TY - JOUR TT - Osmanlı’nın Son Döneminde Kimsesiz ve Korunmaya Muhtaç Çocukların Eğitimi ve Topluma Kazandırılması: Kastamonu Örneği AU - Kesgin, Safiye PY - 2016 DA - December DO - 10.15745/da.280607 JF - Dini Araştırmalar JO - THE JOURNAL OF RELIGIOUS STUDIES PB - Motif Yayıncılık WT - DergiPark SN - 1301-966X SP - 135 EP - 158 VL - 19 IS - 50 (19-12-2016) KW - Vulnerable Children KW - Caring for Orphans KW - Education of Orphan KW - Ottoman State KW - Darüleytam KW - Islahhane N2 - Osmanlı’nınson döneminde yaşanan savaşlar ve göç sebebiyle sokağa terkedilen, dilenmeyemecbur bırakılan ve suça karışmış çocuk sayısında artış yaşanmıştır. Yetim,kimsesiz ve korunmaya muhtaç çocuklar için hem bireysel, hem de vakıflararacılığıyla yapılan yardımlar yetersiz kalmıştır. Bu çocukların himayeedilmeleri ve iyi birer insan olarak yetiştirilmeleri için İstanbul’un yanısıra Anadolu’nun farklı vilayetlerinde Islahhaneler,Daru’l-Hayri Âlî, Daru’l-Eytamlar, Darulaceze, Himaye-i Etfal gibi çeşitlikurumlar İstanbul ve Anadolu’nun farklı vilayetlerinde kurulmuş vefaaliyetlerde bulunulmuştur. Kastamonu da bu illerin önemlileri arasındadır.Osmanlı’da her daim bir ilim ve irfan merkezi olan Kastamonu, aynı zamandakimsesiz öksüz ve yetim çocukların himayesi, eğitimi, ekonomiye katkısağlamaları konularında öncülük etmiş bir merkez olmuştur. Bu çalışmada genel olaraksözü edilen kurumların kuruluş amaçları, işleyişleri ve topluma sağladıklarıkatkılar ele alınarak Kastamonu’da bu alanda yürütülen faaliyetlerdeğerlendirilmiştir. CR - • AYHAN, Halis, Hakkı Maviş (1994) Darüşşafaka. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt:9. CR - • AKOL, Osman Korkut (1950). Kimsesiz Çocuklar. Ankara. CR - • BAY, Abdullah (2013). Çocuklar, Hayırseverlik ve Hukuk: Hayırsever Osmanlılar ve Oğullukları. Kebikeç. 35. CR - • BAY, Abdullah (2014). Osmanlı Toplumunda Evlatlıklar ve Hukuki Durumları. Turkish Studies. Cit:9/4. http://www.turkishstudies.net/Makaleler/1014276330_09BayAbdullah-trh-149-163.pdf adresinden 1 Mart 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • BAY, Abdullah (2012). Modernleşme Dönemi Osmanlı Taşra Medreseleri: Kastamonu Medreseleri ve Taşrada Medrese Hayatı. Karadeniz Araştırmaları. Sayı:33. CR - • BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ [BOA]. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 121/47. 1333.Za.24/3.10.1915. CR - • BOA. Dâhiliye Nezareti Umur-ı Mahalliye-i Vilâyât Müdüriyeti. 23/3. 1334.M.05/13.11.1915). CR - • BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 1216/31. 1334.B.22/ 25.5.1916. CR - • BOA. Dâhiliye Nezareti Umur-ı Mahalliye-i Vilâyât Müdüriyeti. 142/66. 1335.M.24/ 20.11.1916. CR - • BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 1234/100. 1336. L.11/20.7.1918. CR - • BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 1238/45. 1337.Ş.04/5.5.1919. CR - • BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 1214/9. 1334.R.7/ 12.2.1916. CR - • BOA. Dâhiliye Nezareti Şifre Kalemi. 606/5. 1334.Ra.14/20.01.1916. CR - • BOA. Maarif Nezareti Darüleytam Dosyaları. 6/110.1335. Za.6/24.08.1917. CR - • BOA. Maarif Nezareti Darüleytam Dosyaları. 7/29. 1335.Ş.12/03.06.1917. CR - • BOA. Maarif Nezareti Darüleytam Dosyaları. 6/110.1335.Za.6/24.08.1917. CR - • BOA. Maarif Nezareti Darüleytam Dosyaları. 7/53. 