TY  - JOUR
T1  - Mela Fethullah el-Ebbasî ve Onun İslamî Kürt Edebiyatındaki Yeri
TT  - Mela Fethullah el-Ebbasî û Mewqifa Wî di Edebîyata Îslamî ya Kurmancî da
AU  - Yıldız, Ayhan
PY  - 2025
DA  - December
Y2  - 2025
DO  - 10.55805/kadimsbd.1801607
JF  - Kadim Akademi SBD
JO  - الأكاديمية القديمة SBD
PB  - Kadim Akademi Derneği
WT  - DergiPark
SN  - 2564-7229
SP  - 239
EP  - 262
VL  - 9
IS  - 2
LA  - tr
AB  - Molla Fethullah Batman bölgesinin bir alimi olarak ünlüydü. O, bölge halkının büyük davalarını feraset ve adilliği sayesinde çözerdi. Dolayısıyla onun bu toplumda büyük bir saygınlığı vardı. Bunların dışında o Kurmancca bir şiiriyle de dikkat çekiyordu. Ne var ki onun ataları, yaşam öyküsü ve edebi sanatı hakkındaki bilgiler sadece sözlü olarak bulunuyordu. Bu bölgenin bir yerlisi olarak ister istemez bu durumdan rahatsız oluyorduk. Dolayısıyla biz bu alimin ihmal edilmiş olan bu yönlerini araştırmamızın sorunu olarak seçtik. Biz onun ailesini, yaşam öyküsünü ve eserlerini gün ışığına çıkarmak ve onun Klasik Kurmanci edebiyatı tarihindeki yernin tespit etmek amacıyla saha araştrımasına başladık. Biz çalışmamızın başında onun yakın hısım ve akrabalarına ulaştık ve nitel araştrıma yönteminin tekniklerinden gözlem, görüşme ve mülakat yoluyla onunla ilgili bilgiler derledik. Daha sonra onunla ilgili yazılı kaynakları topladık ve onun izini sürdük. Araştırma sürecinin sonunda Molla Fethullah’ın Botan bölgesinin alim bir ailesine mensup olduğu anlaşıldı. Kendisi ilmi öğrenimi ve tasavvufi eğitiminden sonra Batman bölgesinde medrese açtığını, müderrislik yaptığını ve bu bölgede onlarca yıl toplumsal ve dini hizmet yapmıştır. Bununla beraber onun iki dini-tasavvufi şiiri de Kürtçe yamıştır.
KW  - Medrese
KW  - dergâh
KW  - Klasik Kurmancî edebiyatı
KW  - mersîye
KW  - Molla Fethullah
N2  - Mela Fethullah wekî alimekî herêma Batman di nav gel da bi nav û deng bû. Wî daw û dozên mezin ên xelkê herêmê bi xêra feraset û adilîya xwe çareser dikir. Ji ber vî awayî di nav civakê xwe da qedrekî wî yê gelek bilind hebû. Bi ser van taybetmendîyên wî da helbesteke wî ya bi Kurmancî jî balê dikêşa. Çi heye ku agahîyên têkildarî binemal, bîyografî û hunera wî ya edebî tenê bi awayê devkî bûn. Wekî şênîyekî vê herêmê, bivê nevê em ji vê rewşê nerehet dibûn. Lewra me ev alîyên îhmalbûyî yên vî alimî wekî problema vekolîna xwe hilbijart. Bi armanca ku em alîyên mîna binemal, bîyografî û berhemên wî derxînin ber ronikahîyê û cihê wî di dîroka edebîyata Kurmancî da tesbît bikin, me dest bi vekolîna sehayî kir. Di destpêka xebatê da me xwe gihand nas û xizmên wî û ji metoda kalîtatîf a vekolînê me bi teknîka çavdêrî, hevdîtin û mulaqatan me agahîyên têkildarî wî berhev kirin. Peyra me çavkanîyên nivîskî yên têkildarî wî berhev kirin û şopa wî gerand. Di encama pêvajoya vekolînê da hat famkirin ku Mela Fethullah ji binemaleke alim a herêma Botanê ye. Wî di pey qedandina tehsîla xwe ya ilmî û perwerdeya tesewifî da li herêma Batmanê medrese ava kirîye, mideristî kirîye û bi deh salan xizmetên civakî û dînî li vê herêmê kirine. Wî ligel vî awayî du helbestên dînî-tesewifî jî bi Kurdî nivîsîne.
CR  - Adak, A. (2019), Teşeyên Nezmê di Edebiyata Kurdî ya Klasîk de, İstanbul: Nûbihar.
CR  - Bagdu, İ, (1993). Şeyh Halit, İstanbul: Star Matbaası.
CR  - Beğik, M. (2024). Jiyana Seyda Mele Ebdullahê Xerzî (Timoqî), Wan: Peywend.
CR  - el-Ebbasî, Ş. Y. (2007). Sohbet-i Gulşeni, (Derleyen: Serdar Üstündağ), İstanbul: Sistem Matbaacılık.
CR  - Dîwanen Cami‘en li Be‘di Qesadi Ehli’l-Mehebbeti, Ceme‘eha: Muhemmed Şeyxmûs bin Mela Îbrahîm bin Mela Muhemmed el-Buhtî ez-Zivingî en-Neqşebendî, 2014.01.04, (Çapa Taybet).
CR  - Kartal, N. (2016). Molla Muhyiddin el-Havelî ve Fıkıhçılığı, Bingöl: Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Hukuku Anabilim Dalı.
CR  - Kudret, C. (1980). Örneklerle Edebiyat Bilgileri 1, İstanbul İnkılap ve Aka Basımevi.
CR  - Mensûr R. F. (1372). Enwa‘ê Şi‘rê Farisî, Tehran: Întişaratê Niwîd Şîrazî.
CR  - Pala, İ. (2020). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Ankara: Kapı Yayınları.
CR  - Pilatin, Ü. (2012). “Batman ve Çevresinde Faalîyet Gösteren Geleneksel Eğitim Kurumları”, Batman Üniveresitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, c. 1, sayı 1.
CR  - Sîmadad. (1385). Ferhengê Istilahatê Edebî Wajenameê Mefahîm we Istilahatê Edebî Farisî we Urûpaî be Şêwe Tetbîqî we Tewzîhî, Tehran: Kitabxane Millî Îran.
CR  - Varli, M. S. (2023). Bi Dîtin û Şahidîya Min Ebdullah M. Varli, İstanbul: Nûbihar.
UR  - https://doi.org/10.55805/kadimsbd.1801607
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5321448
ER  -