TY - JOUR T1 - SOFİYYE RİCALİ VE KADIZADELİLER TARTIŞMASININ TOPLUMA YANSIMASI: EVLİYA ÇELEBİ ÖRNEĞİ TT - REFLECTION OF SUFIS AND KADIZADE DISCUSSION TO THE SOCIETY: EXAMPLE OF EVLIYA ÇELEBI AU - Kaya, Seda PY - 2019 DA - August JF - Academic Review of Humanities and Social Sciences JO - ARHUSS PB - Bursa Teknik Üniversitesi WT - DergiPark SN - 2636-7645 SP - 124 EP - 143 VL - 2 IS - 2 LA - tr AB - Osmanlı İmparatorluğu için XVII. Yüzyıl, karakteristik bir kargaşayüzyılıdır. Döneme karakteristik rengini veren olay,gelecek yüzyıllarda ortayaçıkacak siyasi ve dini hareketlerin şekillenmesinin önünü açan, dinî, sosyal vesiyasi sonuçları olan selefi özellik taşıyan vaaz hareketidir. Hareket, tarikatehline karşı gerçekleşen katı muhalif iddialardan meydana gelmektedir. Osmanlıilim ve fikir zihniyetinin dayandığı iki kurumu, tekke ve medreseyi karşı karşıya getiren bu kavga, elbetteinsanların zihinlerinde de bir tercih meselesine dönüşmüştür. Bu çalışmadahedeflenen, ilgili tartışmayı incelemek, toplumda ve sarayda yarattığıbölünmeyi tanıtmak ve bir Osmanlı örneğiolarak Evliya Çelebi’nin bölünmenin neresinde olduğunu yorumlamaktır.Literatüre dair araştırmalar Evliya Çelebi’nin taraf olmamaya çalıştığını göstersede, 1655-1656 yılları arasında üç defa Bitlis’te bulunan seyyahın orada Kadızadelilerfırkasından geçinen birine yönelik tenkidini anlattığı bir anekdot seyyahıngörüşlerini yansıtmaktadır. Ayrıca araştırmalarımız bize Evliya Çelebi’ninsahip olduğu Osmanlı aydın kimliğini değerlendirme ve bu mücadeledeki tarafınıonun zihniyetinin tahlilini yaparak yorumlama fırsatını sunmuştur KW - Evliya Çelebi KW - Kadızadeliler KW - Osmanlı Devleti KW - Sofular N2 - XVII century for the Ottoman Empireis a characteristic crisis period. One of the characteristic features of theperiod is the movement of preachers who have religious, social and politicalimplications, which paves the way for shaping the movements of ideas thatwillemerge in the following centuries. The movement is made up of oppositionclaims to the Sects. This dispute, which confronts the two institutions, thedervish lodge and the madrasa, which are based on the Ottoman intelllectualmentality, has, of course, become a matter of choice in people's minds. The aimof this study is to examine there levant discussion, to introduce the divisionthat it has created in the society and in the palace and to interpret EvliyaÇelebi as an example of Ottoman in this division. Although researches about theliterature. Show that Evliya Çelebi is trying not to be a party, an anecdotethat about the criticism of someone who claim membering to Kadızade by EvliyaÇelebi when he living Bitlis between 1655-1656, reflects his views. Inaddition, our researches gave us the opportunity to evaluate the identity ofthe Ottoman intellectuals of Evliya Çelebi and to interpret the side of thisstruggle by analyzing his mentality. CR - Baysun, Cavit, (1992). Evliya Çelebi Maddesi, İslam Ansiklopedisi IV, s. 400-412._______ (2010).“Evliya Çelebi’ye Dair Notlar”, Türkiyat Mecmuası, XII, 1955, s. 257- 264.Bilkan, A. Fuat (2016). Fakihler ve Sofuların Kavgası: 17. Yüzyılda Kadızadeliler ve Sivasîler, İletişim, s. 67-200.Çelebi, Evliya (2008). “Seyahatname”, (cilt.2) ve (cilt.4) , haz. Yücel Dağlı-Seyit Ali Kahraman, İstanbul, Yapı Kredi YayınlarıÇelebi, Katip(2008).Mîzânü’l- Hâkk Fî ihtiyâri’l-Ehakk. İslamda Tenkit ve Tartışma UsulüKabalcı, s.59-306Dankoff, Robert(2008). Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Katkılarla İngilizceden çeviren: Semih Tezcan, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları_______ (2004). Evliya’nın Sözvarlığı ve Dili Kullanışı, Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Katkılarla İngilizceden çeviren: Semih Tezcan, İstanbul, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 37, s. 28-41. _______ (2010). Seyyah-ı Âlem Evliyâ Çelebi’nin Dünyaya Bakışı, Çeviren: Müfit Günay, İstanbul, Yapı Kredi YayınlarıFaroqhi, Suraiya (2014).Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam. Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, Tarih vakfı yayınları 5. Basım s.74_______ (2016). Önsöz. R. Dankoff içinde, Seyyah-ı Alem Evliya Çelebi’nin Dünyaya Bakışı, s.21, Yapı Kredi YayınlarıGündoğdu,Cemal“XVII. Yüzyılda Tekke-Medrese Münasebetleri Açısından Sivasiler- Kadızadeliler Mücadelesi”, İLAM Araştırma Dergisi III. s.37-72.İnalcık, Halil(2009). Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmaları II: Tegayyür ve Fesad (1603-1656): Bozuluş ve Kargaşa Dönemi, s.12-58, İş Bankası Kültür Yayınları_______ (2011). Bir Musahibin Anıları ve Seyahat Notları, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 225-229.İz Fahir (1979). “Evliya Çelebi ve Seyahatnamesi”, Boğaziçi Üniversitesi Dergisi, VII, 61-79,Kaya, Seda “Kadızadeliler Harekatı”, Yenigün Gazetesi,11.11.2017, s.5Küçükkaya, Askerî (2005). “Evliya Çelebi Seyahatnâme’sinde Aziz MahmudHüdâyi ve Celvetiyye Tarikatı”,Aziz MahmudHüdâyi Uluslararası Sempozyum Bildirileri İçinde, s. 83-94._______ (2007). “Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Adı Geçen Mevlevihane ve Tekkeler”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı: 18, s. 177-186._______ (2002). Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde Tasavvufî Kültür, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Şanlıurfa, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maden, Fahri (2013).“Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde Bektaşi Tekke ve Türbeleri”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sayı: 68, s. 89-128.Ocak, A. Yaşar (2011).17. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunda Dinde Tasfiye Teşebbüslerine Bir Bakış : “Kadızadeliler Hareketi,Yeniçağlar Anadolu’sunda İslam’ın Ayak İzleri: Osmanlı Dönemi, İstanbul, Kitap Yayınevi,s.208-225Özay, Yeliz (2012).Evliya Çelebi’nin Acayip ve Garip Dünyası, Yayınlanmamış Doktora Tezi, , Ankara, Bilkent Üniversitesi Sosyal Bilimler EnstitüsüTerzioğlu, Derin (2007). “Bir Tercüme ve Bir İntihal Vakası: Ya da İbnT eymiyye’ninSiyasetü’sŞeriyye’sini Osmanlıca’ya Kim Aktardı?”Journal of TurkishStudies, Türklük Bilgisi Araştırmaları Dergisi, Volume31/II, Editör: Cemal Kafadar ve Gönül A. Tekin, s. 247-275Tezcan, Nuran (2011).1814’ten 2011’e Seyahatnâme Araştırmaları Tarihçesi, Seyahatname Araştırmalarında Çığır Açanlar, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 56-74. _______ (2002).Bir Üslup Ustası Olarak Evliya Çelebi, Evliya Çelebi ve Seyahatname İçinde, Yayına Hazırlayanlar: Nuran Tezcan-Kadir Atlansoy, Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınları, s. 231-243. _______ (2011).Evliya Çelebi’den Kalan Belgesel İzler, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 41-55. _______ (2011).“Evliya Çelebi’nin Gün Işığına Çıkan Eseri, Nil Haritası”Toplumsal Tarih, sayı: 207, s. 56-63.TDV. İslam Ansiklopedisi s.101 Turan, Namık Sinan, “Osmanlı Toplumunun 17. Yüzyılını Seyahatname’nin Sayfalarında Aramak”Evrensel Kültür, Mayıs 2014, s. 46-51. _______ (2015). “Seyahatname’den yansıdığı biçimiyle XVII. Yüzyıl Arnavutluk şehirlerinde Kimlik Kültür ve Toplumsal Yapılar” s.100 Sosyoloj Konferansları No: 5 _______ (2016). “XVII. Yüzyılda Osmanlı Tasavvuf Ritüelinde Semâ, Deveran ve Müziğin Püritanizmle İmtihanı”,Porte Akademik Journal of Music andDanceStudies 13, s.60-82Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Büyük Osmanlı Tarihi, Cilt 1-6 Türk Tarih Kurumu, İstanbul CR - _______ (2010).“Evliya Çelebi’ye Dair Notlar”, Türkiyat Mecmuası, XII, 1955, s. 257- 264. CR - Bilkan, A. Fuat (2016). Fakihler ve Sofuların Kavgası: 17. Yüzyılda Kadızadeliler ve Sivasîler, İletişim, s. 67-200. CR - Çelebi, Evliya (2008). “Seyahatname”, (cilt.2) ve (cilt.4) , haz. Yücel Dağlı-Seyit Ali Kahraman, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları CR - Çelebi, Katip(2008).Mîzânü’l- Hâkk Fî ihtiyâri’l-Ehakk. İslamda Tenkit ve Tartışma UsulüKabalcı, s.59-306 CR - Dankoff, Robert(2008). Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Katkılarla İngilizceden çeviren: Semih Tezcan, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları CR - _______ (2004). Evliya’nın Sözvarlığı ve Dili Kullanışı, Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Katkılarla İngilizceden çeviren: Semih Tezcan, İstanbul, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 37, s. 28-41. CR - _______ (2010). Seyyah-ı Âlem Evliyâ Çelebi’nin Dünyaya Bakışı, Çeviren: Müfit Günay, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları CR - Faroqhi, Suraiya (2014).Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam. Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, Tarih vakfı yayınları 5. Basım s.74 CR - _______ (2016). Önsöz. R. Dankoff içinde, Seyyah-ı Alem Evliya Çelebi’nin Dünyaya Bakışı, s.21, Yapı Kredi Yayınları CR - Gündoğdu,Cemal“XVII. Yüzyılda Tekke-Medrese Münasebetleri Açısından Sivasiler- Kadızadeliler Mücadelesi”, İLAM Araştırma Dergisi III. s.37-72. CR - İnalcık, Halil(2009). Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmaları II: Tegayyür ve Fesad (1603-1656): Bozuluş ve Kargaşa Dönemi, s.12-58, İş Bankası Kültür Yayınları CR - _______ (2011). Bir Musahibin Anıları ve Seyahat Notları, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 225-229. CR - İz Fahir (1979). “Evliya Çelebi ve Seyahatnamesi”, Boğaziçi Üniversitesi Dergisi, VII, 61-79, CR - Kaya, Seda “Kadızadeliler Harekatı”, Yenigün Gazetesi,11.11.2017, s.5 CR - Küçükkaya, Askerî (2005). “Evliya Çelebi Seyahatnâme’sinde Aziz MahmudHüdâyi ve Celvetiyye Tarikatı”,Aziz MahmudHüdâyi Uluslararası Sempozyum Bildirileri İçinde, s. 83-94. CR - _______ (2007). “Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Adı Geçen Mevlevihane ve Tekkeler”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı: 18, s. 177-186. CR - _______ (2002). Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde Tasavvufî Kültür, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Şanlıurfa, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, CR - Maden, Fahri (2013).“Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde Bektaşi Tekke ve Türbeleri”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sayı: 68, s. 89-128. CR - Ocak, A. Yaşar (2011).17. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunda Dinde Tasfiye Teşebbüslerine Bir Bakış : “Kadızadeliler Hareketi,Yeniçağlar Anadolu’sunda İslam’ın Ayak İzleri: Osmanlı Dönemi, İstanbul, Kitap Yayınevi,s.208-225 CR - Özay, Yeliz (2012).Evliya Çelebi’nin Acayip ve Garip Dünyası, Yayınlanmamış Doktora Tezi, , Ankara, Bilkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü CR - Terzioğlu, Derin (2007). “Bir Tercüme ve Bir İntihal Vakası: Ya da İbnTeymiyye’ninSiyasetü’sŞeriyye’siniOsmanlıca’ya Kim Aktardı?”Journal of TurkishStudies, Türklük Bilgisi Araştırmaları Dergisi, Volume31/II, Editör: Cemal Kafadar ve Gönül A. Tekin, s. 247-275 CR - Tezcan, Nuran (2011).1814’ten 2011’e Seyahatnâme Araştırmaları Tarihçesi, Seyahatname Araştırmalarında Çığır Açanlar, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 56-74. CR - _______ (2002).Bir Üslup Ustası Olarak Evliya Çelebi, Evliya Çelebi ve Seyahatname İçinde, Yayına Hazırlayanlar: Nuran Tezcan-Kadir Atlansoy, Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınları, s. 231-243 CR - _______ (2011).Evliya Çelebi’den Kalan Belgesel İzler, Doğumunun 400. Yılında Evliya Çelebi İçinde, Editör: Nuran Tezcan – Semih Tezcan, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 41-55. CR - _______ (2011).“Evliya Çelebi’nin Gün Işığına Çıkan Eseri, Nil Haritası”Toplumsal Tarih, sayı: 207, s. 56-63. CR - TDV. İslam Ansiklopedisi s.101 CR - Turan, Namık Sinan, “Osmanlı Toplumunun 17. Yüzyılını Seyahatname’nin Sayfalarında Aramak”Evrensel Kültür, Mayıs 2014, s. 46-51. CR - _______ (2015). “Seyahatname’den yansıdığı biçimiyle XVII. Yüzyıl Arnavutluk şehirlerinde Kimlik Kültür ve Toplumsal Yapılar” s.100 Sosyoloj Konferansları No: 5 CR - _______ (2016). “XVII. Yüzyılda Osmanlı Tasavvuf Ritüelinde Semâ, Deveran ve Müziğin Püritanizmle İmtihanı”,Porte Akademik Journal of Music andDanceStudies 13, s.60-82 CR - Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Büyük Osmanlı Tarihi, Cilt 1-6 Türk Tarih Kurumu, İstanbul UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/arhuss/article/590321 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/785202 ER -