TY  - JOUR
T1  - Sağlık Hizmetlerinde Robotik Cerrahinin Gelişimi ve Yapay Zeka Entegrasyonu
AU  - Demirhan, Hilal
AU  - Eke, Erdal
PY  - 2025
DA  - April
Y2  - 2025
DO  - 10.69563/hititsaglikderg.1602921
JF  - Hitit Sağlık Dergisi
PB  - Hitit Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 3023-7297
SP  - 41
EP  - 53
IS  - 4
LA  - tr
AB  - Amaç: Geleneksel cerrahi yöntemlerin bir noktada yetersiz kalması minimal invaziv cerrahi yöntemlerin gelişmesine ortam hazırlamıştır. Minimal invaziv cerrahi yöntemler arasında robotik cerrahi ise son birkaç on yılda akıl almaz bir hızla gelişme göstermiştir. Bu gelişme sağlık personeline sağlık hizmeti verme hastaya ise sağlık hizmeti alma noktasında büyük kolaylık sağlamıştır. Sağlık hizmetlerinde bir sonraki durak ise cerrahi yöntemlere yapay zekâ özelliklerinin dahil edilmesi olmuştur.  Buradan yola çıkarak çalışma sağlık hizmetlerinde robotik cerrahi uygulamalarını ve yapay zekâ özelliklerinin robotik cerrahiye eklenmesiyle ortaya çıkan durumu derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışma literatür taramasına dayanmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada “robot kelimesinin ilk olarak kim tarafından nerede geçtiği, zaman içinde hangi aşamalardan geçerek bugünkü halini aldığı, robotik cerrahi kavramının ne anlama geldiği, ilk olarak nerede ortaya çıktığı, dünyada ve Türkiye’deki gelişim evreleri, sağlık hizmetlerindeki gelişimi” ile ilgili konulara yer verilmiştirBulgular: Robotik cerrahi, minimal invaziv cerrahinin sıklıkla kullanılmasının ardından bir ihtiyaç sonucu ortaya çıkmıştır. Robotik cerrahide sonraki durak yapay zeka özelliklerinin cihaza entegrasyonu ve otonom işlemlerin hayata geçirilmesidir. Şu an dünyada 71 ülkede faaliyet göstermektedir. Türkiye bu ülkelerden biri ve toplamda 45 cerrahi robota sahiptir. Çalışmaya başlandığından bu yana rakamlardaki sürekli artış konunun stratejik ilerlemesi noktasında çeşitli kurum ve kuruluşların oluşturulmasını ve işbirliği içinde çalışmasına katkı sağlamıştır. Sonuç: İçerik oluşturulurken robotik cerrahi için aslında soru işaretlerinin sadece küçük bir kısmının ele alındığı dikkati çekmiştir. Robotik cerrahi başlı başına bir cerrahi yöntemdir. Konunun cerrah, hasta, hastane, hastane yönetimi, sağlık sistemi vb. bakış açısıyla sosyoloji, maliyet, etik vb. açılardan değerlendirilmesi gerekmektedir. Sonraki süreçte var olan pek çok sorunun çözüm bulabilmesi için cerrahi robotlardaki artışla birlikte araştırma ve araştırmacı sayısında da ciddi bir artışın yaşanması önerilmektedir.
