TY - JOUR T1 - Osmanlı’da Savaş ve Spor Topuzları TT - Ottoman War and Sport Maces AU - Acar, Mehmet Şinasi AU - Özveri, Murat PY - 2018 DA - June DO - 10.30522/iuoba.364984 JF - Osmanli Bilimi Arastirmalari (Studies in Ottoman Science) PB - İstanbul Üniversitesi WT - DergiPark SN - 1303-3123 SP - 240 EP - 264 VL - 19 IS - 2 LA - tr AB - Topuz bir yakın dövüş silahıdır. Ateşli silahlarınicadından önce vurucu, ezici ve parçalayıcı bir saldırı silahı olarak süvarilerve piyadeler tarafından kullanılmıştır. Kısaca “bir sapın ucunda yer alangülle” olarak tanımlanabilir. Silah olarak kullanımı dışında hükümdarlıksimgesi ve spor amaçlı olarak da kullanılmıştır. Ağır topuz kaldırmak vesavaşta beceriyle kullanmak, eski Türklerde yiğitlik göstergesiydi. Gazneliler,Selçuklular ve Beylikler dönemlerinde ve daha sonra Osmanlıların ilk yıllarındatopuz önemli bir savaş aracıydı. Bu makale topuzun tarihsel gelişimini kısacatanıttıktan sonra, Osmanlı Türkiyesi’nde, Hindistan’da, Iran’da ve Japonya’datörenlerde, savaşta ve sportif faaliyetlerde kullanılan topuzları tarihselgörsel malzeme eşliğinde inceleyecektir. Makale, sportif bir faaliyet olaraktopuz kaldıran Osmanlı sultanları ve topuz imal eden ustalar hakkında da bilgiverecektir. KW - Topuz KW - gürz KW - şeşper KW - salık KW - tören topuzu KW - savaş topuzu KW - spor topuzu KW - gada KW - kuvvet antrenmanı KW - Sultan IV. Murad N2 - Mace is a close-quarter fighting weapon. Before the invention of firearms it hasbeen used in both infantry and cavalry as a striking and smashing weapon. It may basically be describedas “a ball-shaped head atthe tip of a handle”. Other than its usage as a weapon, mace has been used as asymbol of authority and as a sport equipment. Lifting heavy maces and/or usingmaces skillfully in wars had been considered as a heroic accomplishment among theancient Turks. In Ghaznavid, Seljuk, and Beylik periods, as well as in the early Ottoman period, mace was an importantmilitary weapon. The present paper, after briefly introducing the historicaldevelopment of maces, will examine the maces used in ceremonies, wars and sportive activities as based onhistorical visual material in Ottoman Turkey, Iran, India and Japan. It willalso give information about mace-lifting of sultans as an athleticaccomplishment and about mace-makers. CR - Demir topuz, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/2392, 18. Yüzyıl. Uzunluk 73,5 cm. CR - Yeşim topuz, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/2390, 17. Yüzyıl. Uzunluk 56 cm, sapı burmalı, başı yivli. CR - Demir topuz, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/2388, 18. Yüzyıl. Uzunluk 60,5 cm, ucunda zümrüt vardır. CR - Salık, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/2389, 18. Yüzyıl. Uzunluk 42 cm, gümüş, zincir uçlarındaki bilyeleri necef ve yeşimden. CR - Şeşper, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/2366, 17. Yüzyıl. Uzunluk 77,5 cm, 8 dilimli, demir üzerine altın ve gümüş işlemeli. CR - Mermer küre gövdeli, ağaç saplı topuz, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/55, 17. Yüzyıl. Uzunluk 57,5 cm. CR - Kurşun armut gövdeli, ağaç saplı topuz, Topkapı Sarayı Müzesi, TSM Envanter no. 1/52, 17. Yüzyıl. Uzunluk 86,4 cm. CR - Topkapı Sarayı’nın güneyinde yer alan Gülhane Meydanı’nda, Güvercinlik olarak anılan iki kulenin ön tarafında bulunan, Sultan I. Ahmed’e ait nişan taşının fotoğrafı. Fotoğraf: Şinasi Acar, Şinasi Acar Arşivi. CR - İstanbul surlarının Silivrikapı girişinde asılı topuzun fotoğrafı. Fotoğraf: Mustafa Yılmaz, Mustafa Yılmaz Arşivi. CR - İstanbul surlarının Silivrikapı girişinde asılı topuzun kitabesinin fotoğrafı. Fotograf: Mustafa Yılmaz, Mustafa Yılmaz Arşivi CR - Acar, M. Şinasi. İstanbul’un Son Nişan Taşları. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2007. CR - Acar, M. Şinasi. Osmanlı’da Sportif Atıcılık Nişan Taşları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi, 2013. CR - Acar, M. Şinasi. Osmanlı’da Günlük Yaşam Nesneleri, Geliştirilmiş 2. baskı. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi, 2015). CR - Aydın, Hilmi. “Topuz ve Şeşperler.” Antik&Dekor, sayı 37 (1996): 112-114. CR - Aydın Hilmi. Sultanların Silahları, İstanbul: Topkapı Sarayı, 2000. CR - Ayhan, Ahmet. Topkapı Sarayı Müzesi Silah Koleksiyonu. İstanbul: Senk Ofset Matbaacılık, 2011. CR - Bobovius, Albertus. Topkapı Sarayı’nda Yaşam – Bobovius Albertus ya da Santurî Ali Ufkî Bey’in Anıları. Yayına hazırlayan Stephanos Yerasimos ve Annie Berthier, Çeviren Ali Berktay İstanbul: Kitap Yayınevi, 2002. CR - Eralp, T. Nejat. Tarih Boyunca Türk Toplumunda Silah Kavramı ve Osmanlı İmparatorluğu’nda Kullanılan Silahlar. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi, 1993. CR - Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi 1. Kitap, Topkapı Sarayı Bağdat 304 Yazmasının Transkripsiyonu - Dizini. Hazırlayan Orhan Şaik Gökyay. İstanbul: Yapı Kredi, 1996. CR - Fazlullah, Reşîdüddin. Cami’-üt Tevârih (Selçuklu Tarihi). Farsça’dan çevirenler Erkan Göksu ve H. Hüseyin Güneş. İstanbul: Selenge Yayınları, 2010. CR - Fleck, Steven J. and Jeff E. Falkel. “Value of Resistance Training for the Reduction of Sports Injuries.” Sports Medicine 3,1 (January 1986): 61-68. CR - Fleck, Steven J. “Cardiovascular adaptations to resistance training.” Med Sci Sports Exerc. 20 (5 Suppl) (Oct. 1988): 146-51. CR - Gazi Zahirüddin Muhammed Babur. Vekayi-Babur’un Hâtıratı, cilt 1, Doğu Türkçesi’nden çeviren Reşit Rahmeti Arat. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1987. CR - Happel, Eberhard Werner. Thesaurus exoticorum, Part 4. Hamburg: Thomas von Wiering, 1688. CR - Hurley, B.F., D.R. Seals, A. A. Ehsani, L. J. Cartier, G.P. Dalsky, J. M. Hagberg, and J. O. Holloszy. “Effects of high-intensity strength training on cardiovascular function.” Med Sci Sports Exerc. 16, 5 (Oct. 1984): 483-88. CR - Kahraman, Âtıf. Osmanlı Devleti’nde Spor. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1995. CR - Kesik, Muharrem. At Üstünde Selçuklular-Türkiye Selçuklularında Ordu ve Savaş. İstanbul: Timaş Yayınları, 2011. CR - Kesik, Muharrem. 1071 Malazgirt-Zafere Giden Yol. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013. 95. CR - Khorasani, Manouchehr Moshtagh. Persian Archery and Swordsmanship Historical Martial Arts of Iran. Frankfurt am Main: Niloufer Books, 2013. CR - Lange, Angela K., Benedicte Vanwanseele, and Maria A. Fiatarone Singh. “Strength Training for Treatment of Osteoarthritis of the Knee: A Systematic Review.” Arthritis Rheum 59, 10 (15 October 2008): 1488-94. CR - Özveri, Murat ve Şinasi Acar. “Osmanlı’da Bir Fırlatma Silahı: Lobut.” Osmanlı Bilimi Araştırmaları XVIII, 1 (2016): 71-88. CR - Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı, 1983. CR - Sayger, C., Auguste-Joseph Desarnod, Victor Adam, Louis-Jules-Frédéric Villeneuve, and Alphonse Bichebois. Album d'un Voyage en Turquie fait, par Ordre de sa Majesté l'Empereur Nicolas 1er, en 1829 et 1830. Paris: Engelmann & Cie, [1830?]. CR - Seyyid Lokman. Hünernâme Minyatürleri ve Sanatçıları. Giriş Nigar Anafarta, önsöz Şevket Rado. İstanbul: Yapı Kredi, 1969. CR - Spennewyn K. C. “Strength outcomes in fixed versus free-form resistance equipment”. The Journal of Strengthening & Conditioning Research 22 (2008): 75-81. CR - Sertoğlu, Midhat. Osmanlı Tarih Lugatı. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1986. CR - Sümer, Faruk. “Kılıçarslan IV.” TDV İslam Ansiklopedisi. 