@article{article_1562538, title={Üslûbü’l-Kur’an’ın Hermenötiği: Zerkeşî’nin el-Burhân’ı Çerçevesinde Bir Yeniden İnşa Denemesi}, journal={Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, volume={67}, pages={1–27}, year={2024}, DOI={10.15370/maruifd.1562538}, author={Coşkun, Muhammed}, keywords={Tefsir, Üslûbü’l-Kur’ân, el-Burhân, Zerkeşî, Hermenötik}, abstract={Kur’an üslûbuna dair incelemeler çoğunlukla onun iʿcâz veçhini (beşer üstü ve mucizevi olan yönlerini) kanıtlama çabaları çerçevesinde icra ediliyor görünmektedir. Kur’an’ın kendine özgü ve beşer sözünü aşan üslûp özelliklerine sahip olması onun mucizevi yönlerinden birini teşkil ediyor olsa da, bu durum tefsir disiplininden daha çok kelam disiplininin araştırma alanına dahil bir konu olarak değerlendirilmelidir. Buna karşılık Üslûbü’l-Kur’ân bahsinin tefsir açısından öncelikli olarak konu edilecek yönü, Kur’an’ın dil ve üslûp özelliklerinin onun doğru anlaşılması noktasında arz ettiği önemi merkeze alıyor olmalıdır. Çünkü üslûp, kelimeleri ve cümleleri bir araya getirerek anlamı ifade etmek üzere metnin sahibinin seçtiği kendine özgü yol, yöntem anlamına gelir ve bir taraftan metnin edebi değerine (dolayısıyla Kur’an söz konusu olduğunda iʿcâzına) delalet ederken diğer taraftan onun doğru anlaşılması için izlenmesi gereken yol haritasını ifade eder. Klasik dönemde Zerkeşî (ö.794/1392) el-Burhân fî ʿulûmi’l-Kur’ân isimli eserinde konuyu her ne kadar başlangıçta iʿcâz eksenli inşa etmiş olsa da, Kur’an’ın kullandığı üslûp özelliklerini oldukça detaylı bir şekilde tasnif etmiş ve her bir başlıkta ilgili âyetlerin anlaşılması noktasında yardımcı olacak önemli değerlendirmeler yapmıştır. Zerkeşî’nin bu çabası, Üslûbü’l-Kur’ân bahsinin anlam merkezli bir şekilde yeniden tasarlanabilmesi için kaynak teşkil edebilecek niteliktedir. Ancak çağdaş dönemde yapılan akademik çalışmalarda bu bahis ağırlıklı olarak iʿcâz merkezli ele alınmaya devam etmektedir. Bu noktada belagat ilminde detaylıca ele alınan söz sanatları Kur’an’ın üslûp özellikleri olarak değerlendirilmekte, ancak bu özelliklerin dikkate alınıp alınmamasının anlamı ne ölçüde etkileyeceği sorunu merkezi bir mesele olarak değerlendirilmemektedir. Bu yazı Zerkeşî’nin el-Burhân isimli eserinin ilgili bölümünde yer verilen üslûp özelliklerinin hermenötik fonksiyonlarını analiz ederek Üslûbü’l-Kur’ân konusunun bu minvalde yeniden inşa edilmesini teklif etmektedir. Yazıda el-Burhân metni temel alınmış olmakla birlikte söz konusu üslûp özelliklerinin anlamı etkileyen yönlerinin ortaya konulması noktasında tefsir literatürüne de zaman zaman başvurulmuştur. Çalışmada ulaşılan temel sonuca göre çağdaş Tefsir Usûlü arayışlarında temel bir başlık olarak Kur’an üslûbu konusuna yer verilebilmesi için halihazırda literatürde mevcut olan çalışmaların yeni bir istikamete evrilmesi ve anlama (hermenötik) merkezli bir refleksiyonla klasik kaynaklardaki üslûp özelliklerinin yeniden ele alınması gerekmektedir. Ayrıca üslûp ile makām (sözün dış koşulları) arasındaki ilişkiye dair üslûpbilimde yapılan değerlendirmeler dikkate alındığında çağdaş Üslûbü’l-Kur’ân çalışmalarının vahyin şifahi boyutunu ve nüzul koşullarını da dikkate alması gerekmektedir.}, number={67}, publisher={Marmara Üniversitesi}