TY - JOUR T1 - Türkiye’de Kadınlarda Bağımlılık Konulu Lisansüstü Çalışmalar Üzerine Bir İnceleme TT - A Review of Postgraduate Studies on Addiction in Women in Turkey AU - Doğan, Beyhan PY - 2025 DA - December Y2 - 2025 DO - 10.38122/ased.1709753 JF - Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JO - ASED PB - Aksaray Üniversitesi WT - DergiPark SN - 2619-9211 SP - 214 EP - 232 VL - 9 IS - 2 LA - tr AB - Bağımlılık bireyin sosyal, psikolojik ve biyolojik yaşamını olumsuz etkileyen önemli bir sosyal sorundur. Kadınlarda bağımlılık ise “kadın” ve “bağımlı olmak” dezavantajlarının kesişim noktasında daha zorlu bir durumdur. Toplumsal yapıdaki olumsuzluklar ve yapısal eksiklikler nedeniyle kadınların bağımlılığı konusu birçok sosyal soruna oranla daha az araştırılan bir konudur. Bu amaca yönelik, Türkiye’de kadınlarda bağımlılık konusunda yapılan lisansüstü çalışmalar tespit edilmiş, farklı kriterlere dayandırılarak derlenmiştir. Sonrasında bu çalışmalar incelenerek konuyu hangi boyutlarıyla ele aldıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Doküman incelemesi tekniği ile araştırmada veriler, YÖK Yayın Dokümantasyon Daire Başkanlığı tarafından arşivlenen, konu bölümü kadınlarda bağımlılık olarak dizginlenen 31 lisansüstü tezden oluşmaktadır. Çalışmada kadınlarda herhangi bir bağımlılık türü ayırt edilmeksizin teknoloji bağımlılığından madde ya da alkol bağımlılığına ya da yeme ve egzersiz bağımlılığına kadar farklı bağımlılık türlerini içeren konusu itibariyle kadınları ele alan lisansüstü yayınlar incelenmiştir. Yapılan çalışmaların incelenmesi sonucunda özellikle 2021 yılından sonra kadınlarda bağımlılık konusu ile ilgili yapılan yüksek lisans tezlerinde artış olduğu, çalışmaların çoğunluğunun sağlık bilimleri alanında yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmaların büyük bir kısmında nicel araştırma deseni kullanılmış ve en çok kullanılan yöntemin ise tarama yöntemi olduğu belirlenmiştir. Kadınlarda bağımlılık konusunun en sık sosyal medya/teknoloji bağımlılığı şeklinde çalışıldığı bulgusu elde edilirken madde ya da alkol bağımlılığı gibi konulardaki eksikliğin yeni araştırmalarla giderilmesi gerektiği çalışma ile ulaşılan önemli sonuçlardandır. KW - Kadınlarda bağımlılık KW - lisansüstü çalışmalar KW - doküman incelemesi N2 - Addiction is an important social problem that negatively affects the social, psychological and biological life of the individual. Addiction in women is a more difficult situation at the intersection of the disadvantages of “being a woman” and “being addicted”. Due to the negativities and structural deficiencies in the social structure, the subject of women’s addiction is a less researched subject compared to many social problems. For this purpose, postgraduate studies on addiction in women in Turkey were identified and compiled based on different criteria. Afterwards, these studies were examined and an attempt was made to understand the dimensions in which they addressed the subject.The data in the research, which was conducted with the document review technique, consists of 31 postgraduate theses archived by the YÖK Publication and Documentation Department, whose subject section was listed as addiction in women. In the study, postgraduate publications that addressed women in terms of their subject, including different types of addiction from technology addiction to substance or alcohol addiction or food and exercise addiction, were examined without distinguishing any type of addiction in women. As a result of the examination of the studies, it was concluded that there was an increase in the number of master's theses on addiction in women, especially after 2021, and that the majority of the studies were conducted in the field of health sciences. Quantitative research design was used in most of the studies, and it was determined that the most commonly used method was the screening method. While it was found that the subject of addiction in women was most frequently studied as social media/technology addiction, it is one of the important results reached by the study that the deficiency in subjects such as substance or alcohol addiction should be addressed with new research. CR - Akkaya, G. (2022). Düzenli egzersiz yapan kadınların egzersiz bağımlılık düzeylerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Alkan, G. (2021). Eşi alkol/madde bağımlısı olan kadınlarda sigara kullanımı ile evlilik uyumu ve sosyal destek arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Alparslan, S. (2024). 