@article{article_1773798, title={Ezop’un Osmanlı Türkçesine Erken Bir Çevirisi: İsrâʾîlî’nin Terceme-i Hümâyûn-nâme’si}, journal={Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi}, pages={637–672}, year={2025}, author={Benli, Şeyma}, keywords={Osmanlı tercüme geleneği, Ezop’un Türkçe çevirileri, Yeniden yazım, Osmanlı nesri, Osmanlı Romanyot Yahudileri}, abstract={Ezop’un 19. yüzyıl öncesinde Osmanlı Türkçesine yapılan ve şimdiye kadar tespit edilen beş çevirisi bulunmaktadır. Bu makale mevcut çalışmalarda zikredilmeyen ve yeni bulunan bir Ezop çevirisini ve mütercimini tanıtmakta, aynı zamanda diğer çeviriler arasında durduğu yeri belirlemeye çalışmaktadır. Terceme-i Hümâyûn-nâme adlı bu çeviri, Romanyot Yahudilerinden olan İsrâ’îlî mahlaslı bir mütercim tarafından İbrani ve Yunan dillerindeki kaynaklara dayanılarak yapılmıştır. Eser, Eski Anadolu Türkçesinde görülen kelime ve eklerin yanı sıra 15 ve 16. yüzyılın ilk yarısında yaşamış şairlerin şiirlerinden yapılan iktibaslarla dikkat çekmektedir. 16. yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı düşünülen bu çevirinin uzun 19. yüzyılda istinsah edilen Letâyifü’l-Hikâyât (TDK A 306) adlı eser içinde yeniden yazıldığı tespit edilmiştir. Makalenin ikinci tartışma konusu da Terceme-i Hümâyûn-nâme’nin yeniden yazım sırasında ne kadar dönüştürüldüğü ve nasıl güncellendiği olmuştur. İki eser önce içerik açısından mukayese edilmiş, ardından bazı pasajlar seçilerek kelime, cümle ve şiir iktibasları düzeyinde yapılan tasarruflar tespit ve tasnif edilip örneklendirilmiştir. Buna göre yeniden yazımda anlatımın bazen detaylandırılıp bazen daraltıldığı, anlamın korunarak veya tamamen değiştirilerek yeniden yazıldığı, Türkçe kelimelerin Arapça ve Farsça karşılıklarıyla değiştirildiği, bağlı cümlelerin bileştirilerek basitleştirildiği, bazı şiirlerin ve kaynak bilgilerinin çıkarıldığı, Farsça şiirlerin Türkçeye çevrildiği, şiir vezinlerinde düzeltme ve değiştirme yapıldığı ve yeni şiirlerin eklendiği örnekler tespit edilmiştir. Bu çalışmayla Osmanlı biyografik kaynaklarında bahsi geçmeyen bir mütercim ile Ezop’un Osmanlı Türkçesine erken dönem çevirisi gün yüzüne çıkarılmış ve çeviri metinler üzerinde yapılan yeniden yazımlarda izlenen yollara dair bir örnek sunulmuştur.}, number={54}, publisher={Kültür Ocağı Vakfı}