TY  - JOUR
T1  - Nasihatnâme’den Talimatnâme’ye: Damad/Şehid Ali Paşa ve Devlet Görevlilerine Dair Yazılı Emirleri
TT  - From Nasihatname to Talimatname: Damad/Şehid Ali Pasha and the Instructions He Took Out About the Statesmen
AU  - Özcan, Abdülkadir
AU  - Sevinç, Nurten
PY  - 2019
DA  - June
Y2  - 2019
DO  - 10.16947/fsmia.582415
JF  - FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi
PB  - Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 2148-2217
SP  - 449
EP  - 503
IS  - 13
LA  - tr
AB  - Karlofça Antlaşması’yla önemli topraklar kaybeden Osmanlı Devleti buraları gerialabilmek için karşı atağa geçmekte gecikmedi. 1711 yılında Ruslarla Prut savaşı yapıldı.1715’te Venediklilerle savaşıldı ve Mora geri alındı. Bu ikinci seferin ve zaferin başkumandanıVeziriazam Damat Ali Paşa idi. Avusturyalılara kaptırılan yerleri de geri almakiçin 1716 yılında sefere çıkan Ali Paşa Varadin’de yenildi ve şehid oldu.Venedik ve Avusturyalılara karşı yaptığı savaşların yanı sıra, dâhilde de devleti düzenesokmaya çalışan Ali Paşa’nın, vefatına yakın devlet görevlilerinin işlerinde nasılhareket edeceklerine dair hazırlattığı Talimatnâme, türünün tipik bir örneğidir. Bilindiğigibi devlet idaresindeki bozukluklara paralel olarak XVI. yüzyıl ortalarından itibaren nasihatnâmeveya siyasetnâme türü eserler ortaya çıkmıştır. XVII. yüzyılda sayıları artan butürün son örnekleri XVIII. yüzyılda kaleme alınmıştır.Sunulan makalemizde, Şehid Ali Paşa tarafından dönemin defterdarlarından SarıMehmed Paşa’ya hazırlattırılan Talimatnâme’nin niteliği, mevcut nüshaları, üzerinde yapılançalışmalar, muhtevası ve devlet görevlilerine verilen öğütlerin nasıl emir halinegetirildiği üzerinde durulmuş ve sonunda metnin el yazması sureti verilmiştir.
KW  - Ali Paşa
KW  - Venedik
KW  - Mora
KW  - Avusturya
KW  - Nasihatnâme
KW  - Talimatnâme
N2  - The Ottoman Empire, which lost important lands by The Treaty of Karlowitz, did notdelay to counter. In 1711, the Pruth Campaign was made with the Russians. In 1715, thewar took place with the Venetians and the Morea was taken back. The commander in chiefof this second campaign and victory was the Grand Vizier Damat Ali Pasha. Ali Pasha,who started a campaign in 1716 to take back the lands given rein to the Australians, wasdefeated in Varadin and became martyr.Besides the wars against the Venetians and Australians, Ali Pasha, who tried to reorganizethe state domestically, ordered to be prepared a Talimatnâme concerning how thestatesmen would behave in their works, which is a typical example of its type. As it isknown, from the middle of the sixteenth century “Nasihatnâme” or “Siyasetnâme” typesof works generated as a result of the defect in the state administration.. In the seventeenthcentury, their number increased and their latest examples were given in the eighteenthcentury.In this article, Talimatnâme, which was prepared by the head of the provincial treasuryDefterdar Sarı Mehmed Pasha at the behest of Şehid Ali Pasha, is evaluated in termsof its characteristics, its available transcripts, the works made on it, its content, how theadvices given to the statesman have become an order and at the end the handwritten manuscriptsare attached.
CR  - Arşiv Belgeleri
BOA, İbnülemin-Muhallefât (İE-MHF), nr. 1/107, 1/109.
BOA, Mektûbî Kalemi, Nezâret ve Devâir (A.MKT.NZD) nr. 90/9.
BOA, Ali Emiri, Sultan Ahmed III (AE. SAMD. III), nr. 30/2857.
BOA, Cevdet, Saray Mesalihi (C.SM), nr. 121/6092.
BOA, Topkapı Sarayı, Müze Arşivi Defterleri) TS-MA.d, 2821.
Ahmed Refik, XII. Asr-ı Hicrîde İstanbul Hayatı, İstanbul 1988, s. 56-59.
