@article{article_1783021, title={Yahya b. Maîn ile Ahmed b. Hanbel’in Cerh-Ta‘dîl Değerlendirmelerindeki İhtilaflar}, journal={Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, volume={70}, pages={75–105}, year={2026}, DOI={10.15370/maruifd.1783021}, url={https://izlik.org/JA88PX83MX}, author={Özbek, Muhammed Sadık}, keywords={Hadis, Cerh, Taʻdîl, Râvi, İhtilaf, Yahya b. Maîn, Ahmed b. Hanbel.}, abstract={Bu makale, ricâl tenkit tarihinin iki önemli ismi olan Yahya b. Maîn (ö. 233/848) ile Ahmed b. Hanbel’in (ö. 241/855) râvi değerlendirmeleri arasındaki ihtilafları incelemektedir. Hadis ilminin temel disiplinlerinden biri olan cerh-taʻdîl faaliyetlerinin, münekkitlerin farklı yaklaşımları sebebiyle zaman zaman çeşitli tartışmalara konu olduğu bilinmektedir. Ancak söz konusu iki alim arasındaki râvi ihtilaflarının sistematik bir incelemeye tâbi tutulmamış olması, bu çalışmayı gerekli kılmıştır. Araştırmada her iki münekkidin toplam 6.145 râvi hakkındaki değerlendirmeleri taranmış; bunlardan 2.254’ünün yalnızca İbn Maîn, 1.646’sının yalnızca İbn Hanbel, 2.245’inin ise her iki alim tarafından ele alındığı tespit edilmiştir. Ortak râviler üzerinde yapılan karşılaştırmada, cerh-ta‘dîl değerlendirmesi içeren 1.201 râvi hakkında (%90) görüş birliği bulunduğu, 79 râvi hakkında (%7) farklı kanaatler serdedildiği tespit edilmiş; 38 râviye dair (%3) ise aktarılan görüşlerde çelişkiler olması sebebiyle nihai kanaat belirlenememiştir. Bu oranlar, farklı iki münekkidin râvi değerlendirmelerinde büyük ölçüde benzer esaslara dayandıklarını göstermektedir. İhtilaflı 79 râvi, adalet ve zabt vasıfları çerçevesinde yeniden tasnif edilmiştir. Buna göre 18 râvi adalet, 57 râvi ise zabt ile ilgili gerekçelerle ihtilafa konu olmuştur. Adalet eksenli ihtilaflarda, 8 râvinin hadiste yalan isnadı, 3’ünün mezhep farklılığı, 3’ünün bidʻat, 3’ünün Mihne sürecindeki tutumları, 1’inin ise sahâbe aleyhine sözleri sebebiyle eleştirildiği belirlenmiştir. Zabt vasfına dayalı farklılıklarda ise 14 râvinin münker rivayetler, 5’inin hafıza zafiyeti, geri kalan 38’inin ise çeşitli zabt kusurları sebebiyle tenkit edildiği görülmektedir. Neticede her iki isim de genel olarak sistematik ve disiplinli bir usule riayet etmiş olsalar da Ahmed b. Hanbel itikadi meseleler ve mezhep aidiyetleri konusunda daha fazla hassasiyet sergilemiş; Yahya b. Maîn ise mezhepsel ya da itikadi mensubiyetlere dayalı değerlendirmelerden kaçınarak daha teknik bir yaklaşım benimsemiştir. Araştırma, Yahya b. Maîn ile Ahmed b. Hanbel’in râvi değerlendirmelerinde büyük oranda ittifak ettiklerini, sınırlı sayıdaki ihtilafın ise cerh-taʻdîl ilminin doğasında bulunan farklı bakış açılarından ileri geldiğini göstermektedir. Bu bulgu, cerh-taʻdîl ilmindeki metodolojik tutarlılığı göstermenin yanı sıra münekkit değerlendirmelerindeki eleştirel zenginliği vurgulayan önemli bir katkı olarak değerlendirilebilir.}, number={70}