@article{article_1751739, title={Kırkyama Tekniğinin Çağdaş Sanata Yansıması}, journal={Sanat ve İkonografi Dergisi}, pages={47–59}, year={2026}, DOI={10.62425/sidd.1751739}, url={https://izlik.org/JA27ED79GJ}, author={Sönmez, Emine}, keywords={Kırkyama, sanat ve zanaat ilişkisi, sanat tarihi, çağdaş sanat, disiplinlerarasılık, kavramsal sanat}, abstract={Kırkyama, tarihsel olarak Anadolu halk kültüründe doğmuş, uzun yıllar boyunca işlevsellik, tasarruf ve estetik amaçlarla uygulanmış geleneksel bir el sanatıdır. Başlangıçta günlük yaşamın ihtiyaçlarına yanıt veren bir üretim yöntemi olarak ortaya çıkan kırkyama, zaman içinde sadece işlevsel bir obje olmanın aksine kültürel hafızanın, toplumsal değerlerin ve estetik anlayışın aktarımında önemli bir rol oynamıştır. Bu çalışma, kırkyama tekniğini geleneksel bir el sanatı olarak değerlendirmekten öteye taşıyarak, sanat-zanaat ilişkisi çerçevesinde, tarihsel dönüşüm süreçleri ve çağdaş sanat pratikleri bağlamında ele almaktadır. Geç Helenistik ve Roma dönemlerinden itibaren başlayan sanat ve zanaat ayrımı, Ortaçağ boyunca devam etmiş; Rönesans’la birlikte sanatçının bireyselleşmeye başlamasıyla belirginleşmiştir. 19. yüzyılda ise Arts and Crafts hareketi, Art Nouveau, Art Deco ve Bauhaus gibi akımlar, sanatın yaşamla olan ilişkisini vurgulayarak, estetik ve işlevselliği temel alan yeni birliktelikler önermiştir. Bu akımlar sanat ile zanaat arasındaki geleneksel sınırları yeniden tartışmaya açarak, her iki alanın birbirini tamamlayabileceğini göstermiştir. Sanatın gündelik yaşamdan ve toplumsal belleği şekillendiren kültürel üretimlerden koparılamayacağı fikri, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişen sanat hareketlerinde daha da görünürlük kazanmıştır. 1960 sonrasında kavramsal sanatın yükselişi, hazır nesne ve disiplinlerarası yaklaşımın yaygınlaşmasıyla kırkyama gibi geleneksel teknikler çağdaş sanatın malzeme ve ifade olanaklarıyla yeniden buluşmuştur. Bu süreçte kırkyama işlevsel bir zanaat olmaktan çıkarak, kavramsal ve estetik bir üretim pratiği hâline gelmiştir. Bu bağlamda kırkyama, yalnızca parçaların bir araya getirilmesiyle oluşan görsel bir yüzey olma sınırlarını aşarak, kültürel hafıza, kimlik, göç, toplumsal cinsiyet, kadın emeği ve politik söylemler gibi temaları ifade edebilen çok katmanlı bir anlatım aracı haline gelmiş ve çağdaş sanatın merkezine yerleşmiştir. Bu çalışmanın amacı, kırkyama tekniğini çağdaş sanat bağlamında ‘sanatlaşan zanaat’ kavramı perspektifiyle değerlendirerek, tekniğin biçimsel, kavramsal ve kültürel boyutlarını incelemek ve çağdaş sanatçılar tarafından hangi estetik, toplumsal ve politik temaları ifade etmek için yeniden yorumlandığını ortaya koymaktır.}, number={10}