TY  - JOUR
TT  - KARŞI MİHNE UYGULAMALARI VE ER-RİSALETÜ’L-KÂDİRİYYE (KÂDİRÎ İTİKADI)
AU  - Bulut, Zübeyir
PY  - 2017
DA  - January
DO  - 10.18317/kader.81559
JF  - KADER Kelam Araştırmaları Dergisi
JO  - KADER
PB  - Mehmet BULĞEN
WT  - DergiPark
SN  - 1309-2030
SP  - 75
EP  - 110
VL  - 15
IS  - 1
KW  - Ehl-i Sünne
KW  - Mu’tezile
KW  - Ehl-i Hadis
KW  - bihne
KW  - karşı mihne
KW  - Kâdirî itikadı
KW  - Halife Kâdirbillah
N2  - Mihnesüreci, İslam düşünce tarihinde önemli kırılma noktalarından birisidir. Esasitibariyle mihne dönemine kadar bilimsel olarak ilahi sıfatlar ve Kelamullah problemi bağlamındatartışılan Halku’l-Kur’an meselesininAbbasi Halifesi Me’mun tarafından bir devlet politikası haline getirilerekuygulanmasının bedeli çok ağır olmuştur. Mihneden muzaffer çıkan Ehl-i HadisMu’tezile’ye karşı mihne uygulamıştır. Bu durum Mu’tezile’nin tedrici olaraktarih sahnesinden çekilmesine, Hanbeliliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur.Halife el-Kâdir’in uygulamaları ve KâdirîAkidesi de bu uygulamaların bir parçasıdır. Kâdirî Akidesi, biryandan Hanbelî akaidi çerçevesinde Sünnî inançları ve anlayışı yansıtan, diğeryandan hem Şiî, hem Mu’tezîlî ve hatta Eş’arî doktrinlerine de muhalif; ama aynı zamanda siyasi hüviyeti olan bütün Müslümanların inançesasları olarak sunulan bir amentü metnidir.
CR  - Abdülmecîd Mahmûd Abdülmecîd, el-İtticahâtü'l-Fıkhiyye İnde Ashâbi'l-Hadîs fî’l-Karni’s-Sâlis el-Hicrî, Kahire: Mektebetü'l-Hâncî, 1399/1979.
CR  - Akbulut, Ahmet, “Müslüman Geleneğinde Siyasi Çekişmeden Teolojik Ayrışmaya”, İslam’ın Hakikati ve Mezhep Sorunu, Ankara: Anadolu İlahiyat Akademisi Yayınları, 2016.
CR  - Akoğlu, Muharrem, Mihne Sürecinde Mu’tezile, İstanbul: İz Yayıncılık, 2006.
CR  - __________ , Büveyhiler Döneminde Mu’tezile, Ankara: İlahiyât, 2008.
CR  - el-Bağdadî, Ebu Bekr Hatîb, Şerefu Ashâbi’l-Hadîs, nşr. M. Said Hatiboğlu, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1991.
CR  - el-Bağdadî, Hatib, Tarihu Bağdad, thk. Mustafa Abdulkâdir Ata, Beyrut: Daru’l-Kütübi’l’Arabi, 2011.
CR  - Bedevî, Abdulmecîd Ebu’l-Fütûh, et-Târîhu’s-Siyâsî ve’l-Fikrî li’l-Mezhebi’s-Sünnî fi’l-Meşriki’l-İslâmî mine’l-Karni’l-Hâmisi’l-Hicrî hattâ Sükûti Bağdâd, el-Mansûra: Dâru’l-Vefâ li’Tibâ’a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 1408/1988.
CR  - Bozkurt, Nahide, Mu’tezile’nin Altın Çağı, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
CR  - Buhari, Muhammed b. İsmail, Halku Efâli’l-İbâd ve’r-Red ale’l-Cehmiyye ve Ashâbi’t-Ta’tîl, thk. Fehd b. Süleyman el-Fehid, Riyad: 2005.
CR  - Bulut, Zübeyir, “Hanbelî Akaid Sistemi”, doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2003.
CR  - __________ , “Mezheplerin Ayrışma Konusu Haline Getirilmesi”, AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15/15-3 (2015): 277-294.
CR  - Cabiri, Muhammed Abid, el-Musakkafûnfi’l-Hadârati’l-Arabiyye, Beyrut: Merkezü Dırasati’l-Vahdeti’l-Arabiyye, 1995.
CR  - Cooperson, Michael, Classical Arabic Biography The Heirs of the Prophets in The Age of al-Ma’mûn, Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
CR  - Crone, Patricia, Ortaçağ İslam Dünyasında Siyasi Düşünce, çev. Hakan Köni, İstanbul: Kapı yayınları, 2007.
CR  - Ebu’l-Hüseyin Muhammed b. Ebî Ya’lâ el-Ferrâ’, Tabakâtu’l-Hanâbile, tah. Abdurrahman b. Süleymân el-Useymin, Riyad: Mektebetü’l-Ubeykân, 1425/2005.
