TY - JOUR T1 - Erdem Etiği Bağlamında Alevi-Bektaşi İnancında Toplumsal Yaşamı Düzenlemeye Yönelik Kurumların Ahlaki İçeriği TT - Moral Content of Institutions to Regulate Social Life in the Alevi-Bektashi Belief System in the Context of the Concept of Virtue Ethics AU - Erdem Kük, Didem Gülçin PY - 2025 DA - February Y2 - 2024 DO - 10.22559/folklor.2759 JF - Folklor/Edebiyat JO - folk/ed PB - Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi WT - DergiPark SN - 1300-7491 SP - 69 EP - 84 VL - 31 IS - 121 LA - tr AB - Normatif yapılarla içeriği ve çerçevesi tayin edilen ahlak kavramının mevcudiyeti,insanlık tarihi kadar eskidir. Sosyal bir varlık olan insanın bir arada yaşama noktasında düzenleyici önermeler sunan ahlak kurum ve öğretilerine duyduğu ihtiyaçhiçbir zaman eksilmemiştir. Teolojik, kültürel ve hukuki zeminlerde biçimlenebilenahlak öğretileri; bireyin tutum ve davranışlarını, insanlar arası ilişkileri, dolayısıylada toplumsal hayatı düzenlemeye yönelik olarak sunulan kaideler toplamına işareteder. İnanç sistemleri de teolojik düzlemde ahlaki yanıtları olan ve bu yanıtlar vasıtasıyla sosyal insanın moral boyutunu biçimlendirmeyi vadeden yapılardır. AleviBektaşi inanç sisteminde, teolojik ve felsefi boyutları oluşturan unsurların yanındasosyal hayatı düzenleme misyonu olan yapılar da mevcuttur. Bu yapılar, insanlararasındaki ilişkileri düzenleme vaadi taşıması ve teolojik bir altyapı üzerine inşaedilmesi dolayısıyla ahlaki önermeleri de olan yapılardır. Alevi-Bektaşilikte sosyal hayatı organize eden, insanlar arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi noktasındaformüller öneren kurumlar, musahiplik ve düşkünlük kurumlarıdır. Bu kurumlarınyapı ve içerik bilgisi, söz konusu inanç evreninin ahlaki değerler sisteminin nasılve ne şekilde biçimlendiğine ilişkin yanıtları da barındırmaktadır. Alevi-Bektaşiinanç sisteminin ahlaki değerlerinin felsefi bir bakış açısıyla değerlendirilmesi,değerler sistematiğine ilişkin yanıtların okunaklı kılınması noktasında önem arzetmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada, kavramsal bakış açısıyla musahiplikve düşkünlük kurumlarının ahlaki yükümlülüklerini erdem etiği kavramı üzerindendeğerlendirmeye tabi tuttum. Felsefe disiplinine ait bir problem olan etik kavramıodağında, Alevi-Bektaşi inanç sisteminde ahlak normlarını biçimlendiren musahiplik ve düşkünlük kurumları hakkında bilgi vererek söz konusu inanç sistemininmoral boyutunu mercek altına almayı amaçladım. KW - Alevi-Bektaşi inanç sistemi KW - ahlak felsefesi KW - erdem etiği KW - musahiplik KW - düşünlük N2 - The content and framework of the concept of morality are determined by normativestructures, and this concept is as old as human history. Man is a social being andfor this reason, he has needed moral institutions and teachings that enable himto live together in every period of history. Moral teachings can be shaped undertheological, cultural and legal headings, and these theories cover the totality ofrules aimed at shaping human behavior, interpersonal relations and social life.In the Alevi-Bektashi belief system, there are structures that have the mission ofregulating social life, as well as the elements that constitute the theological andphilosophical content. These structures have moral propositions because theyundertake the mission of regulating relations between people and are built on thetheological system. Belief systems also have the feature of having moral answerson the theological level and promising to shape the moral dimension of the socialhumanity through these answers. In the Alevi-Bektashi belief, the