TY  - JOUR
T1  - KUZEY ÇİN’DE BİR SOGDLU TÜCCAR-BÜROKRAT: AN JİA MEZARI VE KÖK TÜRK-SOGDLU İTTİFAKI
TT  - A SOGDIAN MERCHANT-BUREAUCRAT IN NORTHERN CHINA: THE TOMB OF AN JIA AND THE TÜRK-SOGDIAN ALLIANCE
AU  - Tombuloğlu, Tuba
PY  - 2026
DA  - September
Y2  - 2026
DO  - 10.53718/gttad.1982998
JF  - Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi
JO  - GTTAD
PB  - Özgür TÜRKER
WT  - DergiPark
SN  - 2667-5366
SP  - 889
EP  - 904
VL  - 8
IS  - 18
LA  - tr
AB  - Çalışma, 2000 yılında Xi’an’ın kuzeyinde bulunan An Jia (安伽, 518-579) mezarını Birinci Kök Türk Kağanlığı'nın yükseliş ve çözülme süreciyle birlikte inceleyerek Sogdlu-Kök Türk siyasi ve ticari ittifakının 6. yüzyıl İslam Öncesi Türk tarihindeki yerini yeniden değerlendirmektedir. Buhara kökenli bir Sogdlu olan An Jia, Kuzey Zhou bürokrasisinde hem Tongzhou sabaosu hem de büyük askeri komutan (Da Dudu) unvanlarını taşıyordu. Türk akademisinde Kök Türk tarihi büyük ölçüde Orhun Yazıtları ve Çin yıllıkları üzerinden yazılmış, kağanlığın yönetim, diplomasi ve ticaretinde rol alan Sogdlu aktörler ise arka planda kalmıştır. An Jia Mezarının taş oturma bankındaki on iki panel, onun Kök Türk yönetici çevreleriyle kurduğu yüz yüze diplomatik ilişkileri, ittifak görüşmelerini ve törenleri belgeler nitelikte olup; bu paneller birinci Kök Türk Kağanlığı döneminde Türklerin bilinen en erken tasvirlerini de içinde barındırır. Çalışma, mezar ikonografisinin doğrudan yorumlanması olmamakla birlikte elimizdeki verileri yazılı kaynaklarla karşılaştırmalı okuma ile ele almaktadır; Çin hanedan tarihleri, Bizans (Menandros) ve Sogdlu yazılı kaynaklarını birlikte ele alarak An Jia'nın bir tüccardan çok, Kök Türk-Çin ekseninde ve bu eksenin Bizans bağlantılarında işleyen çok fonksiyonlu bir aracı olduğunu ortaya koyar. Maniakh ve Wirkak ile karşılaştırma, Sogdlu-Kök Türk ilişkisinin ikili değil; Çin, Kök Türk ve Sogd çıkarlarını birbirine bağlayan üçlü bir ağ olduğunu göstermektedir. Makale, An Jia gibi az bilinen kişileri Türk tarih yazımına kazandırmayı ve sabao kurumunu Türkoloji perspektifinden değerlendirmeyi amaçlar. Ulaşılan sonuç, Kök Türk devletinin idari ve diplomatik gücünün Sogdlu tüccarlar ve bürokratlar göz ardı edilmeden açıklanamayacağıdır.
KW  - An Jia
KW  - Sogdlular
KW  - Kök Türk Kağanlığı
KW  - Sabao
KW  - İpek Yolu
N2  - This study re-evaluates the place of the Sogdian-Türk political and commercial alliance in sixth-century pre-Islamic Turkic history by examining the tomb of An Jia (安伽, 518–579), discovered to the north of Xi’an in 2000, within the context of the rise and dissolution of the First Türk Khaganate. A Sogdian of Bukharan origin, An Jia held the titles of both sabao of Tongzhou and Grand Military Commander (Da Dudu) within the Northern Zhou bureaucracy. In Turkish scholarship, the history of the Türk Khaganate has largely been written through the Orkhon inscriptions and Chinese dynastic histories, while the Sogdian actors who played roles in the administration, diplomacy, and commerce of the khaganate have remained in the background. The twelve panels on the stone funerary couch of An Jia’s tomb document his face-to-face diplomatic relations, alliance negotiations, and ceremonial encounters with Türk ruling circles; these panels also contain some of the earliest known depictions of the Türks from the period of the First Türk Khaganate. Rather than offering a purely iconographic interpretation of the tomb, this study examines the available evidence through a comparative reading with written sources. By considering Chinese dynastic histories, Byzantine sources, particularly Menander, and Sogdian written materials together, it demonstrates that An Jia was not merely a merchant but a multifunctional intermediary operating along the Türk-Chinese axis and its Byzantine connections. Comparison with Maniakh and Wirkak shows that the Sogdian-Türk relationship was not a bilateral connection, but a triangular network linking Chinese, Türk, and Sogdian interests. The article aims to introduce little-known figures such as An Jia into Turkish historiography and to assess the institution of sabao from a Turkological perspective. Its conclusion is that the administrative and diplomatic capacity of the Türk state cannot be adequately explained without taking Sogdian merchants and bureaucrats into account.