CR  - Erdemci, Cemalettin, “Mihne Sürecinin Kelam İlmine Etkileri”, Mihne Süreci ve İslami İlimlere Etkileri içinde, Ed.: M. Mahfuz Söylemez, Ankara: Ankara Okulu Yay., 2012.
CR  - Fazlur Rahman, İslam, Ankara, Ankara Okulu Yayınları, 2014.
CR  - Fığlalı, Ethem Ruhi, Çağımızda İtikadi İslam Mezhepleri, 3. bas. Ankara: Selçuk Yayınları, 1986.
CR  - Genç, Süleyman, “Halife el-Kâdir Döneminde Bağdat’ta Yaşanan Dini-Siyasi Hadiseler ve Onun Sünnî Siyaseti”, Marife, 4/2 (2004): 219-243.
CR  - ___________ , “H. V/M. XI. Asırda Ehl-i Sünnet’in Yeniden Yükselişi: Süreç, Kurum ve Şahsiyetler Üzerine Bir İnceleme”, D.E.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, XXV (2007): 271-330.
CR  - Gibb, Hamilton A. R., “Bir İslam Tarihi Yorumu”, İslam Medeniyeti Üzerine Araştırmalar, çev. K. Budak v.dğr., İstanbul: Endülüs Yayınları, 1991.
CR  - Güner, Ahmet, Büveyhîlerin Şiî-Sünnî Siyaseti, İzmir: Tibyan Yayıncılık, 1999.
CR  - Hanne, Eric J., The Caliphate Revisited: The Abbasid of 11th and 12th Century Baghdad, doktora tezi, The University of Michigan, 1998.
CR  - Haque, Ziaul, “Ahmad Ibn Hanbal: The Saint-Scholar of Baghdad”, Hamdard Islamicus, 8/3 (1985): 67-90.
CR  - Herevî, Şeyhu’l-İslam Ebî İsmail, Zemmul-Kelam ve Ehlihi, Medinetü’l-Münevvere: 1998.
CR  - Hodgson, Marshall G. S., İslâm’ın Serüveni Bir Dünya Tarihinde Bilinç ve Tarih, çev. Komisyon, İstanbul: İz Yayıncılık, 1995.
CR  - İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Abdurrahman b. Ali b. Muhammed, Menakıbu’l-İmam Ahmed b. Hanbel, Kahire: 1349 / 1931.
CR  - ___________ , el-Muntazam fi Târîhi’l-Mülûk ve’l-Ümem, thk. Muhammed AbdulKâdir Atâ-Mustafa AbdulKâdir Atâ, Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye 1412/1992.
CR  - İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasan Ali b. Ebi’l-Kerem Muhammed b. Muhammed Abdilkerim eş-Şeybanî el-Kâmil fi’t-Târih, I-XI, tsh. Muhammed Yusuf el-Dokâk, Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1407/1987.
CR  - İbn Hanbel, Ebu Abdullah b. Hanbel b. İshak, Zikru Mihneti Ahmed b. Hanbel, thk. Muhammed Nağş, Mısır: 1983.
CR  - İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ el-Hafız, el-Bidâye ve’n-Nihâye, Beyrut: Mektebetü’l-Mearif, 1408/1988.
CR  - İbn Receb, Zeynüddin Ebu’l-Ferec Abdurrahman b. Şihabuddin Ahmed el-Bağdadî ed-Dımaşkî, Kitabu’z-Zeyl alâ Tabakâti’l-Hanâbile, Kahire: Matbaatü’s-Sünneti’l-Muhammediye, 1952.
CR  - İbn Teymiyye, Takuyiddin, Mecmû’atü’l-Fetâvâ, I/XXXVII, tah. Âmir el-Cezzâr-Enver el-Bâz, Riyad: Mansûre, 1418/1997.
CR  - İğde, Muhyettin, “Mihne Sürecinde Ahmed b. Hanbel ve Taraftarları”, Ed. M. Mahfuz Söylemez, Mihne Süreci ve İslami İlimlere Etkisi, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2012.
CR  - İşcan, Mehmet Zeki, Selefilik İslami Köktenciliğin Tarihi Temelleri, 4. bs., İstanbul: Kitap Yayınevi, 2012
CR  - Kâdî Abdülcabbar, Fadlu'l-İ'tizal ve Tabakâtu'l-Mu'tezile, tahk. Fu'âd Seyyid, (Tunus: 1974).
CR  - Kalaycı, Mehmet, Tarihsel Süreçte Eş’arilik-Maturidilik İlişkisi, Ankara: Ankara Okulu yayınları, 2013.
CR  - Kara, Seyfullah, Büyük Selçuklular ve Mezhep Kavgaları, İstanbul: İz Yayıncılık, 2007.
CR  - Karadaş, Cağfer, “Mezhep-İsim Münasebeti ve Ehl-i Sünnet Topluluğuna Verilen İsimlere Dair Bir Değerlendirme”, Marife Dergisi Ehl-i Sünnet Özel Sayısı, 5/3 (2005): 7-24.