KW  - Robotik Cerrahi
KW  - Yapay Zekâ
KW  - Sağlık Hizmetleri
KW  - Sağlık Yönetimi
CR  - Abbou, C. C., Hoznek, A., Salomon, L., Olsson, L. E., Lobontiu, A., Saint, F., Cicco, A., Antiphon, P., & Chopin, D. (2001). Laparoscopic radical prostatectomy with a remote controlled robot. Journal of Urology, 165(6), 1964-1966. https://doi.org/10.1097/00005392-200106000-00027
CR  - Akbaba, A. İ., Gündoğdu, Ç., & Geliş, M. (2021). Bir Servis Robotu Olarak Telepresence (Uzabulunum) Robotlar. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi (PIAR), 2(8), 649-667. https://doi.org/10.47097-piar.1026348-2091638
CR  - Andras, I., Mazzone, E., van Leeuwen, F. W. B., De Naeyer, G., van Oosterom, M. N., Beato, S., Buckle, T., O’Sullivan, S., van Leeuwen, P. J., Beulens, A., Crisan, N., D’Hondt, F., Schatteman, P., van Der Poel, H., Dell’Oglio, P., & Mottrie, A. (2020). Artificial Intelligence and Robotics: A Combination That is Changing the Operating Room. World Journal of Urology, 38(10), 2359-2366. https://doi.org/10.1007/S00345-019-03037-6/FIGURES/1
CR  - Ballantyne, G. H. (2002). Robotic Surgery, Telerobotic Surgery, Telepresence, and Telementoring: Review of Early Clinical Results. Surgical Endoscopy and Other Interventional Techniques, 16(10), 1389-1402. https://doi.org/10.1007/s00464-001-8283-7
CR  - Bann, S., Khan, M., Hernandez, J., Munz, Y., Moorthy, K., Datta, V., Rockall, T., & Darzi, A. (2003). Robotics in surgery. Journal of the American College of Surgeons, 196(5), 784-795. https://doi.org/10.1016/S1072-7515(02)01750-7
CR  - Bini, S. A. (2018). Artificial Intelligence, Machine Learning, Deep Learning, and Cognitive Computing: What Do These Terms Mean and How Will They Impact Health Care? The Journal of Arthroplasty, 33(8), 2358-2361. https://doi.org/10.1016/J.ARTH.2018.02.067
CR  - Camarillo, D. B., Krummel, T. M., & Salisbury, J. K. (2004). Robotic Technology in Surgery: Past, Present, and Future. The American Journal of Surgery, 188(4), 2-15. https://doi.org/10.1016/J.AMJSURG.2004.08.025
CR  - Cansever, L., & Duman, S. (2018). Derleme|Review Minimal İnvaziv Cerrahi Seçenekleri; VATS ve RATS Minimally Invasive Thoracic Surgery; VATS & RATS. Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi, 6(3), 45-51. https://doi.org/10.5152/gghs.2018.040
CR  - Coşgun, T., Akın, O., Akpınar, H., & Asım Kutlu, C. (2013). The first case of robotic left lower lobectomy in Turkey Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve. Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi, 21(1), 225-228. https://doi.org/10.5606/tgkdc.dergisi.2013.4762
CR  - Çavdar, T., Aymaz, Ş., & Aymaz, S. (2016). Uzabulunum Robotlarda Konum Tespiti. 181-184. https://www.researchgate.net/publication/311583197_Uzabulunum_Robotlarda_Konum_Tespiti
CR  - da Vinci Cerrahisi. (2024). Robotik Cerrahi yapan hastaneler. da Vinci Cerrahisi. https://www.davincicerrahisi.com/hospitals/ Erişim tarihi: 21.11.2024
CR  - Dahl, T. S., & Boulos, M. N. K. (2013). Robots in Health and Social Care: A Complementary Technology to Home Care and Telehealthcare? Robotics.  3(1): 1-21. https://doi.org/10.3390/ROBOTICS3010001
CR  - Davies, B. L., Hibberd, R. D., Ng, W. S., Timoney, A. G., & A Wickham, J. E. (1991). The Development of a Surgeon Robot for Prostatectomies. Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers, 205(1), 35-38. https://doi.org/10.1243/PIME_PROC_1991_205_259_0
CR  - De Togni, G., Erikainen, S., Chan, S., & Cunningham-Burley, S. (2021). What makes AI ‘Intelligent’ and ‘Caring’? Exploring Affect and Relationality Across Three Sites of Intelligence and Care. Social Science and Medicine, 2021(277), 1-8. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.113874
CR  - Dede, M., Yenen, C., Keskin, U., Alanbay, İ., Özkan, Ö., & Tıp, G. (2013). Robotik Histerektomi: Türkiye’de Üniversite Hastanelerindeki İlk Deneyim OLGU SUNUMU/CASE REPORT. Gülhane Tıp Degisi, 55, 141-154. https://doi.org/10.5455/gulhane.39839
