TY - JOUR T1 - Di Gotinên Pêşîyan ên Kurdan de Fehma Zayenda Civakî TT - Gender Perception in Kurdish Proverbs Within the Framework of the Kurdish Family Structure AU - Kayran, Muhammed PY - 2024 DA - September Y2 - 2024 DO - 10.35859/artuklukurdology.1534296 JF - Artuklu Kurdology PB - Mardin Artuklu Üniversitesi WT - DergiPark SN - 3062-0236 SP - 44 EP - 63 IS - 17 LA - ku AB - Ji bo naskirina civakekê, gotinên pêşîyan yek ji keresteyên sereke yên edebîyata gelêrî ne. Ceribandinên bi hezaran salan yên gel, dibin herî zêde du sê daraz, dibin hevok û çanda civaka ku tê de afirîne nîşan didin. Gotinên pêşîyan ên kurdan jî neynika çanda kurdan û zimanê kurdî ne. Wekî hemû civakên mirovahîyê gelê kurd jî her tiştên ku di jîyana xwe de heyî bi amûra zimanê xwe derbasî gotinên pêşîyan kirîye. Di gelemperîya çanda hemû civakan de berîya dema nûjen bi giştî du zayend hatine pejirandin û ev zayend jin û mêr in. Rolên zayendên jin û mêran a di nava civakê de jî dîsa ji alîyê heman civakê ve ji hev hatine cudakirin. Pênasekirinên nûjen ên zayendan wek LGBT-İ di çanda Kurdan ne wek zayendên serbixwe lê wek tevgerên ne normal ên jin û mêran hatine dîtin. Me di vê xebata xwe de ji pirtûkên gotinên pêşîyan ên çapkirî, gotinên ku di hindûrên xwe de qala zayendan û rolên wan dikin hilbijartin û tesnîf kirin. Piştî tesnîfê em li pey bersîvên van pirsan ketin: Civaka Kurd di malbatê de keçeke an jî kurekî çawa dixwaze, ji kîjan jin û mêran re çepikan lê dide, kîjan jin û mêran şermezar dike? Ji bo bersiva van pirsan me ji berhemên çapkirî yên gotinên pêşîyan ên Kurdan sûd wergirtin. Du sed nod û çar (294) gotinên pêşîyan ên ku me ji van çavkanîyan bi hilbijartine li gorî wate û mijarên wan senifandin, paşê jî me bi rêbaza berawirdîyê re şîrove û darazên xwe yên di derheqê “Di çarçoveya binesazîya malbatê de fêhma zayenda civakî di gotinên pêşîyan ên Kurdan de” danîn holê. Her wiha me dît ku ev rolên ji jin û mêran tê xwestin bi piranî di nava malbatê de rû didin, ji ber vê jî pergala xebata me rasterast bi têşebûna malbatê re têkildar e. KW - Gotinên Pêşîyan ên Kurdan KW - Zayenda Civakî KW - Rolên Zayendan KW - Malbata Kurd N2 - Proverbs are one of the main products of folk literature in getting to know a society. Thousands of years of experiences of the people turn into sentences, expressing at most a few judgments, and reflect the society from which they were born. Kurdish proverbs are also the mirror of Kurdish culture and language. As in every community of humanity, the Kurdish people have transferred everything in their lives into proverbs through their language. Before modern times, two genders, male and female, were generally accepted in all societies. The roles of men and women in society are also separated from each other by the same society. Contemporary gender definitions such as LGBT-I are not seen as independent genders in Kurdish culture, but as abnormal behaviors of men and women. In this study, we classified the words containing gender and gender roles that we selected from printed Kurdish proverb books. After the classification, we looked for answers to the following questions. What kind of daughter or son does the Kurdish society want in the family? Which woman or man does he applaud and which woman or man does he condemn? To find answers to these questions, we used published works on Kurdish proverbs. We classified the two hundred and ninety-four (294) proverbs we selected from these sources according to their topics and meanings, and