@article{article_1856420, title={Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Eğitim Tarihinin Önemli Halkalarından Tuhfe-i Vehbî’ye Dair Bazı Tespitler}, journal={Şura Akademi}, pages={65–72}, year={2026}, url={https://izlik.org/JA22UM63FP}, author={Yavuz, Seyit}, keywords={Osmanlı’da Eğitim, Sıbyan Mektepleri, Sünbülzâde Vehbî, Manzum Sözlük, Tuhfe-i Vehbî.}, abstract={Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren eğitim öğretime her zaman büyük bir özen göstermiş, medrese ve mekteplerin işleyişiyle yakında ilgilenmiştir. Bu medreselerde yetişen birçok insan devlet memuru, bürokrat, şeyhülislâm derecesine kadar yükselmiştir. Devletin geleceğiyle ilgili kararların alımında padişah ile fikir alışverişi yapabilecek seviyelere yükselen bu görevliler, yalnızca padişaha yakın konumda görev almamışlar; aynı zamanda memleketin uzak coğrafyalarına da gönderilerek devleti temsil etmişlerdir. Osmanlı Devleti döneminde eğitimin her zaman olduğu gibi öncelikle aile içinde başladığını; bunu takiben de genellikle 4-6 yaşına gelen çocukların sıbyan veya mahalle meteplerine gönderildiğini belirtmek gerekir. Bir uğur getirdiğine inanıldığı için de 4 yaş 4 ay 4 günlük çocuklar sıbyan mekteplerine gönderilmiş; burada öncelikle temel dinî bilgiler, elif-ba ve ardından Kur’ân-ı Kerîm’i okuma üzerine eğitim alan çocuklar bilhassa Arapça ya da Farsça gibi ikinci dil öğrenimi için de manzum sözlükleri okumuş/ezberlemişlerdir. Osmanlı eğitim hayatında manzum sözlük denildiğinde akla ilk gelen de kazandığı şöhret ve itibar ile Tuhfe-i Şâhidî olmuştur. Tuhfe-i Şâhidî, Muğlalı İbrahim Şâhidî Dede tarafından 16. yüzyılda kaleme alınmış Farsça-Türkçe sözlüklerden biridir. Yazıldığı yüzyıldan 19. yüzyıla kadar sıbyan mekteplerinde ve rüştiyelerde ders kitabı olarak okutulan bu sözlük, Tuhfe-i Vehbî kaleme alınana kadar bu şöhretini sürdürmüştür. Tuhfe-i Vehbî 18. yüzyılda Sünbülzâde Vehbî tarafından yazılmış bir diğer Farsça-Türkçe manzum sözlüktür. Sünbülzâde Vehbî bu manzum sözlüğü İran’a resmî bir görevle gönderildikten sonra te’lif etmiştir. İran’ın Isfahan, Şiraz, Nihavend gibi pek çok bölgesine giden şair, burada tanıştığı pek çok şairden elde ettiği bilgileri de kullanmak istediği için böyle bir sözlük kaleme almıştır. Bu yazı, Tuhfe-i Vehbî’nin XIX. yüzyıl sonlarında ahlâkî sebeplerle bazı teftiş komisyonları tarafından denetime tâbi tutulmasının nedenlerini ve sonuçlarını arşiv belgeleri ışığında incelemeyi amaçlamaktadır.}, number={11}