CR  - Deo, N., & Anjankar, A. (2023). Artificial Intelligence With Robotics in Healthcare: A Narrative Review of Its Viability in India. Cureus, 5(15), 1-9. https://doi.org/10.7759/cureus.39416
CR  - Esen, E., Aytac, E., Ozben, V., Bas, M., Bilgin, I. A., Aghayeva, A., Baca, B., Hamzaoglu, I., & Karahasanoglu, T. (2019). Adoption of robotic technology in Turkey: A nationwide analysis on caseload and platform used. International Journal of Medical Robotics and Computer Assisted Surgery, 15(1), 1-7. https://doi.org/10.1002/RCS.1962
CR  - Fairag, M., Almahdi, R. H., Siddiqi, A. A., Alharthi, F. K., Alqurashi, B. S., Alzahrani, N. G., Alsulami, A., & Alshehri, R. (2024). Robotic Revolution in Surgery: Diverse Applications Across Specialties and Future Prospects Review Article. Cureus, 1(16), 1-10. https://doi.org/10.7759/cureus.52148
CR  - Fiorilio, M. A., Davidson, P. G., Fiorillo, M., Jr, A., Sithian, N., & Silich, R. J. (1996). 149 Ambulatory Laparoscopic Cholecystectomies. Surgical Endoscopy, 10, 52-56. https://link.springer.com/article/10.1007/s004649910013
CR  - Ginoya, T., Maddahi, Y., & Zareinia, K. (2021). A Historical Review of Medical Robotic Platforms. Journal of Robotics, 2021, 1-13. https://doi.org/10.1155/2021/6640031
CR  - Gosrisirikul, C., Don Chang, K., Raheem, A. A., & Rha, K. H. (2018). New Era of Robotic Surgical Systems. Asian Journal of Endoscopic Surgery, 11(4), 291-299. https://doi.org/10.1111/ASES.12660
CR  - Göçmen, A., Şanlikan, F., & Uçar, M. G. (2010). Turkey’s experience of robotic-assisted laparoscopic hysterectomy: A series of 25 consecutive cases. Archives of Gynecology and Obstetrics, 282(2), 163-171. https://doi.org/10.1007/S00404-009-1250-6/TABLES/3
CR  - Gözen, A., & Rassweiler, J. (2020). Robotic Surgery in Urology: New Kids on The Block. Urologe , 59(9), 1044-1050. https://doi.org/10.1007/S00120-020-01293-8/TABLES/1
CR  - Guillonneau, B., Capple, O., Martinez, J. B., Navarra, S., & Vallancien, G. (2001). Robotic Assisted, Laparoscopic Pelvic Lymph Node Dissection in Humans. The Journal of Urology, 165, 1078-1081. https://doi.org/10.1097/00005392-200104000-00004
CR  - Guillonneau, B., Jayet, C., Tewari, A., & Vallancien, G. (2001). Robot Assisted Laparoscopic Nephrectomy. Journal of Urology, 166(1), 200-201. https://doi.org/10.1016/S0022-5347(05)66111-3
CR  - Gumbs, A. A., Crovari, F., Vidal, C., Henri, P., & Gayet, B. (2007). Modified robotic lightweight endoscope (ViKY) validation in vivo in a porcine model. Surgical innovation, 14(4), 261-264. https://doi.org/10.1177/1553350607310281
CR  - Gumbs, A. A., Frigerio, I., Spolverato, G., Croner, R., Illanes, A., Chouillard, E., & Elyan, E. (2021). Artificial Intelligence Surgery: How Do We Get to Autonomous Actions in Surgery? Sensors (Basel, Switzerland), 21(16), 1-18. https://doi.org/10.3390/S21165526
CR  - Habuza, T., Navaz, A. N., Hashim, F., Alnajjar, F., Zaki, N., Serhani, M. A., & Statsenko, Y. (2021). AI Applications in Robotics, Diagnostic Image Analysis and Precision Medicine: Current Limitations, Future Trends, Guidelines on CAD Systems for Medicine. Informatics in Medicine Unlocked, 24(2021), 1-31. https://doi.org/10.1016/J.IMU.2021.100596
CR  - Hill, J. W., Holst, P. A., Jensen, J. F., Goldman, J., Gorfu, Y., & Ploeger, D. W. (1998). Telepresence Interface with Applications to Microsurgery and Surgical Simulation. Studies in Health Technology and Informatics, 50, 96-102. https://doi.org/10.3233/978-1-60750-894-6-96
CR  - Himpens, J., Leman, G., & Cadiere, G. B. (1998). Telesurgical laparoscopic cholecystectomy. Surgical endoscopy, 12(8), 1091. https://doi.org/10.1007/S004649900788
CR  - Hockstein, N. G., Gourin, C. G., Faust, R. A., & Terris, D. J. (2007). A History of Robots: From Science Fiction to Surgical Robotics. Journal of Robotic Surgery, 1(2), 113-118. https://doi.org/10.1007/s11701-007-0021-2
CR  - Intuitive. (2022). Intuitive | Robotic Assisted Systems | da Vinci Robot. Intuitive Surgical. https://www.intuitive.com/en-us/products-and-services/da-vinci/systems Erişim tarihi: 11.10.2024
CR  - Intuitive Surgical. (2024). About. Intuitive Surgical.
