TY - JOUR T1 - TABERİSTAN VE DEYLEM ZEYDİLİĞİ TT - TABERİSTAN VE DEYLEM ZEYDİLİĞİ AU - Yaşaroğlu, Hasan PY - 2011 DA - March JF - İslami İlimler Dergisi PB - Çorum Çağrı Eğitim Vakfı WT - DergiPark SN - 1306-7044 SP - 219 EP - 230 VL - 1 IS - 11 LA - tr AB - Emeviler’e karşı gizli bir isyan faaliyeti içerisinde olan Hz. Hüseyin’in torunu Zeyd b. Ali’nin bazı taraftarları Şeyheyn’in (Hz. Ebu Bekir-Hz. Ömer) meşru halifeler olup olmadıklarını sorgulama ihtiyacı hissettiler. Zeyd b. Ali onların meşru halifeler olduklarını ilan edince bu taraftarlar Zeyd’den ayrıldılar. Bu yüzden onlara ayrılanlar anlamında râfızî denildi. Bunların ayrılması son aşamasına gelmiş olan Zeyd b. Ali isyanına büyük darbe vurdu. Bu yüzden isyan başarısızlıkla sonuçlandı. Zeyd b. Ali isyanı, mevcut hâkim devlet Emevilerin çöküşünü hızlandırmasının yanında Rafızıyye ve Zeydiyye diye iki ayrı mezhebin teşekkülüne kaynaklık etmesi bakımından çok önemli bir işlev gördü. Zeyd b. Ali’nin ideallerini devam ettiren Ehlibeyt mensupları yıllar sonra da olsa İran’ın kuzeyinde yer alan Taberistan bölgesinde 250/864 yılı itibariyle bir Ehlibeyt devleti kurmayı başardılar. Başlarında Ehlibeyt’in Hasanî kolundan Hasan b. Zeyd vardı. Büyük mücadeleler neticesinde kurulmuş olan bu Taberistan Zeydi Devleti’nin ömrü çok uzun olmadı. İç çekişmeler, merkezi hükümetin baskıları ve çevre emirliklerin tazyiki dolayısıyla devlet yıkıldı. Devlet yıkıldıktan sonra Zeydiler daha kuzey-batıda yer alan Deyleman ve Gilan bölgelerine çekildiler. Zeydi İmam Hasan b. Ali el-Utruş (en-Nasır li’l-Hak) bu bölgelerde büyük bir İslamlaşma faaliyeti başlattı ve bu faaliyeti başarı ile yürüttü. Şimdiye kadar nüfuz edilemeyen bu bölgelere İslamiyet ilk defa Zeydiler eliyle girip yaygınlaştı. Bu bakımdan Hasan b. Ali önemli başarıların altına imza atan bir kişi olarak tarihteki yerini aldı. Son dönem Zeydileri, mecburi olarak göç etmiş oldukları bu Deyleman ve Gilân bölgelerinde uzun asırlar hayatiyetlerini sürdürdüler. Aralarında hiçbir zaman tam bir birlik oluşturamasalar da XVI. Yüzyılın başlarında İsnaaşeriyye Şiiliği tarafından zorla asimile edilinceye kadar öz kimliklerini korumayı başardılar. KW - Zeyd b. Ali KW - Taberistan Zeydî Devleti KW - Daylam KW - Zeydî N2 - Zayd b. Ali, the grandson of al-Husayn, rebelled to Umayyads of the Caliphate in 122/740. He is supported by the moderate Shi‘a but the most supporters of the Zayd turned to support his nephew ja’far during the rebellion. Zaydism distinguished from the Ithna Ash’ariyya by the recognition of Zaid b. Ali. Tabaristân Zaydi State is founded in Tabaristân by Hasan b. Zayd in 250/864. Tabaristân is a territory on the southern cost of the Caspian Sea and North of the Elburz Mountains. The Zaydî community was shifted further west after the collapse of the Tabaristân Zaydi State. There were the territories of the Daylamites and Gilites. The Zaydi communities of Daylam had been converted to Islam by efforts of the Zaydi Imâm al-Nâsır lil-Hakk. Although the Zaydi Community in Daylam was impotent the Zaidite survived until the early sixteenth century, when it was absorbed by the Twelver Shi’a. CR - Ebu Ca’fer Muhammed b. Cerir Taberi (310/922), nşr.: M. Eb’l-Fazl İbrahim, Tarihu’t-Taberi, Beyrut 1967 UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/islamiilimler/issue//1609395 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4476376 ER -