TY  - JOUR
T1  - Husserl’in Fenomenolojisinde Bilinç ve Fenomen Kavramları
TT  - The Concepts of Consciousness and Phenomenon in Husserl's Phenomenology
AU  - Üner Kaya, Aslı
PY  - 2025
DA  - October
Y2  - 2025
DO  - 10.21547/jss.1663206
JF  - Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
JO  - GAUN-JSS
PB  - Gaziantep Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 1303-0094
SP  - 1609
EP  - 1626
VL  - 24
IS  - 4
LA  - tr
AB  - Felsefenin neredeyse tüm disiplinlerine katkı sağlayan ve fenomenolojinin kurucusu olarak kabul edilen Husserl 20. yüzyılın en etkili filozoflarından biridir. Husserl’in yegâne amacı felsefeyi kesin bir bilim haline getirmektir. Ona göre, deneyime dayanan tüm bilimler felsefe aracılığıyla temellendirilebilir. Her disiplinin yöneldiği kendine ait bir fenomen alanı vardır. Felsefe bu fenomenleri belirli bir ontoloji çerçevesinde inceleyerek bilimlerin ontolojik olarak temellendirilmesini sağlar. Her disiplinde geçerli olmak üzere, dış dünyadaki varlıklarla deneyimlerimiz vasıtasıyla ilişki kurarız ve bunu sağlayan şey bilinçtir. Husserl bilinç ve varlıklar arasındaki ilişkinin temellerini sorgulamamızı sağlayacak bir bilgi eleştirisine ihtiyacımızın olduğunu söyler ve bu eleştiriyi ancak fenomenoloji vasıtasıyla yapabileceğimizi düşünür. Husserl’e göre fenomenler özlerini ifşa ederler ve bu özler saf bilinçte kurulur. Dünya olumsal ve göreli bir yapıya sahip iken temel özelliği yönelimsellik olan saf bilinç zorunlu ve mutlak bir oluşa sahiptir. Varlıkların bilinç olmadan var olmalarına olanak yoktur. Bilinç ise yapısı gereği olmamazlık edemez. Saf bilinç bu noktada Husserl fenomenolojisinin araştırma alanını oluşturur. Bu yazıda Husserl fenomenolojisinin kilit kavramlarından olan fenomen ve bilinç kavramları üzerinde durulacaktır. Husserl’in Kartezyen felsefeden ilham alarak geliştirdiği bilinç anlayışı, günümüzde bilişsel bilim ve felsefe arasında köprü vazifesi gören nörofenomenolojinin doğmasına zemin hazırlamıştır. Fenomen kavramı da 20. yüzyılın başlarından itibaren felsefede önemli bir kırılma noktası olmuş ve çağdaş dönemde birçok düşünür tarafından benimsenmiş, eleştirilmiş ya da yeniden yorumlanmıştır. Bu makalenin amacı, daha çok betimleyici bir yaklaşım benimseyerek, Husserl fenomenolojisini günümüzde de etkisini sürdüren bilinç ve fenomen kavramları ile bu kavramlar arasındaki ilişki ekseninde değerlendirmektir.
KW  - Fenomen
KW  - Bilinç
KW  - Husserl
KW  - Fenomenoloji
KW  - Öz
N2  - Husserl, who contributed to almost all disciplines of philosophy and is considered the founder of phenomenology, is one of the most effective thinkers of the 20th century. Husserl's uniqe aim is to make philosophy a precise science. According to him, all sciences based on experience can be founded through philosophy. Each discipline has its own field of phenomena that it focuses on. Philosophy provides the ontological foundation of sciences by examining these phenomena within the framework of a certain ontology. As is true in every discipline, we establish relationships with entities in the external world through our experiences, and consciousness is what enables this. Husserl says that we need a critique of knowledge that will enable us to question the foundations of the relationship between consciousness and beings, and he thinks that we can only make this critique through phenomenology. According to Husserl, phenomena reveal their essences and these essences are established in pure consciousness. While the world has a contingent and relative structure, pure consciousness, whose basic feature is intentionality, has a necessary and absolute existence. It is not possible for beings to exist without consciousness. Consciousness, by its very nature, cannot not exist. At this point, pure consciousness constitutes the field of research of Husserl's phenomenology. This article will focus on the concepts of phenomenon and consciousness, key concepts in Husserl's phenomenology. Husserl's understanding of consciousness, inspired by Cartesian philosophy, paved the way for the emergence of neurophenomenology, which today serves as a bridge between cognitive science and philosophy. The concept of phenomenon has been a significant turning point in philosophy since the early 20th century and has been adopted, criticized, or reinterpreted by many contemporary thinkers. The aim of this article is to evaluate Husserl's phenomenology in terms of the concepts of consciousness and phenomenon, which continue to be influential today, and the relationship between these concepts, by adopting a rather descriptive approach.
CR  - Beyer, C. (2022). Edmund Husserl. The Stanford Encyclopedia of Philosoph.  E. N. Zalta & U. Nodelman (Ed.). https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/husserl/
CR  - Blackburn, S. (1996). The Oxford dictionary of philosophy, Kent: Oxford University Press.