CR  - ALYILMAZ, Cengiz, “On the Bugut Inscription and the Mausoleum Complex”, Ērān ud Anērān: Studies Presented to Boris I. Maršak, ed. Matteo Compareti – Paola Raffetta – Gianroberto Scarcia, Cafoscarina, Venedik 2006, ss. 51-60.
CR  - ARAKAWA, Masaharu, “Sogdian Merchants and Chinese Han Merchants during the Tang Dynasty”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 231-241.
CR  - ARIPZHANOV, Otabek, “Images of Sogdians on Three-Colored Ceramics from the Tomb of General An Pu”, San’at (Journal of the Academy of Arts of Uzbekistan), 2025.
CR  - BABAYAR, Gaybulla, Köktürk Kağanlığı Sikkeleri Kataloğu / The Catalogue of the Coins of Turkic Qaghanate, TİKA, Ankara 2007.
CR  - BABAYAR, Gaybulla – KUBATIN, Andrey, “Old Turkic Titles and Epithets in Turko-Sogdian Coins of Central Asia”, Problemy Drevney i Srednevekovoy İstorii Chacha, Vıp. 6, LAP Lambert Academic Publishing, 2020, ss. 65-89.
CR  - BARFIELD, Thomas J., The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China, 221 BC to AD 1757, Blackwell, Cambridge MA 1989.
CR  - BAYKUZU, Tilla Deniz, “Çin Saraylarında Türk İmparatoriçeler (VI-VIII. Yüzyıl)”, Ortaçağ’da Kadın, ed. Altan Çetin, Lotus Yayınevi, Ankara 2011, ss. 357-374.
CR  - BAYKUZU, Tilla Deniz, An Lu-Shan İsyanı ve Büyük Yen Devleti, Kömen Yayınları, Konya 2013.
CR  - BECKWITH, Christopher I., Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present, Princeton University Press, Princeton 2009.
CR  - Beizhou Shijun mu 北周史君墓 (Wirkak Mezarı), ed. Xi’anshi Wenwubaohu Kaoguyanjiuyuan, Wenwu Chubanshe, Pekin 2014.
CR  - BLOCKLEY, R. C., The History of Menander the Guardsman, Francis Cairns, Liverpool 1985.
CR  - CHRISTIAN, David, “Silk Roads or Steppe Roads? The Silk Roads in World History”, Journal of World History, C. 11, S. 1, 2000, ss. 1-26.
CR  - ÇAĞATAY, Saadet – TEZCAN, Semih, “Köktürk Tarihinin Çok Önemli Bir Belgesi: Soğutça Bugut Yazıtı”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, C. 23-24, 1975-1976, ss. 245-252.
CR  - DE LA VAISSIÈRE, Étienne, “Sogdians in China: A Short History and Some New Discoveries”, The Silk Road, C. 1, S. 2, 2003, ss. 27-30.
CR  - DE LA VAISSIÈRE, Étienne, “Sogdian Trade”, Encyclopaedia Iranica, 2004.
CR  - DE LA VAISSIÈRE, Étienne, “Čākar sogdiens en Chine”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 255-259.
CR  - DE LA VAISSIÈRE, Étienne, Sogdian Traders: A History, çev. James Ward, Brill, Leiden 2005.
CR  - DE LA VAISSIÈRE, Étienne – TROMBERT, Éric (ed.), Les Sogdiens en Chine, EFEO, Paris 2005.
CR  - DIEN, Albert E., “The Sa-pao Problem Re-examined”, Journal of the American Oriental Society, C. 82, S. 3, 1962, ss. 335-346.
CR  - DIEN, Albert E., “The Tomb of the Sogdian Master Shi: Insights into the Life of a Sabao”, The Silk Road, C. 7, 2009, ss. 42-50.
CR  - EKREM, Nuraniye Hidayet, “Göktürk Prensesi ve Çin İmparatoriçesi Asena’nın (Aşina/Ashina) Kayıp Altınları”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 33, 2020, ss. 57-89.
