@article{article_1620276, title={FERAHZÂR MAKÂMI VE GÜNÜMÜZE ULAŞAN İKİ ESERİN İNCELENMESİ}, journal={Folklor Akademi Dergisi}, volume={8}, pages={862–881}, year={2025}, DOI={10.55666/folklor.1620276}, author={Yörükçüoğlu, İsmail}, keywords={Türk müziği, Ferahzâr, makâm, Muallim İsmâîl Hakkı Bey, Râşid Efendi}, abstract={Bu çalışmada Ferahzâr makâmı ve makâmdan günümüze ulaşan iki saz eseri incelenmiştir. Taramalar sonucunda Ferahzâr makâmından günümüze bestekârı Râşid Efendi olarak kayıtlı iki eserin ulaştığı tespit edilmiştir. Eserlerin notalarına Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi, Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu 187 numaralı defterde ulaşılmıştır. Eserler ilgili arşivde TRT.MD.d. 291-39 ve TRT.MD.d. 291-40 dosya/gömlek numarasıyla kayıtlıdır. Çalışmada Türk müziğinde terkibler arasında ismi geçen Ferahzâr adlı makâm hakkında var olan bilgilerin bir araya getirilmesi, Ferahzâr makâmındaki peşrev ve sazsemâîsinin günümüzde kullanılan Arel-Ezgi-Uzdilek notalama sistemine çevrilmesi ve günümüze ulaşan makâm tarifleriyle karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın evrenini Ferahzâr makâmından günümüze ulaşan bestekârı Râşid Efendi olarak kayıtlı peşrev ve sazsemâîsi formunda iki eser oluşturmaktadır. Araştırmada evrende yer alan eserlerin tümü örneklem kümesine alınarak incelenmiştir. Çalışmada, Ferahzâr makâmına ilişkin tariflerin ve makâmdan günümüze ulaşan iki eserin karşılaştırmalı olarak analizinin yapılması amacıyla araştırma modeli “tarama modeli” olarak belirlenmiştir. Ferahzâr makâmına ilişkin tariflerin ve makâmdan günümüze ulaşan iki eserin karşılaştırmalı olarak analizi amacıyla içerik analizi yapılmıştır. Muallim İsmâîl Hakkı Bey Koleksiyonu’nda yer alan notaların tek diyez ve tek bemol notalama sitemine benzer şekilde yazılı olduğu saptanmıştır. Çalışma içerisinde eserlerin bestekârı olan Râşid Efendi hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmada öncelikle Ferahzâr makâmına ait tanımlar bir araya getirilmiştir. Tanımlar doğrultusunda Ferahzâr makâmının genel itibariyle Nevâ makâmına benzediği, iki makâm arasında karar perdesi bakımından farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Bestekârı Râşid Efendi olarak kayıtlı, Ferahzâr makâmından günümüze ulaşan peşrev ve sazsemâîsi incelendiğinde her iki eserin de tariflerde yer alan karar perdesi olan nevâ perdesi yerine, nevâ perdesinin bir oktav pest sesi olan yegâh perdesinde karar ettiği tespit edilmiştir. Bu açıdan eserlerin günümüze ulaşan makâm tarifleriyle uyumlu yapıda olmadığı saptanmıştır. Her iki eserde de makâmın seyrinin gösterildiği bölüm olan birinci hâne ve mülâzime bölümünde, günümüze ulaşan Ferahzâr makâmı tarifleriyle büyük ölçüde uyumlu seyir yapısı gösterdiği saptanmıştır. Eserlerin birinci hâne ve mülâzime bölümlerinde dügâh perdesi üzerinde Râst makâmı seslerinin sıklıkla kullanıldığı tespit edilmiştir. İlaveten birinci hâne ve mülâzime bölümlerinde Nevâ ve Nişâbûr makâmı seslerinin de kullanıldığı saptanmıştır.}, number={3}, publisher={İsmail Abalı}