Kitâbî Kaynaklar
Ahmed b. Mahmud, Göynüklü, Târîh, Berlin Staatsbibliothek, Ms.or.quart,
nr. 1209, vr. 336 vd.
Baysun, M. Cavid, “Ali Paşa, Damad”, İslâm Ansiklopedisi, I, İstanbul, 1965.
Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, IV, İstanbul,
Türkiye Yayınevi, 1972.
Dilâverzâde Ömer Vahîd Efendi, Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ, İstanbul, 1271.
Ertaş, Mehmet Yaşar, Sultanın Ordusu (Mora Fethi Örneği 1714-1716), İstanbul,
Yeditepe Yayınları, Şubat 2007.
Erünsal, İsmail E., Osmanlı Vakıf Kütüphaneleri, Ankara, TTK Yayınları,
2008.
_________, “Şehid Ali Paşa’nın İstanbul’da Kurduğu Kütüphaneler ve Müsadere
Edilen Kitaplar”, Kütüphanecilik Dergisi Belge Bilgi Kütüphâne Araştırmaları”,
no. 1, 1987.
Gökpınar, Bekir, “Varadin Seferinde Organizasyon ve Lojistik (1716)”, (Yayımlanmamış
Doktora Tezi), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum,
2013.
Hâfız Hüseyin Ayvansarâyî, Mecmua-i Tevârîh, haz. Fahri Ç. Derin ve Vahid
Çabuk, İstanbul, 1985.
_________, Vefeyât-ı Selâtîn ve Meşâhîr-i Ricâl, haz. Fahri Ç. Derin.
İstanbul’da Fransız Elçiliği-Marki de Bonnac’ın Tarihi Hatırat ve Belgeleri,
çev. Ali Şevket Bizer, haz. Mustafa Daş, Ankara, TTK Yayınları, 2017.
Karatay, Fehmi Edhem, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar
Kataloğu, 1, İstanbul, 1961.
Levend, Agâh Sırrı, Gazavâtnâmeler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavâtnâmesi,
Ankara, TTK Yayınları, 1956.
Mantran, Robert, “Alī Pahsa Dāmād”, EI2 (İng.), I, 355.
Medhiyye fî Hakk-ı Damad Ali Paşa, Nuruosmaniye Ktp., nr. 4924.
Mehmed Galib, “Talimât-ı Şehid Ali Paşa”, Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmuası,
I/3, 1 Ağustos 1326.
Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî, III, İstanbul, 1311.
Mustafa Nuri, Netâyicü’l-vukuât, III, İstanbul, 1327.
Nâbî’nin Şehid Ali Paşa’ya Mektûbu, Râşid Efendi Kütüphânesi, nr. 196.
Özcan, Abdülkadir, “Defterdar Sarı Mehmed Paşa’nın Malî Bazı Görüş ve
Faaliyetleri”, Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 10-11, 1981-1982.
_________, “Şehid Ali Paşa’ya İzafe Edilen Talimatnâmeye Dâir”, TED, 12,
1982.
_________, “Şehid Ali Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi,
XXXVIII, İstanbul, 2010.
Râşid Mehmed Efendi, Fetihnâme-i Cezîre-i Mora, Süleymaniye Kütüphanesi,
Esad Efendi, nr. 3655/4.
_________, Çelebizâde İsmail Âsım Efendi, Târîh-i Râşid ve Zeyli, II, haz.
Abdülkadir Özcan v.dğr., İstanbul, Klasik Yayınları, 2013.
Remzi, “Belgrad’da Damad Ali Paşa Türbesi”, Târîh-i Osmânî Encümeni
Mecmuası, VII/39, 1 Nisan 1332.
Silâhdar Fındıklılı Mehmed Ağa, “Nusretnâme, Tahlil ve Metin (1106-
1695/1133-1721)”, haz. Mehmet Topal, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul,
Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul, 2001.
Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-fudalâ, Şakaik-ı Nu’maniye ve Zeyilleri
içinde IV, haz. Abdülkadir Özcan, IV, İstanbul, Çağrı Yayınları, 1989.
Tayyarzâde Atâ Bey, Târîh-i Atâ, II, V, İstanbul, 1297.
Uluçay, Çağatay, Padişahın Kadınları ve Kızları, Ankara, TTK, 1980.
UR  - https://doi.org/10.16947/fsmia.582415
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/744141
ER  -