CR  - GOLDEN, Peter B., An Introduction to the History of the Turkic Peoples, Harrassowitz, Wiesbaden 1992.
CR  - GÖMEÇ, Saadettin, Kök Türk Tarihi, Berikan Yayınevi, Ankara 2009.
CR  - GRENET, Frantz, “The Self-Image of the Sogdians”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 123-139.
CR  - GRENET, Frantz – RIBOUD, Pénélope, “A Reflection of the Hephthalite Empire: The Biographical Narrative in the Reliefs of the Tomb of the Sabao Wirkak (494-579)”, Bulletin of the Asia Institute, C. 17, 2003, ss. 133-144.
CR  - HAYASHI, Toshio, “Sogdian Influences Seen on Turkic Stone Statues Focusing on the Fingers Representations”, Ērān ud Anērān: Studies Presented to Boris I. Maršak, ed. Matteo Compareti – Paola Raffetta – Gianroberto Scarcia, Cafoscarina, Venedik 2006, ss. 245-259.
CR  - HENNING, W. B., “The Date of the Sogdian Ancient Letters”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, C. 12, S. 3-4, 1948, ss. 601-615.
CR  - JIANG, Boqin, Zhongguo Xianjiao Yishu Shi Yanjiu, Sanlian Shudian, Pekin 2004.
CR  - JIN, Xu, “The Funerary Couch of An Jia and the Art of Sogdian Immigrants in Sixth-Century China”, The Burlington Magazine, C. 161, 2019, ss. 820-829.
CR  - JIU TANG SHU 舊唐書, “Tujue chuan shang” 突厥傳上, bölüm 194a, der. Liu Xu 劉煦, Zhonghua Shuju, Pekin 1975.
CR  - KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1997.
CR  - KUZAKÇI, Başak, Soğdlar ve Türkler: İpek Yolu’nun Tüccarları ve Hâkimleri, VakıfBank Kültür Yayınları, İstanbul 2023.
CR  - LERNER, Judith A., “Aspects of Assimilation: The Funerary Practice and Furnishings of Central Asians in China”, Sino-Platonic Papers, S. 168, Philadelphia 2005.
CR  - LERNER, Judith A., “Two Recently Discovered Sogdian Tombs in Xi’an”, Bulletin of the Asia Institute, C. 15, 2005, ss. 151-162.
CR  - LERNER, Judith A. – BEDUHN, Jason, “The Religion of Wirkak and Wiyusi: The Zoroastrian Iconographic Program on a Sogdian Sarcophagus from Sixth-Century Xi’an”, Bulletin of the Asia Institute, C. 26, 2012/2016, ss. 1-32.
CR  - LIN, Meicun, “A Survey of the Turkic Cemetery in Little Khonakhai”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 377-395.
CR  - LIU MAU-TSAI, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri, çev. Ersel Kayaoğlu – Deniz Banoğlu, Selenge Yayınları, İstanbul 2006.
CR  - LIU, Huiqin – CHEN, Haitao, “Tangmo Wudai Shatuo Jituan Zhong de Sutren ji qi Hanhua”, Yantai Shifan Xueyuan Xuebao, C. 18, S. 2, 2001, ss. 58-64.
CR  - LURJE, Pavel B., “Description of the Overland Route to China in Hudud al-Alam: Dates of Underlying Itinerary”, Eurasian Studies, C. 6, 2006, ss. 179-197.
CR  - MORIBE, Yutaka, “Military Officers of Sogdian Origin from the Late Tang Dynasty to the Period of Five Dynasties”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 243-253.
CR  - ONAY, İbrahim, “Köktürk Hakanlığının İlk Dönemlerindeki İpek Yolu Ticareti ve Siyaseti”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 8, S. 17, 2026, ss. 431-454.
CR  - RAHIMOV, Nabijon, “Sogdians in Tang China: An Lushan’s Rebellion”, Nomai Donishgoh (Scientific Notes), C. 1, S. 62, 2020.
CR  - RIBOUD, Pénélope, “Réflexions sur les pratiques religieuses désignées sous le nom de xian 祆”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 73-91.
CR  - RONG, Xinjiang, Zhonggu Zhongguo yu Wailai Wenming 中古中国与外来文明, Sanlian Shudian, Pekin 2001.
CR  - RONG, Xinjiang, “New Light on Sogdian Colonies along the Silk Road: Recent Archaeological Finds in Northern China”, Berichte der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, 2002, ss. 147-160.