CR  - Jaffray, B. (2005). Minimally Invasive Surgery. Archives of Disease in Childhood, 90(5), 537-542. https://doi.org/10.1136/adc.2004.062760
CR  - Kalan, S., Chauhan, S., Coelho, R. F., Orvieto, M. A., Camacho, I. R., Palmer, K. J., & Patel, V. R. (2010). History of robotic surgery. Journal of Robotic Surgery, 4(3), 141-147. https://doi.org/10.1007/S11701-010-0202-2
CR  - Kinross, J. M., Mason, S. E., Mylonas, G., & Darzi, A. (2020). Next-Generation Robotics in Gastrointestinal Surgery. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology 2020 17:7, 17(7), 430-440. https://doi.org/10.1038/s41575-020-0290-z
CR  - Kwoh, Y., Hou, J., Jonckheere, E., & Hayati, S. (1988). A Robot with Improved Absolute Positioning Accuracy for CT Guided Stereotactic Brain Surgery. IEEE Transactions on Biomedical Engineering, 35(2), 153-160. https://doi.org/10.1109/10.1354
CR  - Lanfranco, A. R., Castellanos, A. E., Desai, J. P., & Meyers, W. C. (2004). Robotic Surgery: A Current Perspective. Annals of Surgery, 239(1), 14-21. https://doi.org/10.1097/01.SLA.0000103020.19595.7D
CR  - Miehle, J., Ostler, D., Gerstenlauer, N., & Minker, W. (2020). The Next Step: Intelligent Digital Assistance for Clinical Operating Rooms. Innovative Surgical Sciences, 2(3), 159-161. https://doi.org/10.1515/ISS-2017-0034/DOWNLOADASSET/SUPPL/ISS-2017-0034_SUPPL.PDF
CR  - Okamura, A. M., Matarić, M. J., & Christensen, H. I. (2010). Medical and Health-care Robotics. IEEE Robotics and Automation Magazine, 17(3), 26-37. https://doi.org/10.1109/MRA.2010.937861
CR  - Oleynikov, D. (2008). Robotic Surgery. Surgical Clinics of North America, 88, 1121-1130. https://doi.org/10.1016/j.suc.2008.05.012
CR  - Oosterhoff, J. H. F., & Doornberg, J. N. (2020). Artificial intelligence in orthopaedics: false hope or not? A narrative review along the line of Gartner’s hype cycle. EFORT Open Reviews, 5(10), 593-603. https://doi.org/10.1302/2058-5241.5.190092
CR  - Oude Vrielink, T. J. C., Vitiello, V., & Mylonas, G. P. (2020). Robotic surgery in cancer. Içinde Bioengineering Innovative Solutions for Cancer (ss. 245-269). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-813886-1.00012-7
CR  - Panesar, S., Cagle, Y., Chander, D., Morey, J., Fernandez-Miranda, J., & Kliot, M. (2019). Artificial Intelligence and the Future of Surgical Robotics. Annals of Surgery, 270(2), 223-226. https://doi.org/10.1097/SLA.0000000000003262
CR  - Prasad, S. M., Ducko, C. T., Stephenson, E. R., Chambers, C. E., & Damiano, R. J. (2001). Prospective Clinical Trial of Robotically Assisted Endoscopic Coronary Grafting With 1-Year Follow-Up. Annals of Surgery, 233(6), 732. https://doi.org/10.1097/00000658-200106000-00001
CR  - Rassweiler, J. J., Autorino, R., Klein, J., Mottrie, A., Goezen, A. S., Stolzenburg, J. U., Rha, K. H., Schurr, M., Kaouk, J., Patel, V., Dasgupta, P., & Liatsikos, E. (2017). Future of robotic surgery in urology. BJU International, 120(6), 822-841. https://doi.org/10.1111/BJU.13851
CR  - Rininsland, H. H. (1993). Basics of robotics and manipulators in endoscopic surgery. Endoscopic Surgery and Allied Technologies, 1(3), 154-159. https://europepmc.org/article/med/8055316
CR  - Salkowski, M., Checcucci, E., Chow, A. K., Rogers, C. C., Adbollah, F., Liatsikos, E., Dasgupta, P., Guimaraes, G. C., Rassweiler, J., Mottrie, A., Breda, A., Crivellaro, S., Kaouk, J., Porpiglia, F., & Autorino, R. (2023). New Multiport Robotic Surgical Systems: A Comprehensive Literature Review of Clinical Outcomes in Urology. Therapeutic Advances in Urology, 15, 1-13. https://doi.org/10.1177/17562872231177781
