TY  - JOUR
T1  - Bireysel Eylemin Politik Olanağı: Türkiye Vicdani Ret Örneği
TT  - The Political Possibility of Individual Action: The Case of Conscientious Objection in Turkey
AU  - Sevgili Canpolat, Ebru
PY  - 2026
DA  - January
Y2  - 2025
DO  - 10.33630/ausbf.1663304
JF  - Ankara Üniversitesi SBF Dergisi
JO  - SBF Dergisi
PB  - Ankara Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 0378-2921
IS  - Advanced Online Publication
LA  - tr
AB  - Vicdani redde ilişkin literatürdeki hâkim kabul, eyleme kaynaklık eden vicdanın bireysel ve sübjektif mahiyeti gereği, çoğulluk ilkesini içeren politik alana dahil edilemeyeceği yönündedir. Bu makale, reddin bireysellik vasfı hususundaki kabulle uzlaşmakla birlikte, bireyselliğin onu zorunlu olarak politik alanın dışına konumlandırmayı gerektirmediğini iddia etmektedir. Bu iddia, çoğulluk ilkesinin yalnızca eylemsel alanda değil, aynı zamanda bu eyleme kaynaklık eden değerlerin inşasında ve değer ile eylem arasındaki ilişkide failin içerisinde eylediği bağlamsal koşulların sürekli olarak ötekini barındırması nedeniyle mevcut olduğunu dikkate alan ilişkisel yaklaşımın temel kabullerine dayanmaktadır. Makale, Türkiye’de 1989-2024 yılları arasındaki vicdani ret deklarasyonları ile bunlar arasında yer alan 18 vicdani retçiyle yapılan derinlemesine mülakat verilerini temel alan nitel bir vaka çalışmasına dayanmaktadır. Türkiye'de vicdani reddin politik niteliği, daha önce de çeşitli çalışmalarda hareketin kolektif eylemlilik boyutu göz önünde bulundurularak vurgulanmıştır. Ancak bu makalede politik mahiyetin bireysellik zemini üzerinden tartışılması, alana yeni bir yaklaşım sunmaktadır.
KW  - Vicdani ret
KW  - politik eylem
KW  - bireysellik
KW  - çoğulluk ilkesi
KW  - ilişkisellik
N2  - The prevailing view in the literature on conscientious objection is that, due to the individual and subjective nature of the conscience underlying the act, conscientious objection cannot be included in the political realm, which embodies the principle of plurality. This article, while agreeing with the acknowledgment of the individual character of objection, argues that individuality does not necessarily entail its exclusion from the political domain. This argument is grounded in the core assumptions of relational approach, which holds that the principle of plurality exists not only in the sphere of action but also in the construction of the values underlying the action, as well as in the relationship between value and action—because the contextual conditions in which the agent acts continuously encompass the other. The article is based on a qualitative case study drawing on conscientious objection declarations in Turkey between 1989 and 2024, along with in-depth interviews conducted with 18 conscientious objectors. While the political nature of conscientious objection in Turkey has previously been emphasized in various studies—particularly in light of the movement’s collective activism—this article offers a novel contribution to the field by exploring its political dimension through the lens of individuality.
CR  - Akça, İ. (2023). 2000’lerde ordu-siyaset ilişkileri ve güvenlik politikaları. Ö. Kaygusuz & B. Özkan (Ed.), Devletin güvenliği adına (ss. 315-346). İletişim.
CR  - Aktaş, E. J. (2024). Vicdani ret ve sosyo-politik yaşama etkileri. Şeykitap.
CR  - Altınay, A. G. (2008). Künye bellemeyen Kezbanlar. C. Üsterci & U. Yorulmaz (Ed.), Çarklardaki kum: Vicdani red (ss. 113-134). İletişim.
CR  - Arendt, H. (2013). İnsanlık durumu (B. S. Şener, Çev.). İletişim.
CR  - Arendt, H. (2016). Sorumluluk ve yargı (M. Serin, Çev.). Sel.
CR  - Arendt, H. (2018a). Diktatörlük döneminde kişisel sorumluluk (Y. Coşar, Çev.). Kamu vicdanına çağrı: Sivil itaatsizlik (ss. 182-194). Ayrıntı.