CR  - RONG, Xinjiang, “Cong Juluo dao Xiangli: Dunhuang Deng di Huren Jituan de Shehui Bianqian”, Dunhuang Xieben Yanjiu Nianbao, C. 3, 2009, ss. 25-36.
CR  - SIMS-WILLIAMS, Nicholas, “The Sogdian Merchants in China and India”, Cina e Iran da Alessandro Magno alla Dinastia Tang, ed. Alfredo Cadonna – Lionello Lanciotti, Olschki, Floransa 1996, ss. 45-67.
CR  - SINOR, Denis, “The Establishment and Dissolution of the Türk Empire”, The Cambridge History of Early Inner Asia, ed. Denis Sinor, Cambridge University Press, Cambridge 1990, ss. 285-316.
CR  - SUBKHONOV, Feruzjon, “Cultic and Ceremonial Spaces in the Afrasiab Palace: A Comparative Study of Archaeological Data and Chinese Written Sources”, Architecture, Construction and Design, S. 3, 2025, ss. 958-962.
CR  - SUI SHU 隋書, “Tujue chuan”, bölüm 84; “Bai guan zhi”, bölüm 28, der. Wei Zheng 魏徵, Zhonghua Shuju, Pekin 1982.
CR  - SUN, Wujun, “Ruhua Sutren Muzang Suojian Renshou Niaoshen Xingxiang Shulun”, Sichou zhi Lu Yanjiu Jikan, C. 2, 2018, ss. 62-73.
CR  - TAŞAĞIL, Ahmet, Kök Tengri’nin Çocukları: Avrasya Bozkırlarında İslam Öncesi Türk Tarihi, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2013.
CR  - TEKİN, Talat, Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tonyukuk, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1988.
CR  - THEOPHYLACT SIMOCATTA, Historia, çev. Michael Whitby – Mary Whitby, Clarendon Press, Oxford 1986.
CR  - THIERRY, François, “La monétarisation de la société türke (VIe–IXe siècle): influence chinoise, influence sogdienne”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 397-417.
CR  - TUKHTAYEVA, Malika, “Köktürk Dönemi Harezm Görsel Sanatında Türk Kimliği (Tok-Kale Ossuarı Örneğinde)”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 4, S. 7, 2022, ss. 23-42.
CR  - Turfan Qushi Gaochang Wang Shiqi Wenshi, ed. Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Müzesi, Wenwu Chubanshe, Pekin 1981.
CR  - ÜREN, Umut, Avrupa Hunları: Tarih ve Destan, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2022.
CR  - Xi’an Bei Zhou An Jia mu 西安北周安伽墓, ed. Shaanxi Sheng Kaogu Yanjiusuo, Wenwu Chubanshe, Pekin 2003.
CR  - YATSENKO, Sergey A., “Drevnie Tyurki: Muzhskoy Kostyum v Kitayskom İskusstve (2-ya pol. VI – 1-ya pol. VIII vv.)”, Transoxiana, C. 14, 2009.
CR  - YIN, Shenping vd., “Notes on the Excavation of the Tomb of An Jia”, çev. B. Doar – S. Dewar, China Archaeology and Art Digest, C. 4, S. 1, 2000, ss. 15-29.
CR  - YOSHIDA, Yutaka, “Sogdian Miscellany II”, Oriento, C. 31, S. 2, 1988, ss. 168-171.
CR  - YOSHIDA, Yutaka, “The Sogdian Version of the New Xi’an Inscription”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 57-71.
CR  - ZHANG, Guangda, “Les Sogdiens en Chine”, Études chinoises, C. 25, 2006, ss. 276-289.
CR  - ZHENG, Binglin, “Non-Han Ethnic Groups and Their Settlements in Dunhuang during the Late Tang and Five Dynasties”, Les Sogdiens en Chine, ed. Étienne de la Vaissière – Éric Trombert, EFEO, Paris 2005, ss. 343-361.
CR  - ZHOU SHU 周書, “Di ji” 帝紀, bölüm 5; “Hou fei zhuan” 后妃传, bölüm 9; “Tujue chuan” 突厥傳, bölüm 50, der. Linghu Defen 令狐德棻, Zhonghua Shuju, Pekin 1974.
CR  - ZHU, Xiaofeng, “Jiyu Lishi Wenxian de Huxuanwu Kaozheng”, Dunhuangxue Jikan, S. 4, 2019, ss. 166-179.
UR  - https://doi.org/10.53718/gttad.1982998
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/6167441
ER  -