TY  - JOUR
T1  - Osmanlı Yazma Eserlerı̇nde Murassa (Mücevherlı̇) Kı̇tap Kapları
TT  - Jewelled Book Covers (Murassa) on Ottoman Manuscrı̇pt
AU  - Tanrıver Celasin, Ayşe
PY  - 2019
DA  - June
Y2  - 2019
DO  - 10.21602/sduarte.540468
JF  - Art-e Sanat Dergisi
JO  - Art-e
PB  - Süleyman Demirel Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 1308-2698
SP  - 223
EP  - 237
VL  - 12
IS  - 23
LA  - tr
AB  - Sayfalar halinde hazırlanan yazma eserleribir araya toplayıp muhafaza eden kılıflara kitap kabı ya da kitap cildi denir.Sayfaların yıpranmasını önleyen kitap kabı, “alt kapak”, “üst kapak”, bu ikikapağı birbirine bağlayan “sırt”, alt kapağa bağlı olan, kitabın ağızkısmını örten ve ayıraç görevi yapan “mıkleb”, mıklebi alt kapağa bağlayan verahatça hareket etmesini sağlayan “sertab” kısımlarından oluşmaktadır. XVI.yüzyılda Osmanlı devletinin ekonomik durumunun gelişmesi ve sanata yapılan yatırımlarınartması ile mücellitler kitap kaplarında mücevher ve kıymetli taşlarkullanmaya başlamışlardır. Kitap kaplarında mücevher kullanımının erken dönemörnekleri, IX. ve X. yüzyıllarda Roma medeniyetinde karşımıza çıkmaktadır.Roma dönemi murassa kitap kaplarında insan figürlü tasvirler bulunurken Osmanlıdöneminde hazırlananlarda ise bitkisel kaynaklı motifler tercih edilmiştir. Mücevherli kitap kapları, mücellit vekuyumcuların ortak çalışmasının ürünüdür ve genellikle Kur’an-ı Kerimkaplarında karşımıza çıkmaktadır. Bu uygulamalarda inci, zümrüt, yakut, firuzegibi taşlar kullanılmıştır. Devletin ekonomik durumunun bozulmaya başlamasıile doğru orantılı olarak XVII. yüzyıldan sonra murassa kitap kaplarının artıktercih edilmediği görülmüştür.
KW  - Osmanlı
KW  - Kitap Kabı
KW  - Murassa
N2  - Book coversor volumes are the covers that bring handfwritten manuscripts in pages togetherfor purposes of preservation. The cover involves the “lower cover”, “uppercover”, the “spine” that connects both covers, the “bookmarker” connected tothe lower cover and that covers the front part of the book and “sertab” thatconnects the bookmark to the lower cover and makes the bookmark move easily.Bookbinders started using jewels and other valuable stone on their book coversas a result of the boosting status of the economy and increasing interest anddemand in 16th century in Ottoman Empire. Early samples of book covers withjewels on them come from 9th and 10th century Roman Civilization. Roman erajeweled book covers involve human figure descriptions while Ottoman book coversinvolve plant-derived figures. Jeweled bookcovers are the shared works of bookbinders and jewelers and we generally findthem on Koran covers. Pearl, emerald, ruby and turquoise were commonly used inthe decorations. The jeweled book covers lost their popularity as of 17thcentury in parallel with the declining economic status of the country.
CR  - KaynakçaArıtan, A. S., (1993).  “Ciltçilik”, DİA, İstanbul: Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Yayınları, C.7, s. 551-557.Ayter, A. (1996). Kuyumculukta Meslek Bilgisi ve Mücevherat, İstanbul: Arset Matbaacılık.Ayverdi, İ. (2003). Misalli Büyük Türkçe Sözlük, , İstanbul: C.2 Kubbealtı Yayınları.Bilgi, H. ve Zanbak,İ. (2015).  Cevher Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu’ndan Mineli ve Murassa Eserler, İstanbul: Sadberk Hanım Müzesi.Bilirgen, Emine ve Murat, S. (2002). Topkapı Sarayı Hazine-i Hümayun, İstanbul: Gilan.Bilirgen, E. (1991). “Osmanlı Saray Hazinesi’ndeki Murassa Kitap Kapları, Cüz Keseleri ve Cilbentler Işığında Osmanlı Saray Kuyumculuğu”, 9. Milletlerarası, Türk Sanatı Kongresi Bildiriler, 23-27 Eylül 1991, C. I, İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, s.385-393.Bilirgen, E. (2001). “Osmanlılarda Altın Eşya Tutkusu”, P Sanat Dergisi, İstanbul: Portakal Sanat Yayınları, S.20, s. 148-169.Çağman, F. (1984). “Serzergerân Mehmet Usta ve Eserleri”, Kemal Çığ’a Armağan, İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Müdürlüğü Yayınları, s.51-88.Çığ, K. (1952). “Türk Kitap Kapları”, İlahiyat Fakültesi Dergisi, Ankara: Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayını, S.II-III, s. 108-123.                Edgü, F.  (1983).  Anadolu Medeniyetleri III, Selçuklu Osmanlı, ed. Ferit Edgü, İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.Erginsoy, Ü. (1978). İslam Maden Sanatının Gelişmesi, İstanbul: Kültür Bakanlığı YayınlarıHammer, V. J. (1966). Osmanlı Devleti Tarihi, çev. Mehmed Ata, İstanbul: V. I.İrepoğlu, G. (2000). “Bir İmparatorluğun Görkemi Osmanlı Mücevheri”, P Sanat Dergisi, İstanbul: Portakal Sanat Yayınları, S.17, s. 100-112.İrepoğlu, G. (2014).  Gül, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.MEGEP, (2006). Kuyumculuk Teknolojisi: Mıhlama, Ankara: MEB Yayınları.Özdeniz, Ergin (1981). “Türk Cilt Sanatı”, Sanat Dünyamız, İstanbul: Yapı ve Kredi Yayınları, S. 21, s. 13-21.Tanındı, Z. (2004a). “Kitap ve Cildi”, Osmanlı Uygarlığı 2, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.Tanındı, Zeren (2004b), “Osmanlı Kitaplarının Görkemli Giysileri”, P Sanat Dergisi, İstanbul: Portakal Sanat Yayınları, S.35, s.74-85.Walther, I. F. Ve Wolf, N. (2014), Codices Illustres, Koln: Taschen.Yaman, B.  (2008).  Osmanlı Saray Sanatkârları, İstanbul: Türk Tarih Kurumu Yayınları.Görsel Kaynaklar Görsel 3. Murassa Kaplı Lindau İncili, Yaklaşık 880 Yılları, Roma İmparatorluğu Dönemi, New York Morgan Müze ve Kütüphanesi, http://zephyrinus-zephyrinus.blogspot.com.tr/2016/03/the-lindau-gospels.html Erişim tarihi: 22.04.2017.Görsel 4. Murassa Kitap Kabı, TSMK H.  2/2898, http://www.antikalar.com/denizin-ugurlu-damlalari-inciler/  Erişim tarihi: 05.05.2017Görsel 5. Murassa Kitap Kabı, TSMK H. 2/2136, http://www.antikalar.com/denizin-ugurlu-damlalari-inciler/  Erişim tarihi: 05.05.2017.Görsel 6-11-12.  Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi.
UR  - https://doi.org/10.21602/sduarte.540468
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/753791
ER  -