TY - JOUR TT - Kenesarı İsyanı (1837-1847) AU - Tansü, Yunus Emre AU - Özdemir, Ali PY - 2017 DA - December DO - 10.21551/jhf.360131 JF - Tarih ve Gelecek Dergisi JO - JHF PB - Celal ÖNEY WT - DergiPark SN - 2458-7672 SP - 208 EP - 220 VL - 3 IS - 3 KW - Kazakstan KW - Tsarist Russia KW - Kenesarı Khan KW - Kyrgyz Khanate N2 - ÖzetXVII.yüzyılın ikinci çeyreğinde Türkistan’da Kazakların yaşadığı bölge üç büyükHanlığa bölünmüş şekilde yönetilirken iç çatışmalar ve dış baskılar sonucundaÇarlık Rusya hükümetinin himayesini kabul etmek zorunda kalmıştır. TürkHanedanları XVIII. yüzyılın başlarına kadar Çarlık Rusya’ya bağlı kalarak Hanlıklarınıyönetmişlerdir. Fakat Çarlık Rusya, 1822’de Kazak halkı statüsü ve yaşam tüzüğüçıkartmıştır. Çarlık Rusya bu kurallara göre Türkistan’ı yönetmek ve Türkistan’ınKazak Türklerinin yaşadığı coğrafi bölgesini tamamen himaye altına almakistemiştir. Kazak Hanlıkları artık eskisi gibi Çarlık Rusya’ya bağlı şekildeülkelerini yönetme imkanları ellerinden alınması, Çarlık Rusya hükümetinin Kazakcoğrafyasını üst olarak kullanması, Kazak topraklarında kale inşa etmeleri,Kazak halkın topraklarına el koyması ve en önemlisi de milli bağımsızlıklarıellerinden alınması isyan etmelerine neden olmuştur. Çarlık Rusya hükümetine karşı en önemli direnişi verenkişi Orta-Cüz Hanlığın Sultanı olan Abılay Han’ın torunu Kenesarı Han’dır. ÇarlıkRusya’nın sömürgecilik faaliyetlerine karşı çıkan Kenesarı Han, Orta-Cüz’ün lideriolarak kendi safında Cüzleri birleştirmiş, milli kuvvet adını verdiği askeriteşkilat kurmuş, bir devlet gibi yönetmenlikler ve reformlar yaparak ÇarlıkRusya’ya karşı milli bağımsızlık savaşı yapmıştır. 1842-1845 yılları KenesarıHan’ın Çarlık Rusya’ya, Ağa Sultanlara, Beylere ve bazı Kazak Hanlıklarınakarşı başarılı olduğu dönem olmuştur. 1845-1847 yılları ise Kenesarı Han’ın kankaybettiği ve isyanın bastırıldığı dönem olmuştur. Kenesarı Han isyanınınbastırılması ve öldürülmesi ise Kırgız Hanı Ormon Han tarafındangerçekleştirilmiştir. CR - Kaynakça CR - AŞLAR, Halit, (2016), Yakın Kırgız Tarihinin Efsanevî Kahramanı Ormon Han Ve Caparkul Toktonaliev’in “Han Ormon” Adlı Romanı Üzerine, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı. 6, s. 1002-1017 CR - AUYESSOVA Lazzat, ( 2010), Kazakistan’da Sovyet Siyaseti, İstanbul, İ. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi CR - Berikan Tarih Ansiklopedisi, (2002), Kazakistan Cumhuriyeti, Ankara, Cilt. 5, s. 408-414 CR - BORANBAYEVA, Gülnur Smagulkızı, (2004), “SSCB Dönemi ve Bağımsızlık Sonrası Kazakistan Cumhuriyeti’ndeki Kazak Dilinin Genel Durumu”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Cilt. 1, s. 20-41. CR - Büyük Ansiklopedi, (1990), Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, İstanbul, Milliyet Yayınları, Cilt. 8, s. 2987-2990 CR - CAKIPBEKOV, Canıbek, (2005), Kazak, Kırgız Halkları Arasındaki Siyasi Askeri İlişkiler (XIX Asrın İlk Yarısı), Sayı. 17, s. 101-117 CR - CEBECİ, Ahmet, (1975), Türkistan’da İsyanlar, Ankara, Töre Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Sayı. 50, s. 23-26 CR - ÇEÇEN, Anıl, (2003), Türk Devletleri, Ankara, Yeni Avrasya Yayınları, s. 459-460 CR - DEVLET, Nadir, (1999), Rusya Türklerin Milli Mücadele Tarihi (1905-1917) Ankara, Türk Tarih Kurumu CR - DEVRİŞEVA, Halide, (2007), İşgal Döneminden (18.yy.) Günümüze Kadar Rusların Kazaklara Karşı Yürüttüğü Politikalar, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi CR - DOĞAN, Orhan- ERDOĞAN, Aysel, (2017), Batı Türkistan Hanlıkları (Kuruluştan Yıkılışa), Ankara, Berkan Yayınevi, s.125-140 CR - ERCİLASUN, Güljanat Kurmangaliyeva, (2015), Kazak ve Kırgız Tarihçiliğinde Kenesarı Kasımulı Araştırmaları ve Ermukhan Bekmakhanov’un Rolü, Sovyet Tarih Yazıcılığı Ve Kazakistan Tarihinin Meseleleri Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, İstanbul, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Türk Dünyası Belediyeler Birliği, s. 71-89 CR - ERDEM, Teyfik, (2001), Abay Yolu Romanının Sosyolojik Açıdan İncelenmesi, Gazi Üniversitesi İBB Fakültesi CR - HAYİT, Baymirza, (1995), Türkistan Devletlerin Milli Mücadele Tarihi, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, s. 182-192 CR - HAYİT, Baymirza, (1975), Türkistan Rusya ve Çin Arasında, Çev; SADAK, Abdülkadir, Ankara, Otağ Yayınları, s. 182-192 CR - KARA, Abdulvahap, (2013), Kazakistan Bağımsızlık Tarihinin Dönüm Noktalarını Oluşturan Liderler, Tarih Boyunca Liderlik ve Liderlik Anlayışı Semineri, İstanbul üniversitesi, http://www.abdulvahapkara.com/kazakistan-bagimsizligi CR - KARA, Füsun-HAYKIR, Yavuz, (2014), Rus Kolonizasyonuna Karşı Kazak Mukavemeti, Ankara, Turkish Studies İnternational Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish or Turkic, Sayı. 9, s. 619-629 CR - KAFKASYALI, Ali, (2012), Bağımsızlıkların 20. Yüzyılda Kazakların İstiklal Mücadelesi Tarihine Bir Bakış, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Sayı. 12, s. 167-192 CR - ÖLÇEKÇİ, Tamara, (2009), Kazak Halkının Kenesarı Kasımoğlu’nun Başkanlığında Ruslara Karşı Verdiği Milli Bağımsızlık Mücadelesi (1837-1847), Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Sayı. 51, s. 124-133 CR - ÖZDEMİR Emin, (2007), 20. Yüzyılın Baslarında Kazakistan’da Fikir Hareketleri, Gazi Üniversitesi, Ankara, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye Cumhuriyeti Bilim Dalı, Doktora Tezi CR - SARAY, Mehmet, (2002), “Kütüphane” TVD İslam Ansiklopedisi, Ankara, Cilt. 25, s.121-125 SABOL Steven, (2015), Ermukhan Bekmakhanov ve Kenesarı Kasımulı Ayaklanması, Sovyet Tarih Yazıcılığı ve Kazakistan Tarihinin Meseleleri Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, İstanbul, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Türk Dünyası Belediyeler Birliği, s. 95-102 CR - SABOL Steven, (2003), Kazak Rus Sömürgeciliğine Karşı Direnç: Kenesary Kasymov İsyanı Yorumlama, 1837–1847, Central Asian Survey, Sayı. 22, s. 230-250 CR - TAMİR, Ferhat, (2014), Özbek ve Kazak Boylarının Tarihi Üzerine Notlar, Ankara, Kardeş Kalemler Aylık Avrasya Edebiyat Dergisi, Avrasya Yazarlar Birliği, Sayı. 91 CR - ÜNAL, Fatih, (2010), Rus Emperyalizmine Karşı Stepte Büyük Başkaldırı Sultan Kenesarı, İstanbul, İlgi Kültür Sanat Yayıncılık CR - ÜNAL, Fatih, (2000), Kazakistan’ın Rus İşgaline Uğramasına İle Türkiye’nin Birinci Dünya Harbi Sonunda Uğradığı İşgalin Mukayesesi: Sultan Kenesarı İle Atatürk’ün Verdiği Mücadeleler, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi UR - https://doi.org/10.21551/jhf.360131 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/389829 ER -