@article{article_1823128, title={FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ}, journal={Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi}, volume={3}, pages={208–225}, year={2025}, DOI={10.71243/dksbd.1823128}, author={Zambak, Ömer and Koç, Mustafa}, keywords={Tükürük Hormonları, Kortizol, Testosteron, sIgA, Alfa-amilaz, Spor Bilimleri}, abstract={Bu sistematik derleme ve istatistiksel tahmin çalışması, haftalık düzenli (4 gün ve üzeri) antrenman yapan futbol, atletizm, yüzme, basketbol, halter, futsal ve triatlon branşlarındaki sporcularda ağız sürüntüsü (tükürük) örneklerinden elde edilen hormonal ve immünolojik biyobelirteç düzeylerini sistematik olarak karşılaştırmayı amaçlamıştır. Çalışma, Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) yönergelerine uygun olarak yürütülmüş ve 2016 yılına kadar yayımlanmış orijinal araştırmaların verilerini incelemeye odaklanmıştır. Veri tabanı taraması, Google Scholar, PubMed ve Web of Science Core Collection gibi platformlarda "salivary hormones", "cortisol", "testosterone", "IgA" ve "alpha amylase" gibi anahtar kelimelerin boolean kombinasyonları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Dahil etme kriterlerini karşılayan 14 çalışma sistematik incelemeye alınmıştır4. İncelenen temel parametreler Kortizol, Testosteron, Sekretuar İmmünoglobulin A (sIgA) ve Alfa-amilaz düzeyleri olmuştur. Verilerin analizi, IBM SPSS Statistics 17.0 kullanılarak, normal dağılımı sağlandığında bağımsız örneklem t-testi ve sağlanmadığında Mann–Whitney U testi ile yapılmıştır. Branşlar arası ilişkiler Pearson korelasyonu (r) ile, etki büyüklükleri ise Cohen’s d ile raporlanmıştır.. Anlamlılık düzeyi p < 0.05 olarak belirlenmiştir.
Bulgular
Analiz sonuçlarına göre, farklı spor branşları arasında hormonal ve sempatik aktivite profillerinde anlamlı farklılıklar saptanmıştır (Tablo 2/3)
Anabolik Baskınlık: Yüzme (T/C oranı Z = +0.49) ve Futsal (T/C oranı Z = +0.60) branşlarında en güçlü anabolik denge gözlemlenirken, Halter sporcularında en yüksek Testosteron düzeyi (180.2 ± 33.5 pg/mL, p = 0.029*) tespit edilmiştir.
Katabolik Stres: Halter (Kortizol Z = +0.55) ve Triatlon (Kortizol Z = +0.33) sporcularında katabolik eğilimin ve akut stresin belirgin olduğu bulunmuştur. Yüzücülerde ise en düşük stres yükü (3.94±1.10 ng/mL, p = 0.048*) belirlenmiştir.
Sempatik Aktivite: Halter (Alfa-amilaz Z= +0.58) ve Futsal (Alfa-amilaz Z = +0.48) branşlarında sempatik aktivite düzeyi yüksek iken, Futbolcular (48.7 ±12.9 U/mL, p = 0.012*) anlamlı sempatik aktivite göstermiştir.
Bağışıklık Yanıtı: Atletizm sIgA Z = -0.36) ve Halter (sIgA Z = -0.41)$ branşlarında sIgA düzeylerinde baskılanma eğilimi mevcuttur. Yüzme (sIgAZ= +0.33) ve Futsal sIgAZ= +0.40) branşlarında ise bağışıklık yanıtı nispeten daha dengeli veya yüksek bulunmuştur.
Bu çalışma, tükürük hormon analizlerinin farklı yüklenme profillerine sahip branşlarda nasıl değiştiğini sistematik biçimde karşılaştıran ilk Türkçe derlemelerden biri olması açısından önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, antrenman yükü planlaması, sportif aşırı yüklenme (overtraining) erken uyarı sistemleri ve bireysel hormon profillerine göre toparlanma optimizasyonu konularında bilimsel katkı sağlamayı hedeflemektedir.}, number={2}, publisher={Bayburt Üniversitesi}