TY - JOUR T1 - Türkiye'nin İklim Değişikliği Politikaları ve 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi: Taahhütler, Uygulamalar ve Karşılaşılan Güçlükler AU - Demir, Murat PY - 2025 DA - November Y2 - 2025 JF - Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik JO - İTÜ Dergisi-E PB - İstanbul Teknik Üniversitesi WT - DergiPark SN - 2822-4639 SP - 53 EP - 66 VL - 26 IS - 2 LA - tr AB - Son yıllarda alışılmadık derecede sıcak geçen kışlar, ani bastıran dolu yağışları, uzun süren kuraklıklar ve seller hayatımızın bir parçası hâline gelmiştir. 2021 yılında Almanya ve Belçika’da yaşanan yıkıcı seller ve 2023 yazında Yunanistan ve Türkiye’yi saran büyük orman yangınları, iklim değişikliğinin artık bir teori değil, somut bir gerçek olduğunu göstermektedir. Bu değişimler, iklim değişikliğinin giderek şiddetlendiğini ve insanlık için ciddi bir tehdit oluşturduğunu ortaya koyan bilimsel araştırmalarla desteklenmektedir. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tarafından yayımlanan raporlar, iklim değişikliğinin insanlık için "kırmızı alarm" verdiğini vurgulamakta ve mevcut iklim politikalarının yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin iklim değişikliği politikalarını ve Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütlerini incelemektedir. Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi doğrultusunda izlediği politikalar, uluslararası iş birlikleri ve ulusal düzeyde yürütülen eylem planları değerlendirilmiştir. Ayrıca, Türkiye’nin mevcut politikalarının yeterliliği analiz edilmiş ve uygulanabilir politika önerileri geliştirilmiştir. Çalışma, belgesel tarama yöntemiyle yürütülmüş; yasal belgeler, uluslararası raporlar ve akademik kaynaklar temel alınarak tematik bir analiz yapılmıştır. Bulgular, Türkiye’nin 2053 hedefine ulaşabilmesi için mevcut politikaların yapısal dönüşüm ve iklim finansmanı gibi alanlarda desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Türkiye’nin iklim değişikliğiyle mücadelesi bütüncül, şeffaf ve kapsayıcı politika araçlarıyla güçlendirilmediği takdirde, uzun vadeli hedeflerin yalnızca niyet düzeyinde kalma riski taşımaktadır. KW - İklim Değişikliği KW - Net Sıfır Emisyon KW - 2053 Hedefi KW - Fosil Yakıtlar KW - Yenilenebilir Enerji CR - Atmış, E., Tolunay, D., & Yıldız, D. (2022). İklim Değişikliği ve Ormanlar Arasındaki İlişkinin Medyadaki Yeri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 24(3), 514–529. https://doi.org/10.24011/barofd.1095908 CR - Aydın, A. (2023). Tarım sektöründen kaynaklı sera gazı emisyonlarının hesaplanması; enterik fermantasyon. Uluslararası Gıda Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 3(1), 40–54. CR - Change.org. (2021). İklim için acil eylem çağrısı. https://www.change.org CR - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2012). Türkiye’nin iklim değişikliği uyum stratejisi ve eylem planı 2011–2023. Ankara: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/editordosya/uyum_stratejisi_eylem_plani_TR.pdf CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2020). Ulusal atık yönetimi ve sıfır atık stratejisi belgesi. Ankara: T.C. ÇŞİDB Yayınları. https://cygm.csb.gov.tr/ulusal-atik-yonetimi-ve-eylem-plani-2016-2023-hazirlandi.-haber-221234 CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). İklim değişikliği ve Türkiye’nin uluslararası taahhütleri. Ankara: T.C. ÇŞİDB Yayınları. CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023a). Çevre bilinci ve toplumsal katılım raporu. Ankara: ÇŞİDB Yayınları. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/ankara_-cdr2023-20241128074751.pdf Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023b). İklim değişikliği eylem planı ve sıfır atık ulusal raporu. Ankara. https://cygm.csb.gov.tr/ulusal-atik-yonetimi-ve-eylem-plani-2016-2023-hazirlandi.-haber-221234 CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023c). İklim değişikliği eylem planı 2022–2030. Ankara: T.C. ÇŞİDB Yayınları. CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023d). Türkiye İklim Değişikliği Stratejisi ve Eylem Planı 2023–2030. Ankara: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yayınları. CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı & Orman Genel Müdürlüğü. (2023). Türkiye’de orman yangınları istatistikleri: 2010–2023 verileri. https://www.ogm.gov.tr CR - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). Sıfır Atık ile Geri Kazanım Oranı %35'e Ulaştı [Basın açıklaması]. https://cygm.csb.gov.tr/sifir-atik-ile-geri-kazanim-orani-35e-ulasti.