TY - JOUR T1 - GAGAVUZLARDA KURBAN TÖRENİ: KORUNMA VE DÖNÜŞÜM DERECESİ TT - ОБРЯД КУРБАН У ГАГАУЗОВ: СТЕПЕНЬ СОХРАННОСТИ И ТРАНСФОРМАЦИИ AU - Habilitat, Prof. Dr. AU - Kvılınkova, Elizaveta AU - Kvilinkova, Elizaveta PY - 2013 DA - March JF - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JO - Karadeniz | Black Sea | чёрное море PB - Hayrettin İVGİN WT - DergiPark SN - 1308-6200 SP - 22 EP - 51 VL - 1 IS - 20 LA - tr AB - Bu makalede, Gagavuzların geleneksel manevi kültüründeki önemli etnokültürel izlerinden biri olarak kendini gösteren kurban töreni incelenmektedir. Bu tören, Gagavuzların dini-ahlaki görüşlerinin bir parçasıdır ve takvim, aile ve toplumsal bayramlara göre gerçekleştirilir. Tören kelimesinin, benzer adlandırmalar ve içeriklerle birlikte değişik tarihi dönemlerde birçok halk tarafından bilindiğini kaydetmek gerekir. Yazar tarafından saha çalışmaları sırasında derlenmiş olan malzeme temelinde, bu törenin gerçekleştirilmesi, değişik biçimleri ve içerikleri, kurban sunmada kullanılan hayvan türleri vb. konular incelenmektedir. Makalede ayrıca, kurban hayvanı kesme, kurban yemeği hazırlama tarzı vb. konularda tören faaliyetlerinin işlevsel önemi tahlil edilmektedir. Araştırma sırasında, yazar tarafından kurban töreninin 18’den fazla farklı çeşidi tespit edilmiştir. Gagavuz kurban töreninin Balkanlar bölgesi halkları ve yine Türk halkları arasında yaygınlaşmış olan benzer törenlerle karşılaştırılması sayesinde Moldova ve Bulgaristan Gagavuzlarına özgü bölgesel özellikler ortaya çıkarılabilmiştir. Yazar, hayvanların kurban edildikleri ”kurban kanı” ile ilgili olarak Gagavuzların günümüzde de arkaik üsulleri korudukları yargısına varmaktadır. Canlı hayvanların kurban edilmesi Ortodoks kilisesinin tesiri altında dönüşüme uğramış bir törendir. Kurban sunmadaki bu üsul „kurban milosti (kurban ihsanı)” olup daha fakir olan köydeşlere toplumsal olarak yardım etme biçimidir. Sonuç bölümünde, kurban töreninin Gagavuzlar arasındaki işlevsel öneminin günümüzde de büyük ölçüde yitirilmediği vurgulanmaktadır KW - kurban töreni KW - Moldova ve Bulgaristan Gagavuzları KW - geleneksel törenler KW - dönüşüm süreci N2 - В данной статье исследуется обряд «курбан», который выступает в качестве одного из значимых этнокультурных маркеров традиционной духовной культуры гагаузов. Он являлся составной частью религиозно-нравственных воззрений гагаузов и совершался по случаю календарных, семейных и общесельских праздников. Отмечается, что обряд с аналогичным названием и содержанием известен многим народам мира в различные исторические эпохи. На основе собранного автором полевого материала рассматривается цель его совершения, различия формы и содержания, виды используемых для жертвоприношения животных и др. В данной статье анализируются также функциональная значимость обрядовых действий при заклании жертвенного животного, способы приготовления обрядового блюда и т. д. В ходе исследования автором было зафиксировано более 18 разновидностей обряда курбан у гагаузов. При помощи сравнения гагаузского курбана с аналогичным обрядом, распространенным у народов Балканского региона, а также у тюркских народов удалось выявить региональные особенности, характерные для гагаузов Молдовы и Болгарии. Автор делает вывод о том, что и в настоящее время у гагаузов сохраняется архаичный способ совершения курбана, при котором животное приносится в жертву («курбан крови»). Трансформацией обряда, произошедшей под влиянием Православной церкви, является одаривание живым животным. Такой способ жертвоприношения представляет собой «курбан милости» и являлся формой социальной помощи более бедным односельчанам. В заключении отмечается, что и в современный период обряд курбан в значительной степени не утратил у гагаузов своей функциональной значимости. UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/kdeniz/article/175366 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/155186 ER -