@article{article_614151, title={Miftâhu’s-Se‘âde Ve Misbâhu’s-Siyâde Adlı Eseri Çerçevesinde Taşköprülüzade’nin Dil ve Dil Bilimleri Anlayışı}, journal={Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi}, volume={24}, year={2019}, DOI={10.20519/divan.614151}, author={Fazlıoğlu, Şükran}, keywords={Taşköprülüzade,Miftâhu’s-se‘âde ve misbâhu’s-siyâde}, abstract={<div>Taşköprülüzade’nin(ö. 968/1561) Miftâhu’s-se‘âde </div> <div>ve misbâhu’s-siyâde adlı eseri İslam medeniyetinde </div> <div>Farabi’nin(ö. 339/950) İhsâu’l-ulûm’undan itibaren felsefi </div> <div>çerçevede gelişen ve İbn Ekfanî’nin (ö. 749/348) İrşâdu’lkâsıd </div> <div>ilâ esne’l-mekâsıd ve Molla Lütfî’nin(ö. 900/1495) </div> <div>el-Metâlibu’l-ilâhiyye fî mevzuâti’l-ulûmi’l-luğaviyye üzerinden </div> <div>devam eden ilimleri sınıflandırma geleneğinin en </div> <div>önemli ve en gelişmiş duraklarından biri olarak kabul edilebilir. </div> <div>Bu eseri benzerleri arasında farklı kılan önemli özelliklerden </div> <div>biri de ilimleri, varlık-bilgi-değer terkibi zemininde, </div> <div>tümdengelim ve tümevarım yöntemlerini dikkate alarak </div> <div>sınıflandırmasıdır. Bu zeminde Taşköprülüzade’ye göre </div> <div>dil, Varlık’ın aynî, zihnî ve hattî gibi bir tecellisi olmasının </div> <div>(vucûd-i lisânî) gereği olarak, fiziksel bir süreçte varlığa gelir </div> <div>ve yine insanın tab‘an medenî bir var-olan olarak muhtaç </div> <div>olduğu i‘lâm ve isti‘lâm süreçleri içinde dallanıp budaklanır. </div> <div> <div>Dolayısıyla dil bilimleri, gelişi güzel değil Varlık’ın, ses üzerinden </div> <div>açığa çıkarak, i‘lâm ve isti‘lâm süreçlerinde muktezâyı </div> <div>hâl ilkesine uygun olarak gelişen belirli bir düzenlilik içinde </div> <div>teşekkül eder.Bu düzenlilik aynı zamanda tarihîdir yani </div> <div>muayyen bir zaman içinde tedricî bir şekilde gelişerek olgunlaşır. </div> <div>Söz konusu gelişme süreçleri dil bilimleri sahasında </div> <div>tedvin edilen kitaplar üzerinden takip edilebilir. Nitekim, </div> <div>Taşköprülüzade, eserinde öncelikle lügat, vaz‘, iştikâk ve sarf </div> <div>gibi müfred; nahiv, meânî, beyân, bedî‘, arûz gibi mürekkeb </div> <div>şeklinde iki şıktan oluşan asıl dil bilimleri ile pek çok alt bilim </div> <div>dalından oluşan furû‘ dil bilimlerini, yukarıda dile getirilen </div> <div>ilkeler etrafında incelemiş ve her bir bilim için önemli dil </div> <div>alimleri ile temel eserlerini, muhtasar (ilk), mutavassıt (orta) </div> <div>ve mebsût (ileri) seviyelerine göre zikretmiştir. Bu makalede </div> <div>söz konusu bu yapı çözümlenecek, öncelikle dilin varlık değeri </div> <div>tespit edilecek, daha sonra dil bilimlerinin yukarıda dile </div> <div>getirilen ilkeler çerçevesinde ortaya çıkış süreçleri incelenecek </div> <div>ve Miftâhu’s-se‘âde ve misbâhu’s-siyâde’deki dil bilimlerinin </div> <div>diğer özellikleri üzerinde durulacaktır. </div> </div>}, number={46}, publisher={Bilim ve Sanat Vakfı}