CR  - Arendt, H. (2018b). Sivil itaatsizlik (Y. Coşar, Çev.). Kamu vicdanına çağrı: Sivil itaatsizlik (ss. 79-121). Ayrıntı.
CR  - Arendt, H. (2018c). Zihnin yaşamı (İ. Ilgar, Çev.). İletişim.
CR  - Arendt, H. (2023). Politikanın vaadi (M. Serin, Çev.). Sel.
CR  - Atan, Y. (2013). Vicdani ret ve savaş karşıtı hareketin kısa tarihi. İçinde B. Soydan (Ed.), Türkiye’de Anarşizm (ss. 155-171). İletişim.
CR  - Başkır, Ü. D., & Erdem, E. (2012). Sivil itaatsizlik eylemi olarak Türkiye’de vicdani ret. Toplum ve Bilim, 124, 61-84.
CR  - Bedau, H. A. (2002). Civil disobedience and personal responsibility for injustice. H. A. Bedau (Ed.), Civil disobedience in focus (ss. 49-67). Routledge.
CR  - Belder, F. (2013). Politik bir eylem alanı olarak vicdani ret [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
CR  - Bourdieu, P. (1995). Pratik nedenler (H. Tufan, Çev.). Kesit.
CR  - Boyle, K. (2008). Uluslararası hukukta vicdani red ve Osman Murat Ülke davası. Ö. H. Çınar & C. Üsterci (Ed.), Çarklardaki kum: Vicdani red (ss. 273-290). İletişim.
CR  - Braithwaite, C. (1995). Conscientious objection to various compulsions under British law. W. Sessions.
CR  - Butler, J. (2021). Şiddetsizliğin gücü (B. Ertür, Çev.). Metis.
CR  - Bülbül, B. (2015). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında vicdani ret. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 109-126.
CR  - Calhoun, C. (2010). Bourdieu sosyolojisinin ana hatları (G. Çeğin, Çev.). G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, & Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat (ss. 77-130). İletişim.
CR  - Caygill, H. (2002). Levinas and the political. Routledge.
CR  - Cohen, C. (1968). Conscientious objection. Ethics, 78(4), 269-279. https://doi.org/10.1016/S0033-3506(20)80166-8
CR  - Corcuff, P. (2010). Habitustan hareketle: Kolektife meydan okuyan tekil (A. Ü. Zeki, Çev.). G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, & Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat (ss. 367-395). İletişim.
CR  - Coşkun, M. K. (2007). Demokrasi teorileri ve toplumsal hareketler. Dipnot Yayınları.
CR  - Creswell, J. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
CR  - Çaltekin, D. A. (2022). Conscientious objection in Turkey. Edinburgh University Press.
CR  - Demir, H. S. (2011). Vicdani ret hakkı. Ankara Barosu Dergisi, 4, 239-283.
CR  - Durkheim, E. (2004). Sosyolojik yöntemin kuralları (C. Saraçoğlu, Çev.). Bordo-Siyah.
CR  - Emirbayer, M. (2012). İlişkisel bir sosyoloji için manifesto. G. Çeğin & E. Göker (Ed.), Tözcülüğün tasfiyesi (ss. 25-64). NotaBene.
CR  - Emirbayer, M., & Mische, A. (2012). Faillik nedir? G. Çeğin & E. Göker (Ed.), Tözcülüğün tasfiyesi (ss. 65-136). NotaBene.
CR  - Esposito, R. (2011). Immunitas. Polity Press.
CR  - Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu (H. Özel, Çev.). Bilim ve Sanat.
CR  - Giddens, A. (2013). Sosyolojik yöntemin yeni kuralları (T. Ümit & B. Bekir, Çev.). Sentez.
CR  - Gönül, T. (2014). Vicdani anarşizm. Kaos.
CR  - Kartal, O. (2021). Başkasının politikası. Fol.
