TY - JOUR T1 - Ali Şir Nevaî Şiirinin Sadık Bey Sadıkî Sanatına Etkisi AU - Sultanov, Tölqin PY - 2018 DA - October Y2 - 2018 DO - 10.30767/diledeara.472646 JF - Dil ve Edebiyat Araştırmaları JO - DEA PB - Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği WT - DergiPark SN - 1308-5069 SP - 277 EP - 285 VL - 18 IS - 18 LA - tr AB - Homer, Dante, Nizami, Sa’dî, Şekspir, Balzak, Tolstoy ve Tagor gibi büyük sanatçılarla aynı ayarda görülen,Türk Dünyasının en önemli ortak şahsiyetlerinden olan Ali Şir Nevaî, Türk dilinin ve edebiyatınıngelişmesinde önemli katkıları olmuş büyük bir ediptir.Timurlular zamanında Orta Asya’da gelişen Çağatay Edebiyatı’nın en büyük şahsiyeti Ali Şir Nevaî (1441-1501); XVI. ve XVII. yüzyıllarda Azerbaycan şiirini önemli bir şekilde etkilemiştir. Şairin dilinin, o zamanlardabirçok Türk halkı tarafından kolaylıkla anlaşılabilmesi ve şiirlerindeki insan severlik, derin anlam,yüksek sanat örneği onun eserlerinin geniş bir coğrafyada – tüm Türkistan’ın yanı sıra Azerbaycan, İran,Türkiye ve Hindistan’da – yayılmasına neden olmuştur.Ali Şir Nevaî’nin şiirlerinde kullandığı konu ve gayeden etkilenerek Azerbaycan’da XV-XVII. yüzyıllarda,Kişverî, Fuzulî, Sadık Bey Sadıkî, Muhammed Âmanî, Şah İsmail Hataî, Rahmetî Tebrizî, Saib Tebrizî,Alican Kövsî Tebrizî, Zafer Murtazakulu Han Şamlı, Vahidi Kazvinî gibi Azerbaycanlı sanatçılar O’nunşiirlerine nazire gazeller, muhammes ve tezkireler yazmışlardır.Şâh I. Abbâs’ın kitâbdârlığını yürütmesinin yanı sıra ressam ve şâirliğiyle tanınan Sâdık Bey Afşar, TürkEdebiyatında da iyi bilinen; Ali Şir Nevaî’nin Çağatay Türkçesi ile yazılmış şâirler tezkiresi “Mecâlisü’nNefâis”etkisi altında yazılan “Mecmau’l-Havas”ın yazarıdır.“Sadıkî” mahlasıyla, Farsça ile Türkçenin farklı edebî şivelerinde manzum örnekler veren şâir, Türkçeşiirlerini, külliyatındaki şâirler tezkiresinden hemen sonra “Kasâyid ü Gazeliyyat-ı Türkî” başlığı altındatoplamıştır. Sâdıkî, Türkçenin Osmanlı, Azerî ve Çağatay edebî şivelerinde ürünler vermiştir. ÇağatayTürkçesiyle yazdığı şiirlerinde hem Çağatay hem de Azerî Türkçesi özellikleri görülmektedir.Sadıkî’nin eserlerinin Tebriz Devlet Kütüphanesinde bulunan külliyatında “Zübdetü’l-kelâm”, “Mesnevi”(“Fetihname-i Abbas Nâmdâr”), “Mâkâlât u Hikâyât”, “Mesnevi-i Sa’d u Sa’id”, “Dîvân-ı Gazeliyyât-ıPârsîy u Türkî”, “Mecmau’l-Havas”, “Manzume-i Kanun us-suverî Nakkaşî”, “Mecmû’a-i Munşe’at uMekâtibât”, “Tezkiretü’ş-şuarâ”, “Haziyyât” gibi eserler mevcuttur.Bu makalede gazel sanatına ait gelenek, edebî etkileşim ve edebî yenilik gibi meseleler Ali Şir Nevaî’nin“Bedâyiü’l-Bidâye” ve Sadık Bey Afşar Sadıkî’nin “Şiirler” adlı divanlarındaki ‘Bolmasun’ redifli gazelleriörneğinde incelenmiştir. KW - gazel KW - nazire KW - lirik kahraman KW - gelenek KW - edebî etki KW - ayrıcalık KW - maharet CR - Navoiy, Alisher (1987a), Mukammal asarlar to‘plami. Yigirma tomlik. Birinchi tom. Badoyi’ ul-bidoya. Toshkent: Fan. Navoiy, Alisher (1987b), Mukammal asarlar to‘plami. Yigirma tomlik. Uchinchi tom. Xazoyin ul-maoniy. G‘aroyib us-sig‘ar. Toshkent: Fan. Nağıyeva, Cənnət (2001), Azərbaycanda Nəvai. Bakı: Tural-Ə. Çınarcı, Mehmet Nuri (2012), “Sâdıkî-i Efşârın Tebriz Milli Kütüphanesindeki Külliyatı ve Türkçe Manzumeleri”, Turkish Studies, Volume 7/3, Summer, S. 813-835. Gandjei, Turhan (1971), “Sadıkî Afşar’ın Türkçe şiirleri”, Türkiyat Mecmuası, XVI, S.19-26. Hikmət, İsmayıl (1926), Nəvai və türk ədəbiyyatı. Bakı: Maarif işçisi. Tərbiyat, Məhəmmədəli (1987), Danişməndani Azərbaycan. Bakı: Azərnəşr. Muradova, Məntiqa (1999), Sadiq bəy Sadiqinin həyat və yaradıсılığı. Bakı: Elm. Əfşar, Sadiq Bəy (2008), Məcməül-Xəvas, nəşrə hazırlayan: Əkrəm Bağırov. Bakı: Elm. Əfşar, Sadiq Bəy (2010), Şeirlər, nəşrə hazırlayan: Paşa Kərimov. Bakı: Nurlan. UR - https://doi.org/10.30767/diledeara.472646 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/557331 ER -