1335.L.5/25.07.1917. CR - • BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi. 121/63, 1333.Z.2/11.10.1915. CR - MEHMED BEHCET (1341). Kastamonu Âsar‐ı Kadîmesi, İstanbul: Matbaa‐i Âmire. CR - • CANAN, İbrahim (1991). Vakıfların Çocukların Korunmasına Yönelik Fonksiyonel Yapıları. Aile ve Toplum. Yıl:1. Sayı:2. CR - • ÇAĞLAR, Doğan (1973). Türkiye’de Korunmaya Muhtaç Çocuklar ve Eğitimlerine Genel Bir Bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. Cilt:6. Sayı:1. CR - • ÇANLI, Mehmet (2002). Eytam İdaresi ve Sandıkları (1851-1926). Türkler Ansiklopedisi. Yeni Türkiye Yayınları. Cilt: 14. Ankara. CR - • ÇİFCİ F. (1995). Kastamonu Camileri‐Türbeleri ve Diğer Tarihi Eserler, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Kastamonu Şubesi Yayınları. CR - • ERGİN, Osman Nuri (1977). Türkiye Maarif Tarihi Cilt:3-4. Eser Matbaası. İstanbul. CR - • GÜVERCİN, Cemal Hüseyin (2004). Sosyal Güvenlik Kavramı ve Türkiye’de Sosyal Güvenliğin Tarihçesi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası. Cilt:57. Sayı: 2. CR - • IŞIK, Hayriye (2009). Bir Kamu Hizmeti Olarak Vakıfların Osmanlı Toplum Yaşamındaki Rolü. Akademik Bakış. Sayı:16. http://www.akademikbakis.org/eskisite/16/1vakif.pdf adresinden 10 Mart 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • İSLAMOĞLU, Sema (2011). Osmanlı’dan Cumhuriyete Osmanlı Basınında Sivil Toplum Kuruluşları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya. CR - • KARATAY, Abdullah (2007). Cumhuriyet Dönemi Korunmaya Muhtaç Çocuklara İlişkin Politikanın Oluşumu. Marmara Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi. İstanbul. CR - • KASTAMONU JURNAL DEFTERİ (1252-1253/1836-1837) (1998). Haz. Abdülkerim Abdulkadiroğlu, İ.Hakkı Aksoyak, Necip Fazıl Duru. Ankara 1998. CR - • KOÇ, Bekir (2007). Osmanlı Islahhanelerinin İşlevlerine İlişkin Bazı Görüşler. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6(2). http://www3.gantep.edu.tr/sosyal_bilimleri_enstitusu/Sosyal%20Bilimler%20Dergisi/Cilt%20Listesi/2007/C6Sayi%202/PDF/SBD2007-018-4.pdf adresinden 10 Şubat 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • KOÇ, Bekir (2008). Osmanlı Devleti’nde Kimsesiz ve suçlu Çocukların Korunması amacıyla açılan Islahhanelere İlişkin Bir Araştırma. Ankara. http://uvt.ulakbim.gov.tr/uvt/index.php?cwid=3&vtadi=TPRJ%2CTTAR%2CTTIP%2CTMUH%2CTSOS%2CTHUK&c=google&s_f=_5&detailed=1&keyword=101066 adresinden 15 Şubat 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • KOÇ, Bekir ( 2006 ). Islahhanelerin Finans Olanakları ve İç İşleyişleri. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. Sayı: 20 http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/19/1335/15459.pdf adresinden 2 Şubat 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • KÖROĞLU (1331a). “Darüleytam’ın Resm-i Küşadı”. 10 Kânun-ı evvel 1331. CR - • KÖROĞLU (1331b). 22 Teşrîn-i evvel 1331, Nr. 334. CR - • KÖROĞLU (1328a). 22 Mart 1328, Nr. 157, s.4. CR - • KÖROĞLU (1328b). 2 Mayıs 1328, Nr. 163, s.2. CR - • KÖROĞLU (1328c). 4 Temmuz 1328, Nr. 172, s.4. CR - • MÜEZZİNOĞLU, Ersin (2012). I. Dünya Svaşı Esnasında Yetim ve Öksüz Çocukların Himayesi ve eğitimi: Darüleytamlar. History Studies. Cilt: 4. Sayı:1. http://www.historystudies.net/dergi/tar201512e5c2b.pdf adresinden 10 Şubat 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • NUHOĞLU, Hidayet Y. (1993). Darüleytam. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt: 8. İstanbul. CR - • OKUR, Yasemin (1986). Darüleytamlar. