TY - JOUR T1 - Çavkaniyên Hizrî yên Feqîyê Teyran TT - Çavkaniyên Hizrî yên Feqîyê Teyran AU - Beyter, Önder PY - 2024 DA - December Y2 - 2024 DO - 10.55253/2024.nubihar.1569361 JF - Nubihar Akademi JO - na PB - PAK AJANS Yayıncılık WT - DergiPark SN - 2147-883X SP - 31 EP - 62 IS - 22 LA - ku AB - Edebîyata klasîk ji qederek çavkanîyên hizrî yên hevpar ên wekî dînî, tesewifî, dîrokî û efsanewî sadir bûye. Şairên di vê qadê da bi mezmûn û mefhûmên hevbeş, berhemên xwe lê kirine. Wekî şairekî mitesewif Feqîyê Teyran jî xwe li vê qadê girtîye û berhemên xwe li gorî hiş û zêhna vê dinyayê dane. Di vê gotarê da bi rêbaza wesfî hewl hatîye dayîn ku xwendinek li berhemên Feqîyê Teyran bê kirin da ku çavkanîyên hizrî yên ku helbestên wî pala xwe danê bên tesbîtkirin. Di vê xebatê da herweha çavkanîyên hizrî yên Feqî li gorî çar kategorîyan hatine vekolîn ku ew jî dîn, civak, însan û siruşt e. Bi qasî lêkolîna vê gotarê ew yek hatîye tesbîtkirin ku Feqî jî wekî her helbestvanekî klasîk, ji hêla jêderên hizrî va sûd ji dînê Îslamê, tesewif, mîtolojîya civakên qedîm ên herêmê û herweha dîrok û efsaneyên Îranê wergirtîye. Dîsa di vê lêkolînê da derketîye holê ku çi berî xwe çi jî serdema jiyana xwe, Feqî dîroka Kurdî jî ji hêla hizrî va kirîye jêdera berhemên xwe. KW - Edebiyata kurdî KW - Feqîyê Teyran KW - çavkanîyên hizrî KW - edebîyata klasîk KW - tesewif N2 - Edebîyata klasîk ji qederek çavkanîyên hizrî yên hevpar ên wekî dînî, tesewifî, dîrokî û efsanewî sadir bûye. Şairên di vê qadê da bi mezmûn û mefhûmên hevbeş, berhemên xwe lê kirine. Wekî şairekî mitesewif Feqîyê Teyran jî xwe li vê qadê girtîye û berhemên xwe li gorî hiş û zêhna vê dinyayê dane. Di vê gotarê da bi rêbaza wesfî hewl hatîye dayîn ku xwendinek li berhemên Feqîyê Teyran bê kirin da ku çavkanîyên hizrî yên ku helbestên wî pala xwe danê bên tesbîtkirin. Di vê xebatê da herweha çavkanîyên hizrî yên Feqî li gorî çar kategorîyan hatine vekolîn ku ew jî dîn, civak, însan û siruşt e. Bi qasî lêkolîna vê gotarê ew yek hatîye tesbîtkirin ku Feqî jî wekî her helbestvanekî klasîk, ji hêla jêderên hizrî va sûd ji dînê Îslamê, tesewif, mîtolojîya civakên qedîm ên herêmê û herweha dîrok û efsaneyên Îranê wergirtîye. Dîsa di vê lêkolînê da derketîye holê ku çi berî xwe çi jî serdema jiyana xwe, Feqî dîroka Kurdî jî ji hêla hizrî va kirîye jêdera berhemên xwe. CR - Açar, C. (2019). Safevi Kroniklerinde Dımdım Kalesi Kuşatması ve Emir Han Bradosti. İstanbul: Avesta. CR - Adak, A. (2015). Destpêka Edebîyata Kurdî ya Klasîk (Çapa Sêyem), Stenbol: Nûbihar. CR - Attar, F. (1990). Mantık Al-Tayr. (Çev. Abdülbaki Gölpınarlı). İstanbul: MEB Yayınları. CR - Bulut, H. İ. (2020). Mûcize, İslam Ansiklopedisi, C. 30. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Cebecioğlu, E. (2009). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Ağaç Yayınları. CR - Cizîrî, M. (2009). Dîwan. (Wergera Tirkî: Osman Tunç). Stenbol: Nûbihar. CR - Demirci, M. (1997). Hakikat-ı Muhammediyye, İslam Ansiklopedisi, C. 15. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Durusoy, A. (2013). Vücûd, İslam Ansiklopedisi, C. 43. İstanbul: DİB Yayınları. CR - El-Aclûnî, İ. b. M. (2019). Keşfü’l-Hafa. (Çev. Mustafa Genç). İstanbul: Beka Yayıncılık. CR - Erdem, H. (2018). “Sadreddin Konevi’de Varlik Mertebeleri ve İbni Arabi ile Mukayesesi”, Sadreddin Konevî “Tasavvuf, Felsefe ve Din” (ed. Baykan, E; Kaleci, F.). III. Uluslararası Sadreddin Konevî Sempozyumu Bildirileri, Necmettin Erbakan Üniversitesi. (s. 206-224). CR - Erkan, M. (1993). Camasbname, İslam Ansiklopedisi, C. 7. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Gündüz, İ. (1991). Bade, İslam Ansiklopedisi, C. 4. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Gürkan, S. L. (2013). Yılan, İslam Ansiklopedisi, C. 43. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Havlioğlu, D. Z. (2014). Şahmaran: Bir Anadolu Efsanesi. E. Gürsöy Naskali (Ed.), Yılan Kitabı (r. 345-355). İstanbul: Kitabevi. CR - Îbnî Erebî, Muhyedîn (2017). Fusûsu’l-Hîkem Tercüme ve Şerhi. (Werger û Şîkar: Ahmed Avni Konuk). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. CR - Kapar, M.A. (1994). Ebû Cehil, İslam Ansiklopedisi, C. 10. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Kılavuz, A.S. (1995). Ezel, İslam Ansiklopedisi, C. 12. İstanbul: DİB Yayınları. CR - Levend, A. S. (1984). Divan Edebiyatı Kelimeler ve Remizler Mazmunlar ve Mefhumlar (4. Baskı). İstanbul: Enderun Kitabevi. CR - Meala Qur’ana Pîroz a Kurdî (2015). (Wer: Hüseyin Gündüz, Mehmet Seyhan). Weşanên Serokatîya Karûbarên Dîyanetê. CR - Mûsa, A. (2023). Camasb-name. (Yay. Haz. Müjgan Çakır, Hanife Koncu). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü. CR - Nêrweyî, E. T. (2019). Emîrxanê Lepzêrîn û Kela Dimdim di Navbera Mêjû û Efsaneyê da. Stenbol: Avesta. CR - Pala, İ. (2005). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, (14. Baskı). İstanbul: Kapı Yayınları CR - Sezer, M. (2024). Çavkanîyên Hizrî yên Dîwana Melayê Cizîrî. Teza Doktorayê ya Çapnebûyî, Zanîngeha Bîngolê. CR - Tavakkoli, M. R. (2010). Kürdistan Tasavvuf Tarihi, (Çev. Mehmet Polat). İstanbul: Hivda. CR - Teyran, F. (2022). Dîwan. (Werger û Şîkar: Kadri Yıldırım, Çapa 2yem). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Yayınları. CR - Uludağ, S. (2016). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi. CR - Xanî, E. (2010). Mem û Zîn (Amd. M. Emîn Bozarslan, Çapa 3yem). Stenbol: Weşanên Deng UR - https://doi.org/10.55253/2024.nubihar.1569361 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4296718 ER -