TY - JOUR TT - Osmanlı Dönemi Medreselerinde Hadis Eğitimine Entelektüel Bir Katkı: Şerh ve Hâşiye Yazıcılığı AU - Engin, Sezai PY - 2017 DA - December Y2 - 2017 JF - Marife Dini Araştırmalar Dergisi JO - Marife PB - Yediveren Kitap WT - DergiPark SN - 2630-5550 SP - 257 EP - 269 VL - 17 IS - 2 KW - Commentary KW - Gloss KW - Madrasah KW - Education KW - Hadith N2 - Medrese eğitiminde Temel İslamBilimleri ulûm-ı âliye olarak okutulmuştur. Kanunname, vakfiye ve diğer bazıverilere dayanılarak bu ilimlerin eğitiminde hangi eserlerin kaynak olarakkullanıldığı belirlenmiştir. Ancak araştırmalar, daha çok hoca-talebeilişkisine dayalı olan medrese eğitiminde, ders hocasının resmî belgelerde yeralan kaynaklar yanında, yardımcı kaynaklar kullanılabileceğini göstermektedir.Bize göre müderrisler tarafından kaleme alınan şerh ve hâşiyeler yardımcıkaynak öğesinin en iyi örnekleridir. Ayrıca bu telif türleri, tedrîsfaaliyetinin hocanın ilmî verimliliğine olan katkısı olarak dadeğerlendirilebilir. Müfredâtlar ile ilgili çalışmaların verilerine göremedreselerde hadis eğitimi bazı metin kitapları ve birkaç usûl eseri ileverilmiştir. Ancak müfredâtta yer almamasına rağmen hadis dersi verenmüderrisler tarafından telif edilen şerh ve hâşiyeler, medresedeki hadiseğitiminin en önemli yardımcı kaynakları olmuşlardır. Müfredâttaki temeleserlerin daha iyi anlaşılmasına yönelik bir çabanın ürünü olan bu eserler,derslerin kalitesini artıran birer materyal mahiyetini almışlardır. CR - Akpınar, Cemil, “Davud Karsî”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1994, IX, 29-32. CR - Atay, Hüseyin, Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi Medrese Programları İcâzetnâmeler Islahat Hareketleri, Dergah Yay., İstanbul 1983. CR - Ayaz, Kadir, “Hadis İlimlerinin Tedrîsatı Açısından Osmanlı Darülhadisleri”, Osmanlı Araştırmaları, XLVII, (2016), s. 39-68. CR - Baktır, Mustafa, “İbn Melek”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1999, XX, 175-176. CR - Baltacı, Cahid, XV- XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Medreseleri, İFAV Yay., İstanbul 2005. CR - Bolay, Süleyman Hayri, Osmanlı Düşünce Dünyası, Akçağ Yay., Ankara 2011. CR - Benli, Ali, “Trabzoni Mehmed”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2012, XXLI, 304-305. CR - Dâvud el-Karsî, Şerhu Usûlil’l-hadis li-Dâvûd el-Karsî, nşr. İlyas Kaplan, Şifa Yay., İstanbul 2013. CR - Gül, Ahmet, Osmanlı Medreselerinde Eğitim ve Öğretim ve Bunlar Arasında Daru’l-Hadîslerin Yeri, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1997. CR - Hızlı, Mefail, “Osmanlı Medreselerinde Okutulan Dersler ve Eserler” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XVII, 1 (2008), s. 25-46. CR - İbn Kemal, Şerhu Riyâzi’s-sâlihîn el-müsemmâ bi-fevâidi’l-mutriati’l-hıyâd, Vizâretü’l-Evkâfi’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, Katar 1435/2014. CR - İbn Melek, Mebâriku’l-ezhâr şerhu Meşâriki’l-envâr. thk. Eşref b. Abdulmaksûd b. Abdurrahim, Dâru’l-Cîl, Beyrut 1415/1995. CR - İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yay., İstanbul 2011. CR - İpşirli, Mehmet “Abdurrahman Nesib Efendi”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1998, I, 169. CR - İsmail Hakkı, Bereketzâde, “Fatih Dersiâm Mûcizlerinden Merhum Şevket Efendi”, Sırat-ı Müstakîm, I, 1 (1326/1908), s. 5-6. CR - İsmail Paşa, Bağdatlı, Hediyyetü’l-ârifîn esmâu’l-müellifîn ve âsâru’l-musannifiîn, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut ty. CR - Kara, İsmail, İlim Bilmez Tarih Hatırlamaz Şerh ve Hâşiye Meselesine Dair Birkaç Not, Dergah Yay., İstanbul 2011. CR - Katip Çelebi, Keşfu’z-zunûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut ty. CR - Kaya, Mesut, “Osmanlı İlim Geleneğinde Şerh ve Hâşiye Yazıcılığı” Marife, 1, (2015), s. 9-31. CR - Kehhâle, Ömer Rıza, Mu’cemu’l-müellifîn, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut ty. CR - Mehmed Tahir, Bursalı, Osmanlı Müellifleri, nşr. A. Fikri Yavuz, İsmail Özen, Meral Yay., İstanbul ty. CR - Molla Gûrânî, el-Kevseru’l-cârî ilâ riyâdi Sahihi’l-Buhârî, thk. Ahmed İnâyet, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1429/2008. CR - Mustafa Şevket, Mecmûatü’l-fevâid, Matbaatü Mahmud Bey, Dâru’l-Hilâfeti’l-Âliye, 1318/1900. CR - Özkan, Halit, “Yusufefendizade” TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2013, XLIV, 41-42. CR - Saçaklızade, Muhammed b. Ebûbekir el-Mar’aşî, Tertîbu’l-ulûm, nşr. Muhammed b. İsmail es-Seyyid Ahmed, Melik Abdülaziz Üniversitesi, Cidde 1985. CR - Sarıkaya, Yaşar, Medrese ve Modernleşme, İz Yay., İstanbul 1997. CR - Şanal, Mustafa, “Osmanlı Devleti’nde Medreselerde Ders Programları”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, (2003), s. 149-168. CR - Taşköprîzâde, eş-Şekâiku’n-nu’mâniyye fî ulemâi’d-devleti’l-Osmâniyye, Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut 1395/1975. CR - Topuzoğlu, Tevfik Rüştü, “Hâşiye”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1997, XIV, 419-422. CR - Turan, Şerafeddin, “Kemalpaşazade”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2002, XXV, 238-240. CR - Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1984. CR - Yardım, Ali, “Dârü’l-hadis”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1993, VIII, 529-532. CR - Yavuz, Salih Sabri, “Manastırlı İsmail Hakkı”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2003, XXVII, 563-564. CR - Yusuf el-Harputî, Hâşiye alâ Şerhi Usûli’l-hadis, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1293. CR - Zengin, Zeki Salih, II. Meşrutiyet Döneminde Medreselerin Islahı Hareketleri ve Din Eğitimi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri 1993. CR - Zilfi, Madeline C., Dindarlık Siyaseti Osmanlı Uleması - Klasik Dönem Sonrası 1600-1800. çev. M. Faruk Özçınar, Birleşik Yay., İstanbul 2008. CR - Zirikli, Hayreddin, A’lâm, Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut 1422/2002. CR - İbn Kemal, Hâşiye alâ evveli Sahihi’l-Buhârî. Millet Ktp., Feyzullah Efendi Koleksiyonu., nr. Fe 981. CR - Mehmed Trabzonî, Hâşiye alâ Nüzheti’n-nazar fî tavdîhi Nuhbeti’l-fiker, Bursa İnebey Yazma Eserler Haraççıoğlu Ktp., nr. 350. CR - Yusuf el-Harpûtî, Şerh alâ Şerh-i Usûli’l-Hadis, Atıf Efendi Ktp., nr. 001338. CR - Yusuf el-Harpûtî, Hâşiye alâ Şerhi Usûli’l-hadis li-Davud el-Karsî alâ Risâle, İzmirli İ. Hakkı Ktp., nr. 000450. CR - Yusuf el-Harpûtî, Usûl-i Hadis Hâşiyesi, Tırnovalı Ktp, nr. 000328. CR - Yusuf el-Harpûtî, Şerh alâ Şerh-i Usûli’l-hadis li Davud el-Karsî, Atıf Efendi Ktp, nr. 001346. CR - Yusuf el-Harpûtî, Şerh alâ Şerh Usuli’l-hadis Davud el-Karsî, Ali Emiri Arabi Ktp., nr. 000274, nr. 000275. CR - Yusufefendizâde, Necâhu’l-kârî li Sahihi’l-Buhârî, Halil Hamit Ktp., nr. 001667. CR - https://www.yazmalar.gov.tr/detay_goster.php?k=73649 (Erişim tarihi: 17.04.2017). UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/marife/article/373229 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/396133 ER -