18–30 yaş arası üniversite öğrencisi kadınlarda sosyal medya bağımlılığı ile yeme bozukluğu arasındaki ilişkide psikolojik sorunların aracı etkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. CR - Atlam, D. H., Kırlı, U., & Kaylı, D. Ş. (2023). Kadınlarda bağımlılık ve kadına özgü tedaviler. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 3(2), 263–281. CR - Atlam, D., Asar, A. Ç., Kaylı, D. Ş., & Kırlı, U. (2024). Kadınlarda alkol ve madde bağımlılığında toplumsal ve kendini damgalama. Bağımlılık Dergisi, 25(3), 311–319. https://doi.org/10.51982/bagimli.1378697 CR - Baştürk, N. (2024). Madde bağımlılığı olan kadınların bağımlılık, tedavi, rehabilitasyon ve iyileşme sürecine ilişkin algıları ve deneyimleri [Yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Bektaş, N. (2018). Çalışan kadınların internet ve sosyal medya bağımlılığının sosyal kaygı ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Belli, D. (2019). Frequency of food addiction and its association with depression risk in women [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Choleris, E., Galea, L. A. M., Sohrabji, F., & Frick, K. M. (2018). Sex differences in the brain: Implications for behavioral and biomedical research. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 85, 126–145. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2017.07.005 CR - Correa, F. K., Igami, T. Z., Hiroce, V., & Tucci, A. M. (2007). Patterns of alcohol use between genders: A cross-cultural evaluation. Journal of Affective Disorders, 102(1–3), 265–275. https://doi.org/10.1016/j.jad.2006.09.031 CR - Covington, S. (2008). Women and addiction: A trauma-informed approach. Journal of Psychoactive Drugs, Suppl (5), 377–385. https://doi.org/10.1080/02791072.2008.10400665 CR - Çadırcı, F. (2021). Kadınlarda sigara bağımlılığının dürtüsellik ve çocukluk çağı yaşantılarıyla olan ilişkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Çetin, K. (2016). Kadın tüketicilerin giysi satın alma davranışları ve marka bağımlılığı. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 22–40. CR - Dişsiz, M. (2007). Bağımlı kadınların üreme sağlığı sorunlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Dişsiz, M. (2012). Alkol ve madde bağımlılığının kadının yaşam kalitesi ve cinsel yaşamı üzerine etkisi [Doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Doğan, G. (2024). Madde bağımlılığı ve şiddet döngüsü: Madde bağımlısı kadınlarda şiddet döngüsünün incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Doğancı, H. K. (2024). Bağımlı kadınların iyileşme deneyimleri: Adsız Narkotik (NA) ve Adsız Alkolikler (AA) örneği [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi. CR - Durgunkaya, D. S. (2024). Kadınlarda madde bağımlılığını ve tedavi sürecini belirleyen bireysel ve sosyal etkenler [Yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Eker, Ö. (2023). Hamile kadınların sosyal medya bağımlılığı ile yalnızlık algılarının ilişkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. CR - Evans, E., Upchurch, D. M., Simpson, T. L., Hamilton, A. B., & Hoggatt, K. J. (2017). Differences by veteran/civilian status and gender in associations between childhood adversity and alcohol and drug use disorders. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 53(4), 421–435. https://doi.org/10.1007/s00127-017-1463-0 CR - Evren, C., Saatçioğlu, Ö., Evren, B., Yapıcı, A., & Çakmak, D. (2003). Alkol kullanım bozukluğunda cinsiyet farklılığı: Yatan hasta verilerinin incelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 4(2), 96–100. CR - Fogel, J., & Nehmad, E. (2009). Internet social network communities: Risk taking, trust, and privacy concerns. Computers in Human Behavior, 25(1), 153–160. https://doi.org/10.1016/j.chb.2008.08.006 CR - Günü, B. (2023). Kadınlarda egzersizin teknoloji bağımlılığı ve fiziksel aktivite düzeyine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Hoepfl, M. C. (1997). Choosing qualitative research: A primer for technology education researchers. Journal of Technology Education, 9(1), 47–63. https://doi.org/10.21061/jte.v9i1.a.4 CR - Kadir Has Üniversitesi. (2023). Bağımlılık ve türleri. https://www.khas.edu.tr/pdrm-bagimlilik-veturleri/ CR - Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 273–294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356 