-haber-286897 CR - Dabanlı, İ. (2021). İklim Değişikliği ve Artan Orman Yangınları İlişkisi. In T. Kavzoğlu (Ed.), Orman Yangınları: Sebepleri, Etkileri, İzlenmesi, Alınması Gereken Önlemler ve Rehabilitasyon Faaliyetleri (ss. 165–180). Türkiye Bilimler Akademisi. CR - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2020). Ulusal enerji verimliliği eylem planı 2017–2023. Ankara: ETKB Yayınları. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-verimliligi-ulusal-enerji-verimliligi-eylem-plani CR - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023a). Türkiye Enerji Verimliliği Görünüm Raporu. Ankara: ETKB Yayınları. CR - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023b). Türkiye elektrik üretim raporu. Ankara: ETKB Yayınları. https://enerji.gov.tr/Media/Dizin/SGB/tr/Faaliyet_Raporlari/2023/ETKB2023FR.pdf CR - FAO. (2020). Climate-smart agriculture in Turkey. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/5cd160db-f1ed-4104-837c-a7bd2e003349/conten CR - FAO. (2021). Climate-smart agriculture for Türkiye: Policy brief. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/b21f2087-f398-4718-8461-b92afc82e617/content CR - FAO. (2022). Climate-smart agriculture for Türkiye. https://www.fao.org/turkiye/programmes-and-projects/project-list/tr/ CR - IEA. (2022a). Energy efficiency 2022: Analysis and outlooks to 2030. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-2022 CR - IEA. (2022b). Global energy review: CO₂ emissions in 2022. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/co2-emissions-in-2022 CR - IEA. (2022c). Net zero by 2050: A roadmap for the global energy sector. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 CR - IEA. (2022d). Renewable energy market update – Türkiye profili. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/renewable-energy-market-update-turkiye CR - IEA. (2022e). Renewables 2022: Analysis and forecast to 2027. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/renewable-energy-market-update-turkiye CR - IEA. (2022f). Tracking clean energy progress 2022. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/tracking-sdg7-the-energy-progress-report-2022 CR - IEA. (2022g). World energy outlook 2022. International Energy Agency. https://iea.blob.core.windows.net/assets/830fe099-5530-48f2-a7c1-11f35d510983/WorldEnergyOutlook2022.pdf CR - IEA. (2023a). Carbon capture, utilisation and storage 2023: Global status report. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/ccus CR - IEA. (2023b). Türkiye enerji görünümü ve enerji güvenliği analizi. International Energy Agency. https://www.iea.org/countries/turkiye CR - IPCC. (2021a). Climate change 2021: The physical science basis. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ CR - IPCC. (2021b). Climate change and land report. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2 CR - IPCC. (2021c). Impacts, adaptation and vulnerability – Sixth assessment report. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3 CR - IPCC. (2021d). Mitigation of climate change: Summary for policymakers. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/srccl CR - IPCC. (2021e). Sixth assessment report (AR6): Summary for policymakers. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/assessment-report/ar6 CR - İklim Değişikliği Başkanlığı. (2023). Güncellenmiş Ulusal Katkı Beyanı (NDC). Ankara: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.iklim.gov.tr/guncellenmis-birinci-ulusal-katki-beyani-sunuldu-haber-1139 CR - İslamoğlu, M., & Karkacı, Ö. (2011). Kyoto Protokolü'nün Türkiye Açısından Değerlendirilmesi. Ekonomi İşletme ve Finans Dergisi, 26(304), 9-28. CR - İstanbul Politikalar Merkezi (İPM). (2021). Türkiye’nin Karbonsuzlaşma Yol Haritası: 2050’de Net Sıfır. Sabancı Üniversitesi. https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20211026-23103436.pdf CR - İstanbul Büyükşehir Belediyesi. (2024). İstanbul ulaşım ana planı 2024. İBB Ulaşım Daire Başkanlığı. https://www.ibb.gov.tr/tr- TR/kurumsal/Birimler/ulasimPlanlama/Documents/İUAP_Ana_Raporu.pdf CR - Kanat, N., & Keskin, F. (2017). İklim değişikliği ve Türkiye üzerine etkileri. Sakarya Üniversitesi Yayınları. CR - Kavzoğlu, T. (Ed.). (2021). Orman Yangınları: Sebepleri, Etkileri, İzlenmesi, Alınması Gereken Önlemler ve Rehabilitasyon Faaliyetleri. Türkiye Bilimler Akademisi. CR - NASA. (2023). Climate change: How do we know? https://climate.nasa.gov/evidence/ CR - OECD. (2023a). Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2023: Adapting Agriculture to Climate Change https://www.oecd.org/en/publications/agricultural-policy-monitoring-and-evaluation-2023_b14de474-en.html CR - OECD. (2023b). Carbon Capture and Storage: A Key Carbon Abatement ption. https://www.oecd.org/en/publications/co2-capture-and-storage-a-key-carbon-abatement-option_9789264041417-en.html CR - OECD. (2023c). Circular Economy and Waste Management in Türkiye. https://www.oecd.org/environment/bycountry/turkey CR - OECD. (2023d). Climate Action Review: Türkiye 2023 https://www.oecd.org/environment/bycountry/turkey CR - OECD. (2023e). Climate Policy Alignment Review: Türkiye. https://www.oecd.org/environment/bycountry/turkey CR - OECD. (2023f). Climate Policy and Implementation Challenges. https://www.oecd.org/en/publications/the-climate-action-monitor-2023_60e338a2-en.html CR - OECD. (2023g). Climate Policy and Multilevel Governance. https://www.oecd.org/en/topics/multi-level-governance.html CR - OECD. (2023h). Decarbonising Transport in Türkiye. https://www.oecd.org/en/publications/itf-transport-outlook-2023_b6cc9ad5-en.html CR - OECD. (2023i). Energy Efficiency Policy Review: Türkiye. https://www.oecd.org/en/publications/energy-policies-of-iea-countries_19900082.html CR - OECD. (2023j). Energy Policy Review – Türkiye. https://www.oecd-ilibrary.org/energy/turkey-2021-energy-policy-review_0633467f-en CR - OECD. (2023k). Energy Transition and Efficiency Review – Türkiye. https://www.oecd.org/turkiye/turkey-2021-energy-policy-review-0633467f-en.htm CR - OECD. (2023l). Green Transition in Industry: Türkiye Raporu. https://www.oecd.org/environment/bycountry/turkey CR - OECD. (2023m). OECD Environmental Performance Reviews: Türkiye 2023. https://www.oecd.org/environment/bycountry/turkey CR - OECD. (2023n). OECD Türkiye Enerji Politikası Gözden Geçirme Raporu. https://www.oecd.org/turkiye/turkey-2021-energy-policy-review-0633467f-en.htm CR - OECD. (2023o). OECD Türkiye İklim Politikaları Değerlendirme Raporu. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-environmental-performance-reviews-turkiye-2023-9789264303792-en.htm CR - OECD. (2023p). Türkiye İklim Politikaları Uygulama Raporu. https://www.oecd.org/en/publications/turkiye-iklim-politikalari-uygulama-raporu-9789264303822-en.htm CR - OECD. (2023q). Türkiye'de Döngüsel Ekonomi ve Atık Politikaları Değerlendirmesi. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-turkiye-2023_864ab2ba-en.html CR - OECD. (2023r). Türkiye'nin Yeşil Dönüşüm Potansiyeli: Uyum ve Rekabetçilik. Paris: OECD Yayınları. CR - OECD. (2023s). Türkiye’de İklim ve Çevre Politikalarına Genç Katılım Raporu. https://www.oecd.org/en/publications/taking-stock-of-education-reforms-for-access-and-quality-in-turkiye_5ea7657e-en.html CR - Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2023). 2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/SanayiStratejiBelgesi2023.pdf CR - Sıfır Atık Vakfı. (2023). Sıfır Atık Projesi 2023 faaliyet raporu. İstanbul: Sıfır Atık Vakfı. https://sifiratikvakfi.org/ CR - Şık, L., & Çoban, O. (2017). Paris Anlaşması'nın Türkiye açısından değerlendirilmesi: Fırsatlar, tehditler ve politika önerileri. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 14(54), 1-22. CR - Tarım ve Orman Bakanlığı. (2021a). İklim değişikliği ile mücadelede tarımsal politikalar raporu. Ankara: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/ CR - Tarım ve Orman Bakanlığı. (2021b). Tarımda iklim değişikliğine uyum stratejileri. Ankara: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/Belgeler/IKLIM%20DEGISIKLIGI%20VE%20TARIM%20DEGERLENDIRME%20RAPORU.pdf CR - Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Orman varlığını artırma stratejisi 2022–2030. Ankara: T.C. TOB Yayınları. https://www.tarimorman.gov.tr/tagem/menu/28/yayinlar_veriler CR - T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023a). Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türkiye sanayisi: Uyum analizi. Ankara: SBB Yayınları. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf CR - T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023b). Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türkiye sanayisi: Uyum ve fırsatlar raporu. Ankara: SBB Yayınları. https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/duyurular/yesil-mutabakat-calisma-grubunun-2023-yili-faaliyet-raporu-yayimlandi CR - TCMB. (2024). Yeşil finansman ve sürdürülebilirlik raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/ana+sayfa/yayinlar/raporlar/yesil-finansman-2024 CR - TÜBA. (2023a). Net Sıfır Emisyon Politikaları ve Yeşil Mutabakata Uyum Raporu. Türkiye Bilimler Akademisi https://www.tuba.gov.tr CR - TÜBA. (2023b). Net Sıfır Emisyon Hedefi Doğrultusunda Milli Teknoloji Hamlesi. Türkiye Bilimler Akademisi. https://www.tuba.gov.tr CR - Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2025a). Paris Anlaşması ve Türkiye’nin katılım süreci. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa CR - Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2025b). Türkiye’nin Kyoto Protokolü’ne katılım süreci. https://www.mfa.gov.tr CR - Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022). Atık İstatistikleri, 2022 – Haber Bülteni (49570). Ankara: TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Atik-Istatistikleri-2022-49570 CR - Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2022a). Ulaşım ve Lojistik Ana Planı 2022. Ankara: UAB Yayınları. https://www.uab.gov.tr CR - Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2022b). Sürdürülebilir ulaşım stratejisi ve eylem planı. Ankara: T.C. UAB Yayınları. https://www.uab.gov.tr/duyurular/erisilebilir-ulasim-stratejisi-ve-eylem-plani-2021-2025 CR - UNDP Türkiye. (2023). Sürdürülebilir sanayi politikaları ve düşük karbonlu üretim. Ankara: UNDP Türkiye. https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/undp-2023-yillik-raporu CR - UNEP. (2022a). Adaptation and resilience in agriculture. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2022 CR - UNEP. (2022b). Adaptation gap report 2022. United Nations Environment Programme. https://unepccc.org/adaptation-gap-reports CR - UNEP. (2022c). Climate finance access and barriers in emerging economies. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/climate-finance-access-and-barriers-emerging-economies CR - UNEP. (2022d). Climate finance for net-zero pathways. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/climate-finance-net-zero-pathways CR - UNEP. (2022e). Emissions gap report 2022. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2022 CR - UNEP. (2022f). Nature-based solutions and forest adaptation. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/nature-based-solutions-and-forest-adaptation CR - UNEP. (2022g). Net zero emissions: Policy guide for emerging economies. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/net-zero-emissions-policy-guide-emerging-economies CR - UNEP. (2022h). Policy brief on CCS in emerging economies. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/policy-brief-carbon-capture-and-storage-ccs-emerging-economies CR - UNEP. (2022i). Policy pathways to accelerate energy efficiency. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/report/policy-pathways-accelerate-energy-efficiency CR - UNFCCC. (2015). Paris agreement. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement CR - UNFCCC. (2022). Status of ratification of the Kyoto Protocol. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/kyoto_protocol/status_of_ratification CR - WMO. (2021). WMO guidelines on climate normals. World Meteorological Organization. https://public.wmo.int/en/resources/library/wmo-guidelines-climate-normals CR - WMO. (2024). State of the global climate 2023: Provisional report. CR - World Bank. (2022a). Climate investment opportunities in emerging markets. https://www.worldbank.org CR - World Bank. (2022b). Macroeconomic challenges and climate commitments in emerging markets. https://www.worldbank.org CR - WWF Türkiye. (2022). 2021 orman yangınları değerlendirme raporu. İstanbul: WWF-Türkiye. https://www.wwf.org.tr/?13440/2022-Faaliyet-Raporu CR - WWF Türkiye. (2025a). Türkiye'nin Paris Anlaşması yolculuğu. https://www.wwf.org.tr/kesfet/iklim_ve_enerji/ CR - WWF Türkiye. (2025b). Türkiye’nin yenilenebilir enerji potansiyeli ve politikaları. https://www.wwf.org.tr/kesfet/iklim_ve_enerji/ CR - WWF Türkiye. (2025c). Türkiye'de enerji politikaları ve iklim Uyum süreci. https://www.wwf.org.tr/kesfet/iklim_ve_enerji/ UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/itucis/article/1676939 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4776986 ER -