TY - JOUR T1 - Hîkayeta Keyhana Frenk û Feqe Ehmedê Baban: Mirin Çêtir e ji Fîraqê TT - Frenk Keyhan ve Feqe Ehmedê Baban Hikayesi: Ölüm Evladır Firaktan AU - Tarduş, İbrahim PY - 2024 DA - October Y2 - 2024 DO - 10.19059/mukaddime.1507602 JF - Mukaddime PB - Mardin Artuklu Üniversitesi WT - DergiPark SN - 1309-6087 SP - 127 EP - 141 IS - Vuslat ve Firak Özel Sayısı LA - ku AB - Serdema piştî Şerê Çaldiranê piraniya axên Kurdan êdî wek muttefîkê Osmaniyan ji alî mîrên Kurdan ve hatin rêvebirin. Tifaqa ku di navbera Kurdan û Yavuz Sultan Selîm de hatibû avakirin di wextê Kanunî Sultan Sûleyman de jî berdewam bû. Piştî Kanunî Bexdayê feth kir, wî piraniya erdên Kurdan yên li vê heremê da uhdeya Kurdan. Herema Kurdan li virê bi navê Mîrektiya Baban ji alî eşîra Baban ve girêdayî Paşalika Bexdayê hate rêvebirin. Navê eşîra Baban jî bi awayekî beloq piştî rêvebirina mîrektiyê di dîrokê de hate xuyan. Li ser navê Baban û avabûna Mîrektiya Baban hîkayetek heye ku Feqe Ehmedê Baban di vê hîkayetê de ji bo wûslatê ji welatê xwe dertê û berê xwe dide Frengîstanê. Ev hîkayet ji alî Abdulkadir b. Rustem el-Babanî, Claudius James Rich û Yamûlkîzade Azîz ve hatiye nivîsîn. Yamûlkîzade Azîz di nivîsa xwe ya kovara Jînê de kêm be jî derbarê mijarê de hin tişt nivîsîne. Lê Abdulkadir Rustem-el Babanî û Claudius James Rich hîkayetê bi awayekî dirêjane nivîsîne. Ev her du varyantên hîkayetê ji hin aliyan ve dişibine hev û ji hin aliyan ve ji hev vediqetin. Di vê xebatê ev her du varyant ê ji alî hevşibî û cudahiyên xwe ve bên berawirdkirin. KW - Frengîstan KW - Mîrektiya Baban KW - berawirdkirin KW - varyant KW - hîkayet N2 - Çaldıran Savaşı'ndan sonraki dönemde Kürt topraklarının büyük bir kısmı Osmanlı'nın müttefiki olan Kürt mirleri tarafından yönetilmeye başlandı. Kürtler ile Yavuz Sultan Selim arasında kurulan ittifak Kanuni Sultan Süleyman döneminde de devam etti. Kanuni, Bağdat'ı fethettikten sonra bu bölgedeki Kürt topraklarının çoğunu Kürtlere verdi. Böylelikle Baban Emirliği, Baban aşireti tarafından Bağdat Paşalığına bağlı olarak yönetilmeye başlandı. Baban aşiretinin adı, emirliğin idaresinden sonra tarihte ön plana çıkmaya başladı. Baban ismi ve Baban Emirliğinin kuruluşuyla ilgili bir hikaye vardır ki aynı zamanda Feqe Ehmedê Baban’ın ülkesini terk edip vuslata ermek için Frengistana gidişini konu edinir. Bu hikaye Abdülkadir b. Rustem el-Babanî, Claudius James Rich ve Yamûlkîzade Azîz tarafından yazılmıştır. Yamûlkîzade Azîz, Jîn dergisindeki yazısında kısaca konuya değinmiş; ancak Abdulkadir Rustem-el Babanî ve Claudius James Rich hikayeyi uzun uzun yazmıştır. Hikayenin bu iki versiyonu bazı yönlerden benzer, bazı yönlerden ise farklıdır. Bu çalışmada bu iki varyant benzerlik ve farklılıkları açısından karşılaştırılacaktır. CR - Ainsworth, W. F. (1842). Travels and Researches in Asia Minor, Mesopotamia, Chaldea and Armenia (Cilt 2). London: John Parker. CR - Ates, S. (2021). The End of Kurdish Autonomy The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire. H. CR - Bozarslan & C. Gunes & V. Yadirgi (Ed.) The Cambridge History of the Kurds. İçinde (73-103). Cambridge: Cambridge University Press CR - Atmaca, M. (2015). Frenk Keygan'ın Çocukları Babanlar. Kürt Tarihi, (20), 37-41. CR - Atmaca, Metin. (2022). Bābān. The Encyclopaedia Of Islam Three, s.70-72, Leiden: Brill. CR - Attar, F. (2023). Mantıku’t Tayr. (Yay. Haz. V. Başçı & N. Başçı). İstanbul: Turkuvaz Kitap. CR - Başçı, V. (2019). Dunbuli Beyliği Tarihi ve Tarihi Kronikleri [XII-XVIII. YY.]. Kadim Akademi, 3(2), 63-114. UR - https://doi.org/10.19059/mukaddime.1507602 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4033293 ER -