CR  - Bocehnski J. M. (2010). Çağdaş düşünme yöntemleri. (T. Kabadayı, Çev.). İstanbul: Bilge Su Yayınları.
CR  - Brentano, F. (1973). Psychology from an empirical standpoint. (A.C. Rancurello, D.B. Terrel, Çev.). New York: Humanities Press.
CR  - Cevizci, A. (2022). Felsefenin kısa tarihi. İstanbul: Say Yayınları.
CR  - Dreyfus, H. (2025). Husserl, Heidegger ve modern egzistansiyalizm, Büyük Filozoflar’ın içinde (A. Cevizci, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
CR  - Descartes, R. (2013). Yöntem üzerine konuşma. (Ç. Dürüşken, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
CR  - Descartes, R. (2020). Meditasyonlar. (Ç. Dürüşken, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
CR  - Descartes, R. (2021). Aklın yönetimi için kurallar. (E. Sunar, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
CR  - Direk, Z. (2015). Çağdaş felsefe II. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
CR  - Esenyel, Z. Z., (2016). Fenomenoloji. A. Kadir Çüçen, (Ed.). Felsefe tarihi III: XX. yüzyıl filozofları içinde (s.158-181). Bursa: Sentez Yayıncılık.
CR  - Gödelek, K. (2015). Zihin felsefesi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
CR  - Gödelek, K. (2006). Kesin bir bilim olarak felsefenin kartezyen dayanakları, FLSF Dergisi, 2:17-28.
CR  - Husserl, E. (1983). Ideas pertaining to a pure phenomenology and to a phenomenological philosophy, First Book, General Introduction To A Pure Phenomenology, (F. Kersten, Çev.), The Hague: Martinus Nijhoff Publishers.
CR  - Husserl, E. (1995). Kesin bir bilim olarak felsefe. (T. Mengüşoğlu, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
CR  - Husserl, E. (1988). Cartesian meditations. (D. Cairns, Çev.). The Hague: Nijhoff.
CR  - Husserl E., (2010) Fenomenoloji üzerine beş ders. (H. Tepe, Çev.). Ankara: BilgeSu Yayınları.
CR  - Kant, Immanuel. (1998). Critique of pure reason, (P. Guyer, A. W. Wood, Çev.). New York: Cambridge University Press.
CR  - Küçükalp, K., A. Cevizci. (2019). Batı düşüncesi: Felsefi temeller. İstanbul: İsam Yayınları.
CR  - Leibniz, G. (2018). Monadoloji. (D. Çetinkasap, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
CR  - Lewis, M. T. Staehler. (2020). Fenomenoloji. (M. Demirhan, M. B. Gürsoy, O. B. Kaplan, M. Türkan, N. Şahankaya, Çev.). Ankara: Fol Yayınları.
CR  - Lyotard J. F. (2007). Fenomenoloji. (İ. Birkan, Çev.). Ankara: Dost Yayınları.
CR  - Öktem, İ. (2005). Fenomenoloji ve E. Husserl’de apaçıklık (evidenz) problemi. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fak. Dergisi. 45 (1): 27-55.
CR  - Ponty, M, M. (1964). The primacy of perception. Northwestern University.
CR  - Ponty, M, M. (2020). Algının fenomenolojisi. (E. Sarıkartal, & E. Hacımuratoğlu, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
CR  - Smith, D. W. (2018). Phenomenology. The Stanford Encyclopedia of Philosophy Edward N. Zalta (Ed.),  https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/phenomenology/
CR  - Smith, D. W. (2019). Husserl. (S. Beyazit, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
CR  - Taşkın, F. (2022). Husserl: Saf ben, başkasının beni ve kurulum. Beytülhikme An International Journal of Philosophy, 12 (1): 25-46.
CR  - Thompson, E., Lutz, A., Cosmelli, D. (2020). Neurophenomenology: An introduction for neurophilosophers, A. Brook ve K. Akins (Ed.): Cognition and the Brain: The Philosophy and Neuroscience Movement içinde, ss. 40-97.
CR  - Üner Kaya, A. (2023). Yönelimsellik. KLU Felsefe Ansiklopedisi. G. Murteza, E. Y. Murteza, (Ed.). Pinhan Yayıncılık, (s. 437-439) https://www.klufelsefe.com/kelime/yonelimsellik/
CR  - Varela, F. J. (1996). Neurophenomenology: A methodological remedy for the hard problem.  Journal of Consciousness Studies, 3(4): 330-349.
CR  - Vogt, K. (2022). Ancient skepticism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta & Uri Nodelman (Ed.). URL:  <https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/skepticism-ancient/>.
CR  - Yazıcıoğlu, S. (2022). Zaman algı bellek. Ankara: Fol Yayınları.
CR  - Zahavi, D. (2020). Self-Awareness and alterity: A phenomenological investigation. Northwestern University Press.
CR  - Zahavi, D. (2022). Husserl’in fenomenolojisi. (S. Beyazıt, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
UR  - https://doi.org/10.21547/jss.1663206
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4714535
ER  -