CR - Özdemir, B. (2009). Sigara içmeyle ilişkili görsel ipuçlarının farklı bağımlılık düzeyine sahip kadın ve erkeklerden alınan psikofizyolojik ölçümler ile sigara içme istekliliğine etkileri [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Özkan, İ. (2017). Hafif şişman/obez kadınlarda yeme bağımlılığı, depresyon ve diyet kalitesinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Öztürk, I. (2023). Kadın madde bağımlılığında aile yapısı ve ilişkilerinin rolü üzerine sosyolojik bir çalışma [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Pfeil, U., Arjan, R., & Zaphiris, P. (2009). Age differences in online social networking. Computers in Human Behavior, 25(3), 643–654. https://doi.org/10.1016/j.chb.2008.08.015 CR - Poole, N., & Dell, C. A. (2005). Girls, women, and substance use. Canadian Centre on Substance Abuse. CR - Raacke, J., & Raacke, J. B. (2008). MySpace and Facebook: Applying the uses and gratifications theory to exploring friend-networking sites. CyberPsychology & Behavior, 11(2), 169–174. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.0056 CR - Saçaklı, G., & Odabaş, D. (2023). Kadınlarda madde bağımlılığı. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 55(2) 44–48. https://doi.org/10.5152/atakad.2023.22012 CR - Sak, R., Sak, İ. T., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306 CR - Sarıoğlu, M. (2019). İstanbul ilinde bağımlılıkla mücadele eden ve danışma birimlerine başvuran ve madde bağımlısı yakını olan ailelerin madde bağımlılığına ve tedaviye ilişkin algılarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adli Tıp Enstitüsü. CR - Soydaş, Z. B. (2021). Bir büyükşehir belediyesine bağlı kadın spor ve eğitim merkezine devam eden kadınlarda yeme bağımlılığı durumu ve yeme bağımlılığı ile ilişkili faktörler [Yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Suchtkooperation NRW. (2025). Mädchen, Frauen und Sucht. https://suchtkooperation.nrw/themen/maedchen-frauen-und-sucht CR - Tuncel, G. Y., Kaylı, D. Ş., & Yararbaş, G. (2023). Toplumun madde kullanım bozukluğu olan kadınlara yönelik tutum ve davranışları. Bağımlılık Dergisi, 24(4), 428–437. https://doi.org/10.51982/bagimli.1219073 CR - Türkiye Cumhuriyeti Emniyet Genel Müdürlüğü. (2023). Madde kullanıcıları profil analizi: 2022 yılı narkolog raporu. https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/TUBİM/Ulusal%20Yayınlar/NARKOL OG-2023-PROFIL-ANALIZI.pdf CR - Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi. (2023). Türkiye uyuşturucu raporu 2023. Ankara. https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/TUB%C4%B0M/Ulusal%20Yay%C4 %B1nlar/2023_TURKIYE_UYUSTURUCU_RAPORU.pdf CR - Türkoğlu, A. Ö., Gündüz, K., & Aracı, F. G. (2023). Üniversite izleme ve değerlendirme genel raporu. Yükseköğretim Kurulu. CR - Ünal, A. T. (2015). Sosyal medya bağımlılığı: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. CR - Ünal, A. T. (2019). İletişim Fakültesi öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığının incelenmesi: Üsküdar Üniversitesi örneği. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (4), 49–80. CR - Ünal, A. T. (2020). Sosyal medya: Etkileri, bağımlılığı, ölçülmesi. Der Yayınları. CR - Ünal, A. T., & Deniz, L. (2016). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığının incelenmesi. Route Educational and Social Science Journal, 3(1), 155–181. CR - Ünübol, B., Ünübol, H., & Bilici, R. (2019). Kadın bağımlılarda içselleştirilmiş damgalanmanın bağımlılık özelliklerine ve algılanan sosyal desteğe olan etkisinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(4), 377–384. CR - Wei, T., & Wang, C. (2011). The characteristics of social networks of China’s college students. Modern Management, 1(4), 219–223. https://doi.org/10.1007/978-3-642-24820-7_121 CR - Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. CR - Yıldırım, Z. (2022). Kadınlarda sosyal medya kullanımının yeme tutumu ve davranışı üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Yıldız, U. (2022). Kadınlarda çocukluk çağı travmaları ve yetişkinlikteki bağlanma stillerinin yeme bağımlılığı ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. CR - Yörük, D. (2023). Üniversitede öğrenim gören kadın öğrencilerin ilişki bağımlılığı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. UR - https://doi.org/10.38122/ased.1709753 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4917168 ER -