CR - Milli Kütüphane, Tokat İl Halk Kütüphanesi, 60 Hk 266. google scholar CR - Milli Kütüphane, Tokat İl Halk Kütüphanesi, 60 HK 402/3. google scholar CR - Milli Kütüphane, Tokat Zile İlçe Halk Kütüphanesi, 60 Zile 153/1. google scholar CR - Milli Kütüphane, Tokat Zile İlçe Halk Kütüphanesi, 60 Zile 153/2. google scholar CR - Nuruosmaniye, Bayrampaşa, 28. google scholar CR - Nuruosmaniye, Nuruosmaniye, 2129. google scholar CR - Nuruosmaniye, Nuruosmaniye, 4307/1. google scholar CR - Ocak, Ahmet Yaşar, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler, 15.17. Yüzyıllar, Timaş Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar CR - Ragıp Paşa Kütüphanesi, Ragıp Paşa, 322. google scholar CR - Samsun İl Halk Kütüphanesi, 55 Hk 229/5. google scholar CR - Shapiro, Henry R., “17. Yüzyıl Osmanlı-Ermeni ve Entelektüel Tarihine Aralanan Yeni Bir Pencere, Ermenice El Yazması Colofonlar”, Toplumsal Tarih, sayı 265, Ocak 2016, s. 38-45. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Aşir Efendi, 426/1. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 4438/5. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 2611. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 636. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, H. Çelebi, 1019. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, H. Çelebi, 1071. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, H. Hüsnü Paşa, 533/3. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Beşir Ağa (Eyüp), 5/2, 176b. 735/1334-5. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 378. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Hz. Nasuhi Dergâhı, 260. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 870/2. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Karaçelebizâde, 197. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Kasidecizâde, 145. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Kasidecizâde, 234. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Mahmud Paşa, 390. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 1799. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Servili, 170. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa,1196M. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Turhan V. Sultan, nr. 91. google scholar CR - Süleymaniye Kütüphanesi, Yusuf Ağa, 289/3. google scholar CR - Telci, Cahit, “Edirne: 1563 Yalancı Şahitlerin Gölgesinde Bir İlhâd Davası”, sayı 19, Alevilik-Bektâşîlik Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 27- 48. google scholar CR - Varlık, Nükhet, Akdeniz Dünyasında ve Osmanlılarda Veba, 1347-1600, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2017. google scholar UR - https://doi.org/10.26650/iutd.20241454577 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3802316 ER -