institutionsthat regulate social life and provide formulas for regulating human relations areinstitutions of “musahiplik” and “düşkünlük”. These institutional structures alsocontain answers to how the moral value system of the belief universe in questionis shaped. Evaluating the moral values of the Alevi-Bektashi belief system froma philosophical perspective is important in understanding the value judgments ofthe belief system. Based on this, in my study, from a conceptual perspective, Ievaluated the moral obligations of institutions of “musahiplik” and “düşkünlük”through the concept of virtue ethics. Focusing on the concept of ethics, which is aproblem belonging to the discipline of philosophy, I aimed to examine the moraldimension of the belief system in question by providing information about theinstitutions of “musahiplik” and “düşkünlük” that shape moral norms within theAlevi-Bektashi belief system. CR - Akın, B. (2019). Kültürel belleğin uzman taşıyıcıları: Alevi cem zâkirleri. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3, 93-109. CR - Akın, E. (2018). Kültürel bellek aktarımında sosyal örgütlenme ve kontrol mekanizması ilişkisi: Musahiplik kurumu örneği. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 18, 295-318. CR - Aristoteles (1997). Nikomakhos’a etik. (S. Babür, Çev.) Ayraç. CR - Atalay, A. A. (2011). Alevilik (Alevilikte cem, görgü, musahiplik, düşkünlük, semah…) Can. CR - Bal, H. (1997). Alevi-Bektaşi sosyolojisi. Ant. CR - Bozkurt, F. (Haz.) (2015). Buyruk -İmam Cafer-i Sadık buyruğu-. Kaynak. CR - Bozkurt, F. (Haz.) (2018). Buyruk -İmam Cafer-i Sadık buyruğu-. Salon. CR - Cevizci, A. (2015). Etik -ahlak felsefesi-. Say. CR - Cevizci, A. (2017). Felsefe tarihi. Say. CR - Çelepi, M. S. (2016). Anadolu’da toplumsal kimliğin inşası ve Dede Korkut boylarındaki bireyin tekâmülü. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 25, 65-89. CR - Erdem Kük, D. G. (2023). Alevi-Bektaşi gülbankları. Paradigma. CR - Ersal, M. (2011). Alevi inanç sistemindeki ritüelik özel terimler: Musahiplik. Turkish Studies, 6 (1), 1087-1110. CR - Gökbel, A. (2019). Ansiklopedik Alevi Bektaşi terimleri sözlüğü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı. CR - Kart, B. (2006). Deontolojist ve teleolojist kuramlar ikileminde “erdem etiği” [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Anabilim Dalı. CR - Kollar, N.R. (2005). Virtue Ethic. Ethics (J.K. Roth, Ed.) Salem Press. CR - Korkmaz, E. (2016). Alevilik ve Bektaşilik terimleri sözlüğü. Anahtar Kitaplar. CR - Küpeli, M. (Haz.) (2017). Buyruk -İmam Cafer-i Sadık buyruğu- (Gözden geçirilmiş ekler bölümü ilaveli) Barış. CR - Melikoff, I. (1993). Uyur idik uyardılar: Alevilik, Bektaşilik araştırmaları (T. Alptekin, Çev.) Cem. CR - Maclntyre, A. (2001). Erdem peşinde -ahlâk teorisi üzerine bir çalışma- (M. Özcan, Çev.) Ayrıntı. CR - Noyan, B. (1995). Bektaşilik Alevilik nedir?. Ant/Can. CR - Özlem, D. (2004). Etik- Ahlak felsefesi. İnkılap. CR - Tekerek, İ. (2007). Aristoteles’te Etik. Kaygı: Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 8, 91-105. CR - Uludağ, S. (2012). Tasavvuf terimleri sözlüğü. Kabalcı. CR - Yaman, A. (2009). Alevilikte toplumsal kontrol kurumu: Düşkünlük. Geçmişten günümüze AlevîBektaşî kültürü. (A. Y. Ocak, Ed.) T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. CR - Weber, A. (1998). Felsefe tarihi (H. V. Eralp, Çev.) Sosyal. CR - Elektronik kaynakça: URL 1: Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/, (Erişim Tarihi: 08.11.2023). UR - https://doi.org/10.22559/folklor.2759 L1 - http://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4581316 ER -