then, using the comparison method, we put forward our comments and judgments regarding "Gender perception in Kurdish proverbs within the framework of family structure". When we look at the general picture that emerges, the roles that men and women are expected to undertake mostly appear within the family, therefore the system of our study is directly related to the shaping of the family. CR - Ağrıdağ, G. (2005). Toplumsal cinsiyet rolü. AKDAM Gönüllü Kadın Eğitimi Semineri CR - Akbalık, E. (2013). Türk atasözlerinde cinsiyet algısı. Dumlupınar Ü. Sosyal Bilimler Dergisi CR - Aksan, D. (2007). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. TDK Yayınları CR - Aslan, Ş. (2006). Ferhenga gotinên pêşîyan. Soz Gazetecilik Yayin CR - Aydoğdu, A. (2015). Gotinên pêşîyan. Weşanxaneya Nayê CR - Bali, A. (1993). Gotinên pêşîyan ên kurdî. Weşanên Pêlê Sorê CR - Baran, B. (2017). Motik. Weşanên Wardozê, CR - Bingöl, A. (2014). Gotinên pêşîyan û biwêj. Weşanên NAyê, CR - Bitlisi, Ş. (2018), Şerefname. A. Yegin (Çev). Weşanên Nûbiharê CR - Borak, M. (1996). Gotinên pêşîyên kurdan. Berfin Yayınları CR - Camlibel, C.A. (1193). Îdyomen kurd’i. Weşanên Pelê Sorê CR - Celalî, M. Û. (2014). Ji herêma ercîşê gotinên pêşîyan. Weşanên Sîtavê CR - Celen, A. (2017). Gotinên pêşîyan pencînar. Weşanxaneya Çanda Kurdî CR - Celîl, O & Celîl, C. (2023). Gotinên pêşîyan. Weşanên Wardozê CR - Çiftçi, T. (2021) Zayenda civakî û îmaja jina baş-nebaş di gotinên pêşîyan ên kurdan de. Kovara Şarkiyatê, Cilt: 13 CR - Dêrşewî, Mele Mehmûd. (1989), Miştaxa çiya ji gotinên pêşiya. Serbest Zaxoyî (Wer) CR - Dîyadînî, Bawer. (2011). Gotinên pêşîyan.Weşanên J&Jyê CR - Farqînî, Z. (2000). Türkçe- Kürtçe sözlük. İstanbul Kürt Enstitüsü Yayınları CR - Güler, D. & Ulutakan, N. (1992). Aile kavramının tarihsel gelişimi ve Türk toplum yaşantısında aile. Kuru Dergisi CR - Hamçerlioğlu, O. (1976). Felsefe ansiklopedisi: kavramlar ve akımlar. (Cilt 1), Remzi Kitabevi CR - Hîso, A. (2016). Ji gotinên berê.Weşanên Şemalê CR - Kaylı, D. Ş. (2013). Kadın bedeni ve özgürleşme. İlya Yayınları CR - Kaypakoğlu, S. (2003). Toplumsal cinsiyet ve iletişim. Naos Yayınları CR - Kolo, E. E. (2014). Pendên kurdî. Weşanên Batmanê CR - Korkmaz, Z. (2007). Gramer terimleri sözlüğü. TDK Yayınları CR - Kulaksız, Ş. M. (2013). Ji gotinên berê (Gotînên pêşiya). Weşanên DOZê CR - Law, R. (1985). Kürdlerde durub-i emsal. Jîn. Kovara Kurdî û Tirkî. W. Deng CR - Mazî, Ç. (2005). Ferhenga gotinên pêşîyan. Weşanên Elmayê CR - Oakle, A. (1972). Sex, gender and society. Routledge CR - Öncü, M. (2009). Gotinê pêşîyan. (Berg 1-2-3-4), Weşanên Sîtavê CR - Öncü, M. (2009). Gotinê pêşîyan. Weşanên Enstituya Kurdî ya Stenbolê CR - Öncü, M. (2014). 101 biwêj 101 çîrok.Weşanên Avestayê CR - Öncü, M. (2015). Ferhenga biwêjan.Weşanên Sîtavê CR - Qur’ana Pîroz û Meala wê ya Kurdî. (2015). Weşanên Serokatîya Karûbarên Dîyanetê CR - Sadînî, X. (2013). Çîrokên gelêrî. Weşanên Nubîharê CR - Serhatlı, K. (2016). Li Devera Serhed û Behdînan Gotinên Pêşîyan.Weşanên J&Jyê CR - Şadkam, G. (2021). Gotinên pêşîyan ji Xorasanê. Weşanên Wardozê CR - Tepe, İ. (2004). Ji pêşîyên me baqek zargotin, Gûldeste. Weşanên Perîyê CR - Tigris, A. (2001). 6762 Gotinên Pêşîyan.Weşanên Rewşenê CR - Tîmar, F. (2018). Mesele û metelokên kurdî. Weşanên Arê CR - Uluç, A. V. (2010). Kürtler’de sosyal ve siyasal örgütlenme: aşiret. Mukaddime, 2 UR - https://doi.org/10.35859/artuklukurdology.1534296 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4149861 ER -