25:404-405. Istanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2002. CR - Taeschner, Franz. Alt-Stambuler Hof- und Volksleben, ein Türkisches Miniaturenalbum aus dem 17. Jahrhundert. Hannover: Orient Buchhandlung H. Lafaire, 1925. CR - The Sultan's Procession: The Swedish Embassy to Sultan Mehmed IV in 1657-1658 and the Rålamb Paintings. Edited by Karin Ådahl. Istanbul: Swedish Research Institute in Istanbul, 2006. CR - Uh, Benjamin S., Bruce D. Beynnon, Bryce V. Helie, Denise M. Alosa, and P.A. Renstrom. “The Benefit of a Single-Leg Strength Training Program for the Muscles around the Untrained Ankle.” Am J Sports Med. 28, 4 (Jul-Aug 2000): 568-73. CR - Texier, Charles. Asie Mineure. Paris: Firmin-Didot Frères, Fils, 1862. CR - Walker, Alicia. “Middle Byzantine Aesthetics and the Incomparability of Islamic Art: The Architectural Ekphraseis of Nikolaos Mesarites.” Muqarnas 27 (2010): 79-101. CR - Westcott, W. L. “Resistance training is medicine: effects of strength training on health.” Curr Sports Med Rep. 11, 4 (Jul-Aug 2012): 209-216. CR - Graham Noble, “The Lion of the Punjab”, Gama in England, 1910, The Journal of Alternative Perspectives on the Martial Arts and Sciences (May 2002). Accessed 29.05.2018. http://ejmas.com/jalt/jaltframe.htm CR - Roman Shlyakhtin, “Byzantium and the Seljuks: Background and Main Research Question.” Accessed 29.05.2018. CR - https://medieval.hse.ru/data/2012/08/20/1256721289/Shlyakhtin_dissertation_%20summary.pdf CR - Web sitesi / Website content CR - “Karaté Goju – Ryu d’Okinawa.” Accessed 29.05.2018. CR - http://stgermain.gojuryu.free.fr/Pages/ecole.htm CR - “Okinawa Goju Ryu.” Accessed 29.05.2018. http://www.ftmaagojuryu.com/hojo-undo---supplementary-exercises.html CR - “Akhara,” Accessed 29.05.2018. http://www.indianclubs.com.au/category/akhara CR - “Persian Yoga three ways of improving your Meel swing”Accessed 29.05.2018. CR - http://www.indianclubs.com.au/2205/persian-yoga-three-ways-improving-meel-swing/ CR - “Clubbell training.” Accessed 29.05.2018. https://stumptuous.com/clubbell-training CR - “The Surprising Benefits of Club Training for Strength.” Accessed 29.05.2018 CR - https://barbend.com/surprising-benefits-club-training-strength CR - “CTS Clubbell – Not Just for Cavemen.” Accessed 29.05.2018. CR - http://endthetrendnow.com/cts-clubbell-review/ CR - “Macebell.” Accessed 29.05.2018. http://www.urbandictionary.com/define.php?term=macebell CR - “Photographs of North American Indians, 1850-1900”. Accessed 29.05.2018. CR - http://www.americanantiq http://www.urbandictionary.com/define.php?term=macebell uarian.org/nativeamericanphotographs CR - “Native American Indian Fully Beaded Stone Head War Club,” Accessed 30.05.2018. https://picclick.com/Native-American-Indian-Fully-Beaded-Stone-Head-War-282981866821.html#&gid=1&pid=11 CR - “Elinde asasıyla Kızılderili reisi (19. yüzyıl sonu), erişim 30.05.2018, https://lh6.googleusercontent.com/-udFZu9ra7Wc/T9iNyz_lyeI/AAAAAAAApaE/K10ugmPn82I/s582/99.jpg CR - Ayash Basu, “Preserving the Pehlwani Tradition in Kolkata, Loculars, 30 August 2016, http://blog.loculars.com/blog/pehlwani-tradition-kolkata/ CR - “Training at Suria Akhara.” Accessed 30.05.2018. https://www.indianclubs.com.au/training-suria-akhara/ CR - “Chiishi,” Memoirs of a Grasshopper, 12 January 2010, http://memoirsofagrasshopper.blogspot.com/2010/01/chiishi.html CR - “Dall’hojo undo al functional training moderno,” Best Trainer Network, 25 February 2017, http://www.best-trainer.net/articoli/dallhojo-undo-al-functional-training-moderno/ UR - https://doi.org/10.30522/iuoba.364984 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/488272 ER -