TY - JOUR T1 - Arîşeya Navbera Bav û Kur di Vegêrana Gelêrî de: Analîzek li ser Çîroka Hesen, Şêrhesen û Gulperîyê TT - Halk Anlatılarında Baba-oğul Çatışması: Hesen, Şêrhesen ve Gulperî hikâyesinin Analizi AU - Çeliktaş, Sami PY - 2025 DA - June Y2 - 2025 DO - 10.55253/2025.nubihar.1691601 JF - Nubihar Akademi JO - na PB - PAK AJANS Yayıncılık WT - DergiPark SN - 2147-883X SP - 123 EP - 138 IS - 23 LA - ku AB - Yek ji temayên bingehîn ên vegêranên gelêrî arîşeya navbera bav û kur e ku di cureyên mîna mîtos, destan, efsane û çîrokên gelêrî de xuya dibe. Bav û kur wekî du karakterên dijber li ser nakokî û tengejeyekê di nav çîroksaziya berhemê de dikevin nav rikberiyê. Di encama vê arîşeyê de astengiya ku bav çê dike bi awayekî ji holê radibe û kur dikemile û şûna bav digire. Arîşeya navbera bav û kur di nav teorî û pênaseyên mîtologan de jî cih girtiye, û kesên mîna Otto Rank, Lord Raglan û Joseph Campbell ev tema di şiroveyên xwe yên derbarê leheng de bi kar anîne. Di nav vegêranên gelêrî yên Kurdî de destan û çîrokên ku li dora vê temayê hatine honandin hene û çîroka Hesen, Şêrhesen û Gulperî jî nimûneyek ji wan çîrokan e. Di vê xebatê de me analîza vê çîrokê li dor nêrînên mîtologên navborî pêk anî û arîşeya bav û kur a di çîrokê de şirove kir. Di encamê de ji me re diyar bû ku di nav vegêranên Kurdî û yên cîhanê de ji hêla temaya arîşeya bav û kur ve hevsengiyeke naverokî heye û çîroka Hesen, Şêrhesen û Gulperî jî kêliyeke vê hevsengiyê ye. KW - Vegêrana gelêrî KW - Arîşeye navbera bav û kur KW - Otto Rank KW - Lord Raglan KW - Joseph Campbell KW - Çîroka Hesen KW - Şêrhesen û Gulperî N2 - Halk hikâyelerinin başlıca temalarından biri de mit, destan, efsane ve halk hikâyesi gibi türlerde karşımıza çıkan baba-oğul çatışmasıdır. Baba ve oğul, birbirine zıt iki karakter olarak eserin anlatısı içinde bir çatışma ve gerilim içinde rekabet ederler. Bu çatışma sonucunda babanın yarattığı engel bir şekilde ortadan kalkar ve oğul olgunlaşarak babanın yerini alır. Baba-oğul arasındaki sorun mitolologların teori ve tanımlarına da girmiş, Otto Rank, Lord Raglan ve Joseph Campbell gibi kişiler kahramanın yorumlarında bu temayı kullanmışlardır. Kürt halk hikâyelerinde de bu temayı işleyen destanlar ve hikâyeler bulunmaktadır; Hesen, Şêrhesen ve Gulperî hikâyesi buna bir örnektir. Bu çalışmamızda söz konusu hikâyeyi ilgili mitologların görüşlerinden yola çıkarak inceledik ve hikâyedeki baba-oğul ilişkisini açıkladık. Sonuç olarak, baba-oğul çatışması teması bağlamında Kürt ve dünya anlatıları arasında bir içerik eşdeğerliğinin olduğu ve Hesen, Şêrhesen ve Gulperî hikâyesinin bu eşdeğerliği yansıtan örneklerden biri olduğu açıkça ortaya çıktı. CR - Akyol. H. (2000). Çîrokên Kurdî, Senem Xanim. Stenbol: Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê. CR - Alakom. R. (2002). Folklor û jinên Kurd. Stockholm: Weşanên Nefel. CR - Aldatmaz, N. G. (2021). Varyantê qral Oîdîpusî yê kirmanckî û sînorê nasnameyê kulturî. Folklor û Ziman, 2(1). 9-28. CR - Aslan, M. (2020). Analîz û berawirdkirina varyanta kurdî ya çîroka Odîpusî ligel çend varyantên din. Folklor û Ziman, 1(1). 9-34. CR - Atlı, H. (2025). Kurdish Epics In Terms of Topical and Thematic Features. International Journal of Kurdish Studies, 11(1), 399-422. https://doi.org/10.21600/ijoks.1595895 CR - Binbir Gece Masalları / II. Cild. (2004). Fransızcadan Çeviren: Alim Şerif Onaran. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. CR - Bulfinch, T. (1993), The Golden Age of Myth & Legend. Wordsworth Reference, Hertfordshire. CR - Campbell, J. (1949). The Hero with a Thousand Faces. Princeton And Oxford: Princeton University Press. CR - Cindî, H. (2005). Hikyatêd Cimeta Kurda. Kitêba VI. Yêrêvan: Weşanxana Asoxîk. CR - Cirlot, J. E. (1962). A Dictionary of Symbols. Translated from Spanish by Jack Sage. Routledge & Kegan Paul. London. CR - Csapo, E. (2005). Theories of Mythology. Blackwell Publishing. CR - Destanên Kurdî Ji Zargotina Kurdî. (1996). Tekst: Reşo Zîlan, Serdar Roşan. Weqfa Kurdî ya Kulturî li Stockholmê. CR - Dorson, Richard M. (2017). Folklor û Teoriyên Folklorê yên Îroyîn. Wergera ji Îngilîzî: Necat Keskin. Stenbol: Weşanxaneya Avesta. CR - Dundes, A. (2007). The Meaning of Folklore. Utah: Utah State University Press. CR - Ferdowsi. (2000). The Epic of Kings or Shahname. Translated by Helen Zimmerman. Ames, Iowa: Omphaloskepsis. CR - Freud, S. (1913/2005). The Interpretation of Dreams. Transated by A. A. Brill. New York :Barnes & Noble Classics. CR - Gwara, S. (2008). Heroic Identity in the World of Beowulf. Leiden, Boston: Brill Publication. CR - Hîkmet, B. (2005). Teorîyên Folklorê. Amed: Weşanxaneya Lîs. CR - İşler, Î. (2014). Mîrza Mihemed û Çavreşa Qîza Mîrê Ereban. Wan: Weşanxaneya Sîtav. CR - Johnson, A. W.; Williams, R. P. (1996). The Family Complex in World Folk Literature. Stanford, California: Stanford Unibersity Press. CR - Keskin, N. (2019). Folklor û Edebiyata Gelêrî. Stenbol: Weşanxaneya Avesta. CR - Lescot, R. (1996). Memê Alan. Stenbol: Weşanxaneya Orfeus. CR - Raglan, L. (1956). The Hero, A Study in Myth, Tradition and Drama. New York: Vintage Books. CR - Rajagopalachari, C. (2005). Mahabharata. Edited by Jay Mazo, International Gita Society. CR - Rank, O. (1914). The Myth of The Birth of The Hero. Translated by Drs. F. Robbins and Smith Ely Jelliffe. New York: The Journal of Nervous and Mental Disease Publishing Company. CR - Rosenberg, D. (2003). Dünya Mitolojisi, Büyük Destan ve Söylenceler Antolojisi. Ankara: İmge Kitabevi. CR - Solhdoost, M. (2010). Father-Son Conflict From Mythological and Archetypal Perspectives in Rostam and Sohrab and Oedipus Rex. Submitted to the School of Graduate Studies, Universiti Putra Malaysia for the degree of Master of Arts, October 2010. CR - Sophocles. (2010). Antigone. Forgotten Books. www.forgottenbooks.org. CR - Subaşı, K. (2022a). Kesayetên Mîtolojîk û Rengvedanên Wan di Edebiyata Gelêrî ya Kurdî de. Li nav Mîtos û Edebiyat: Mîtên Kurdo-Îranî di Edebiyata Kurdî de. Edîtor: Shahab Vali & Kenan Subaşı. Stenbol: Weşanxaneya Nûbihar. r. 83-164. CR - Subaşı, K. (2022b). Dêw û Formên Wan di Folklora Kurdî de. Nubihar Akademi, 5(17), 71-100. https://doi.org/10.55253/2022.nubihar.1100092 CR - Subaşı, K. (2023). Fesad û Bêbext di Trajediya Evînê da: Weku Nimûne Destanên Evîna Mêjûyî. Mukaddime, 14(1), 148-176. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1243035. CR - Thompson, S. (1955). Motif-Index of Folk-Literature, Revised and Enlarged Edition (A to Z). USA: Indiana University Press. CR - Vali, S. (2022). Şahnameya Kurdî: Rustemê Zal û Heft Xana Wî. Stenbol: Weşanxaneya Avesta. UR - https://doi.org/10.55253/2025.nubihar.1691601 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4837402 ER -