CR  - Kemerli, P. (2015). Religious militarism and Islamist conscientious objection in Turkey. International Journal of Middle East Studies, 47(2), 281-301. https://doi.org/10.1017/S002074381 5000057
CR  - Levinas, E. (2003). Sonsuza tanıklık (Z. Direk & E. Gökyaran, Haz.; M. Atıcı, M. Başaran, vd., Çev.). Metis.
CR  - Levinas, E. (2011). Tanrı, ölüm ve zaman. (I. Ergüden, Çev.). Dost.
CR  - Martin, W. (2008). Toplumsal hareketler 1750-2005 (D. Keskin, Çev.). Versus.
CR  - Moskos, C. C., & Chambers II, J. W. (1993). The secularization of conscience. C. C. Moskos & J. W. Chambers II (Ed.), The new conscientious objection (ss. 3-20). Oxford University Press.
CR  - Mouzelis, N. (2010). Katılımcı-toplumsal bütün sorunu: Parsons, Bourdieu, Giddens (Ü. Tatlıcan, Çev.). G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, & Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat (ss. 187-226). İletişim.
CR  - Mylonas, Y. (2013). The emergence of political subjectivity in ‘a-political’ terrains. Subjectivity, 6(3), 320-348. https://doi.org/10.1057/sub.2013.1.
CR  - Nancy, J.-L. (2000). Being singular plural. Stanford University Press.
CR  - Nehushtan, Y., & Danaher, J. (2018). The foundations of conscientious objection. Jurisprudence, 9(3), 542-565.
CR  - Neuman, W. L. (2016). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar (S. Özge, Çev.; C. 2). Yayın Odası.
CR  - Özşeker, E. (2017). Muktedir millet, muhalif millet: AKP’nin söyleminde kolektif öznenin inşası. Mülkiye Dergisi, 41(1), 131-156.
CR  - Rancière, J. (2005). Uyuşmazlık: Politika ve felsefe (H. Hünler, Çev.). Aralık Yayınları.
CR  - Rancière, J. (2007). Siyasalın kıyısında (A. Kılıç, Çev.). Metis.
CR  - Rawls, J. (2018). Sivil itaatsizliğin tanımı ve haklılığı (Y. Coşar, Çev.). Kamu vicdanına çağrı: Sivil itaatsizlik (ss. 55-78). Ayrıntı.
CR  - Raz, J. (1979). The authority of law. Oxford University Press.
CR  - Saada, J., & Antaki, M. (2018). The new generation of conscience objections in legal, political, and cultural context. S. Mancini & M. Rosenfeld (Ed.), The conscience wars: Rethinking the balance between religion, identity, and equality (ss. 1-20). Cambridge University Press.
CR  - Schinkel, A. (2007). Conscience and conscientious objections. Pallas Publications.
CR  - Tok, H. (2009). Bir eylem ve toplumsal hareket yöntemi olarak anti militarizm ve vicdani red [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
CR  - Toker, N. (2008). Vicdani ret, sivil itaatsizlik ve antimilitarizm. Ö. H. Çınar & C. Üsterci (Ed.), Çarklardaki kum: Vicdani red (ss. 79-84). İletişim.
CR  - Toker Kılınç, N. (2012). Politika ve sorumluluk. Birikim Yayınları.
CR  - Topolski, A. (2015). Arendt, Levinas and a politics of relationality. Rowman & Littlefield International.
CR  - Üçpınar, H. (2008). Türkiye’de vicdani reddin suç ve ceza konusu olması ve sonuçları. Ö. H. Çınar & C. Üsterci (Ed.), Çarklardaki kum: Vicdani red (ss. 313-336). İletişim.
CR  - Üsterci, C., & Yorulmaz, U. (2008). Türkiye’de vicdani red. C. Üsterci & U. Yorulmaz (Ed.), Çarklardaki kum: Vicdani red (ss. 217-234). İletişim.
CR  - Wacquant, L. (2010). Pierre Bourdieu (Ü. Tatlıcan, Çev.). G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, & Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat (ss. 53-76). İletişim.
CR  - Yıldırım, B. (2013). Türkiye’de anarşizm. İletişim.
UR  - https://doi.org/10.33630/ausbf.1663304
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4714959
ER  -