CR  - Kırbaşoğlu, M. Hayri, “Bir Panorama: Geçmişten Geleceğe Ehl-i Sünnet -Ehl-i Sünnet’e Eleştirel Bir Bakış İçin Yol Haritası”, İslamiyat, 8/3 (2005): 69-80.
CR  - Kutlu, Sönmez, İslam Düşüncesinde İlk Gelenekçiler: Hadis Taraftarlarının İman Anlayışı Bağlamında Bir Araştırma, Ankara: Kitabiyât, 2002
CR  - Küçükaşçı, Mustafa Sabri, "Kâdir-Billah", TDV İslam Ansiklopedisi (DİA), XXIV, 127-129.
CR  - Laoust, Henry, İslam’da Ayrılıkçı Görüşler, çev. E. R. Fığlalı-S. Hizmetli, İstanbul: Pınar Yayınları, 1999.
CR  - _________ , “La Resistance Sunnite Sous le Califat D'al-Qâdir (381-422/991-1031)", La Pensée et L'Action Politiques D’al-Mawardi (364-450/974-1058), Revue Des Etudes Islamiques, XXXVI, (1968): 52-94.
CR  - Lapidus, Ira M., İslam Toplumları Tarihi, çev. Yasin Aktay, 5. bas. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
CR  - Macdonald, Duncan B., Development of Muslim Theology, Jurisprudence and Constitutional Theory, London: Darf Publishers Limited, 1985.
CR  - Makdisi, Muvaffakuddin İbn Kudâme, Tahrimu’n-Nazar fi Kutubi’l-Kelam, thk. Abdurrahman b. Muhammed Said Dımeşkiyye, Riyad: 1990.
CR  - Makdisi, George, "The Sunnî Revival”, Islamic Civilisation 950-1150, nşr. D. S. Richards, Oxford: 1973, 155-168.
CR  - _________ , Ibn Akil Religion and Culture in Classical Islam, Cambridge: Edinburgh University Press, 1997.
CR  - _________ , İslam’ın Klasik Çağında Din Hukuk Eğitim, çev. Hasan Tuncay Başoğlu, İstanbul: Klasik Yayınları, 2007.
CR  - _________ , Ortaçağda Yüksek Öğretim İslam Dünyası ve Hıristiyan Batı, çev. Hasan Tuncay Başoğlu, İstanbul: Klasik Yayınları, 2012.
CR  - Mez, Adam, Onuncu Yüzyılda İslam Medeniyeti: İslam’ın Rönesansı, çev. Salih Şaban, 3. bs., İstanbul: İnsan Yayınları, 2014.
CR  - Onat, Hasan, “Mu’tezile ve Mihne İlişkisi”, Mihne Süreci ve İslami İlimlere Etkileri içinde, ed. M. Mahfuz Söylemez, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2012, 179-182.
CR  - Özafşar, Mehmet Emin, İdeolojik Hadisçiliğin Tarihi Arka Planı Mihne Olayı ve Haşeviye Olgusu, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1999.
CR  - Özaydın, Abdülkerim, "Kâim-Biemrillah", TDV Ansiklopedisi (DİA), XXIV, 211.
CR  - Türkî, Abdullah b. Abdulmuhsin, “el-Mezhebu’l-Hanbelî Menhecuhu’l-Fıkhî ve Eşheru Ricâlihi”, ed-Dirâsâtu’l-İslamiyye, 23 (2) (1408/1988): 5-29.
CR  - Umrecî, Ahmed Şevki İbrahim, el-Mu’tezile fi Bağdad ve Eseruhum fi’l-Hayâti’l-Fikririyyeti ve’s-Siyâsiyyeti -min Hilâfeti Me’mun hattâ Vefâti’l-Mütevekkil ale’llâh, Kahire: 2000.
CR  - Ümit, Mehmet, “Mihne Sürecinde Hanefiler”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9/17-1 (2010): 101-130.
CR  - __________ , “Mihne Uygulamaları ve Hanefiler”, Ed. M. Mahfuz Söylemez, Mihne Süreci ve İslami İlimlere Etkisi, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2012.
CR  - Watt, W. Montgomery, Müslüman Aydın: Gazali Hakkında Bir Araştırma, Çev. Hanefi Özcan, İzmir: Etüt Yayınları, 1989.
CR  - __________ , İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri, çev. E. Ruhi Fığlalı, Ankara: Sarkaç Yayınları, 2010.
CR  - Zaman, Muhammad Qasim, “The Caliphs, The ‘Ulamâ’, and the Law: Defining The Role and Function of The Early ‘Abbâsid Period”, Islamic Law and Society, 4/1 (1997): 1-36.
CR  - Zubayda, Sami, İslâm Dünyasında Hukuk ve İktidar, çev. Burcu Koçoğlu Birinci, Hasan Hacak, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008.
CR  - Zuhdî Carullah,  el-Mu’tezile, Kahire: 1974.
UR  - https://doi.org/10.18317/kader.81559
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/290396
ER  -