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Samsun. CR - • ORTAYLI, İlber (2006). Osmanlı Toplumunda Aile. Pan. İstanbul. CR - • ÖZBEK, Nadir (2002). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Sosyal Devlet. Toplum ve Bilim. Sayı:92. CR - • ÖZBEK, Nadir (1999). II. Abdülhamid ve Kimsesiz Çocuklar Darülhayr-i Âli. Tarih ve Toplum. Sayı:82. CR - • ÖZCAN, Tahsin (2006). Osmanlı Toplumunda Yetimlerin Himayesi ve Eytâm Sandıkları. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı: 14. CR - • ÖZKAN, Salih (2006). Türkiye’de Darüleytamların Gelişimi ve Niğde Darüleytamı. Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Sayı: 19. CR - • ÖZTÜRK, Nazif (1991). Aile Vakıfları. Türk Aile Ansiklopedisi. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. Cilt: 3. Ankara. CR - • ÖZTÜRK, Nazif (1993). Vakıflar Eliyle Aileye Götürülen Hizmetler. Aile ve Toplum. Sayı: 3. Cilt:1. Yıl. 3. CR - • ÖZTÜRK, Nazif (1984). Hayri ve Sosyal Hizmetler Açısından Vakıflar. Vakıf Haftası Dergisi. Sayı:1. CR - ÖZTÜRK, Nazif (1993). Tarihte ve Bugün Vakıflar Eliyle Aileye Götürülen Hizmetler. Aile ve Toplum. Sayı: 3. Yıl:3.cilt:1. CR - • ÖZTÜRK, Cemil (1999). Islahhane. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt. 19. S. 190-191. CR - • ÖZTÜRK, Cemil (1999). Osmanlı’da Bir Mesleki Eğitim ve Çocuk Esirgeme Kurumu: Darülhayr-i Âli, Milli Eğitim. Sayı: 143. CR - • PEKER, Nurettin (1955). 1918–1923 İstiklal Savaşının Vesika ve Resimleri, İnönü, Sakarya, Dumlupınar Zaferlerini Sağlayan İnebolu ve Kastamonu Havalisi Deniz ve Kara Harekâtı Hatıraları. İstanbul. CR - • SAKAOĞLU, Necdet (19994). Darülhayr-i Âli. İstanbul Ansiklopedisi. Cilt: 2. İstanbul. CR - • SALİM, Muammer (2011). Geçmişten Günümüze Türkiye’de Çocuk Koruma Politikaları ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Basılmamış yüksek Lisans Tezi. Isparta. CR - • SARIKAYA, Makbule (2007). Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Bir Sosyal Hizmet Kurumu: Türkiye Himaye-i Etfal Cemiyeti. Atatürk Üniversitesi Türkiyat aAraştırmaları Dergisi. Sayı: 34. Erzurum. CR - • ŞAFAK, Nurdan (2013). Dârüleytamda Çocuk Olmak: On Çocuk On Portre. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. Sayı:2. http://oaji.net/articles/2015/1621-1423487178.pdf adresinden 6 Şubat 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - • UYANIK, Ercan (2004). Bir Osmanlı Sosyal Kalkınma Projesi Olarak Islahhaneler. Çağdaş Yerel Yönetimler. Cilt: 13. Sayı: 4. CR - • ÜNAL, Vehbi (2012). Osmanlının Son Dönemlerinde Korunmaya Muhtaç Çocuklar İçin Kurulan Sosyal Hizmet Kuruluşları. CÜ Sosyal Bilimler Dergisi. Cilt. 36. Sayı: 2. CR - • YAZICI, Nesimi (2007). Osmanlılarda Yetimlerin Korunması Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı: I. CR - • YILDIRIM, Mehmet Ali (2014). Abdülhamid Devrinde Mesleki-Teknik Eğitimin Gelişimi: Vilayet Sanayi Mektepleri. Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu. Selanik 20-21 Şubat 2014. Bildiriler. Cilt:II. TTK. Ankara. https://www.academia.edu/9403716/_Abdulhamid_Devrinde_Mesleki-Teknik_E%C4%9Fitimin_Geli%C5%9Fimi_Vilayet_Sanayi_Mektepleri_Sultan_II._Abdulhamid_Sempozyumu_Selanik_20-21_%C5%9Eubat_2014_Bildiriler_C.II_TTK_Ankara_2014_s.217-234 adresinden 1 Mart 2016 tarihinde edinilmiştir. CR - YILDIRIM, Nurşen (2996). İstanbul Darülaceze Müessesesi Tarihi. Darülaceze Vakfı. İstanbul. UR - https://doi.org/10.15745/da.280607 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/262102 ER -