@article{article_1982991, title={Din ve Toplumsal Eylem İlişkisi: Parsons’ın Eylem Kuramı Bağlamında Ülgener, Mardin ve Güngör’ün Karşılaştırmalı Analizi}, journal={Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi}, volume={26}, pages={1927–1958}, year={2026}, DOI={10.33415/daad.1982991}, url={https://izlik.org/JA27KR63CF}, author={Bölükbaşı, Adem and Türk, Emrullah}, keywords={Halk Dindarlığı, İktisadi Ahlak, İktisadi Zihniyet, Siyasal Mobilizasyon, Sosyal Sistem.}, abstract={Bu çalışma, Türk sosyal bilimler geleneğinde dinin toplumsal eylem üzerindeki etkisinin kavramsallaştırılması amacıyla geliştirilen teorik çerçeveleri, Talcott Parsons’ın toplumsal eylem kuramı temelinde incelemektedir. Bu doğrultuda Parsons’ın eylem kuramını ve AGIL şemasını esas alarak Ülgener, Mardin ve Güngör’ün Türkiye bağlamında din ve toplumsal eylem ilişkisine dair geliştirdikleri yaklaşımları sorunsallaştırmaktadır. Çalışma, birincil ve ikincil literatüre dayalı karşılaştırmalı teorik doküman analizi yöntemiyle, bu üç sosyal bilimcinin dini, edilgin bir inançlar kümesi ya da ideolojik bir epifenomen olarak değil, toplumsal aktörün eylem yönelimlerini biçimlendiren bağımsız bir kültürel değişken olarak ele aldıklarını ortaya koymaktadır. Çalışmada ulaşılan temel bulgulara göre, Ülgener dini iktisadi ahlak ve iktisadi zihniyet ekseninde adaptasyon (A) işleviyle, Mardin siyasal ideoloji ve mobilizasyon aracı olarak hedef belirleme ve hedefe ulaşma (G) işleviyle, Güngör ise kültür-kişilik-değerler üçgeninde bütünleşme (I) ve gizil örüntü koruma (L) işleviyle ilişkilendirmektedir. Çalışmanın özgün katkısı, Türk sosyal bilimcilerin din ve toplumsal eylem ilişkisine dair analizlerini Parsons’ın eylem ve sistem kuramıyla yorumlayarak ve her üç yaklaşımın Parsonsçı AGIL şemasından farklılaştığı noktaları ortaya koyarak, dinin Türkiye’de toplumsal eylemi şekillendiren dinamik bir kültürel güç olarak işlediğini ve bu teorik mirasın günümüz tartışmaları için hâlâ açıklayıcı olduğunu göstermesidir.}, number={3}