CR  - Satava, R. M. (2002). Surgical Robotics: The Early Chronicles. Surgical Laparoscopy, Endoscopy & Percutaneous Techniques, 12(1), 6-16. https://doi.org/10.1097/00129689-200202000-00002
CR  - Schurr, M. O., Buess, G., Neisius, B., & Voges, U. (2000). New technology Robotics and telemanipulation technologies for endoscopic surgery A review of the ARTEMIS project. Surgical Endoscopy Ultrasound and Interventional Techniques, 14, 375-381. https://doi.org/10.1007/s004640020067
CR  - Shademan, A., Decker, R. S., Opfermann, J. D., Leonard, S., Krieger, A., & Kim, P. C. W. (2016). Supervised Autonomous Robotic Soft Tissue Surgery. Science Translational Medicine, 8(337), 1-9. https://doi.org/10.1126/SCITRANSLMED.AAD9398/SUPPL_FILE/8-337RA64_SM.PDF
CR  - T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, & T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (UYZS) 2021-2025. https://cbddo.gov.tr/uyzs
CR  - T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (2024). Yapay Zekâ ve Yenilikçi Teknolojiler Daire Başkanlığı. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü.
CR  - TÜSEB. (2022). 2022 YILI İDARE FAALİYET RAPORU. https://www.tuseb.gov.tr/kurumsal/faaliyet-raporlari
CR  - TÜSEB. (2023). 2023 YILI İDARE FAALİYET RAPORU. https://www.tuseb.gov.tr/kurumsal/faaliyet-raporlari
CR  - Üçer, O., & Gümüş, B. (2010). Ürolojik cerrahide teknikler değişiyor mu. Dicle Tıp Dergisi, 37(2), 186-192. https://app.trdizin.gov.tr/dokuman-goruntule?ext=pdf&path=CrnWZGRsXTjRjLjWxD978OSUAL2jXitizhVYmCxNvH7G_U4kiv2kzJcPI0Uz4L8CJvgiJgnQPAM1ISFeDBvZLWjvbDYI9yiuN9SMflozBdqYBGBa8YatuHRIoxpxO0PK98Ja8MqfmBLj7-U3kEb4qf9H6VpL7V3gR7KIrKgNNYvjZxNPF7vlJTSPfVODHp3pkFFUElFK3hJUeYkfranRYDXdt1g0sSelv0ek8iT8iqM=&contentType=application/pdf
CR  - Vanni, K., & Salin, S. (2017). A need for service robots among health care professionals in hospitals and housing services. Içinde A. Kheddar, E. Yoshida, S. Sam Ge, K. Suzuki, J.-J. Cabibihan, F. Eyssel, & H. He (Ed.), Social Robotics: 9th International Conference (1. bs, C. 1, ss. 179-187). Springer. https://books.google.com.tr/books?id=x2ADwAAQBAJ&pg=PA178&dq=A+need+for+service+robots+among+health+care+professionals+in+hospitals+and+housing+services.+In:+International+Conference+on+Social+Robotics.&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwip7eHX0t72AhVwQIHHQAmC0wQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=A%20need%20for%20service%20robots%20among%20health%20care%20professionals%20in%20hospitals%20and%20housing%20services.%20In%3A%20International%20Conference%20on%20Social%20Robotics.&f=false
CR  - Vierra, M. (1995). Minimally Invasive Surgery. Annual Review of Medicine. 46, 147-158. www.annualreviews.org.
CR  - Wickham, J. (1991). Minimally Invasive Treatment. Health Trends, 23(1), 6-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10170823/
CR  - Zegarra, R. F., Saba, A., & Peschiera, J. L. (1997). Outpations Laparocoscopic Cholecystectomy: Safe and Cost Efeective? Surgical Laparoscopy & Endoscopy, 7(6), 487-490. https://journals.lww.com/surgical-laparoscopy/abstract/1997/12000/outpatient_laparoscopic_cholecystectomy__safe_and.12.aspx
UR  - https://doi.org/10.69563/hititsaglikderg.1602921
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4446777
ER  -