@article{article_1770310, title={Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler}, journal={Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi}, volume={19}, pages={213–221}, year={2026}, url={https://izlik.org/JA24FY42AN}, author={Yavuz, Yavuz}, keywords={Primer siliyer, obezite, silyopatiler, enerji homeostazı, hipotalamus}, abstract={Primer siliyer (Primary cilia), hücre dışı sinyallerin algılanması ve işlenmesinde kritik rol oynayan duyusal organeller olup, son yıllarda enerji homeostazının düzenlenmesinde merkezi bir bileşen olarak öne çıkmıştır. Küresel obezite insidansındaki hızlı artışa rağmen, enerji alımı ve harcamasını belirleyen moleküler mekanizmalar tam olarak çözülememiştir. Bu bağlamda primer siliyer; Hedgehog, Wnt/β-katenin, PDGF ve cAMP-bağımlı yollar gibi metabolik açıdan belirleyici sinyal ağlarının organize edildiği özgün bir platform sunar. Siliyer bütünlüğün bozulması, hipotalamik nöronlarda hiperfaji ve azalmış enerji harcaması; adipositlerde anormal farklılaşma ve lipogenez; pankreatik β-hücrelerde ise glukoz yanıtında zayıflama gibi metabolik fenotiplerle ilişkilendirilmiştir. Bardet–Biedl ve Alström sendromu gibi siliyopati hastalıklarında görülen ağır obezite, siliyer fonksiyonların metabolik sağlık için vazgeçilmez olduğunu doğrulayan önemli klinik örneklerdir. Moleküler düzeyde, intraflagellar transport mekanizmaları, siliyer G proteinine bağlı reseptör (GPCR) dağılımı ve adenilat siklaz 3 (ADCY3) aracılı siklik adenozin monofosfat (cAMP) mikrobölgeleri, siliye’nin metabolik sinyalleri entegre etme kapasitesini şekillendirmektedir. Bu süreçlerdeki bozulmalar hem merkezi hem de periferik dokularda enerji dengesi üzerinde çok yönlü etkiler oluşturur. Siliyer hedefli terapötik yaklaşımlar teorik olarak umut verici olsa da dokuya özgüllük, uzun dönem güvenlik ve sistemik etkiler açısından önemli translasyonel kısıtlamalar mevcuttur. Bu derleme, primer siliyerin yapısal ve fonksiyonel özelliklerini, metabolik düzenlemedeki rollerini ve siliyer disfonksiyonun obeziteyle ilişkili mekanizmalarını özetlemekte; ayrıca bu organelin terapötik hedef olarak değerlendirilmesi için daha fazla mekanistik ve translasyonel araştırmaya duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.}, number={1}