TY - JOUR T1 - Zaman Sosyolojisi: Bir Giriş Denemesi TT - Sociology of Time: An Introduction Essay AU - Okumuş, Ejder PY - 2010 DA - April JF - Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi JO - daad PB - Yavuz ÜNAL WT - DergiPark SN - 1303-9199 SP - 121 EP - 174 VL - 10 IS - 2 LA - tr AB - Zaman fenomeni, sosyal boyut ve yansımaları itibâriyle sosyolojinin önemli bir konusudur. Çünkü zaman, toplumun, toplumsal hayatın kaderidir. Toplum, zaman içinde, dünya zamanı içinde ve zamanla var olur, varlığını sürdürür. Toplumlar, medeniyetler, kültürler, toplumsal varlıklar, örneğin aileler, dinî grup ve cemaatler, siyasal gruplar, ekonomik organizasyonlar, uluslar, meslek grupları vs., hayatlarını, sosyal zaman veya sosyo-zamansal düzen içinde düzenlerler. O halde zaman, toplumun varlığının ve sosyal hayatın vazgeçilmez bir merkezî boyutunu teşkil etmektedir. Bu çalışmada toplumsal bir gerçeklik olarak zaman, giriş düzeyinde sosyolojik açıdan ele alınmaktadır. KW - Zaman KW - toplumsal zaman KW - zaman sosyolojisi KW - toplum. N2 - The phenomenon of time is an important subject of sociology in consideration of its social dimensions and manifestations. Because time is a fate of social life. Society exist and continue its existence within time, within time of the world, and with time. Societies, civilizations, cultures, social assets, such as families, religious groups and communities, political groups, economic organizations, nations, professional groups, etc. regulate their lives in social time or socio-temporal order. So time constitutes an indispensable and central dimension of society’s existence and social life. In this study, time as a social reality is considered from the sociological perspective at the level of introduction. CR - KUR'AN-KERİM CR - ADAM, Barbara, Time and Social Theory, Temple University Pres, Philadelphia 1990 CR - ADAM, Barbara E., Timewatch: The Social Analysis of Time, Cambridge, Polity Press, England 1995 CR - A.e., ss. 22, 135-136 CR - ARİSTOTELES, "Fizik", Zaman Kavramı, Çev. Saffet Babür, İmge Yay., Ankara 1996, ss. 9-41 CR - ATKINSON, Jacqualine, Zamanı Yönetme Sanatı, Çev. Cem S. İslâm, Nehir Yay., İstanbul 1997 CR - AUGUSTINUS, St., The Confessions, İng. Çev. Edward B. Pusey, Pocket Books, New York 1957 CR - AUGUSTINUS, St., "İtiraflar", Zaman Kavramı, Çev. Saffet Babür, İmge Yay., Ankara 1996, ss. 43-55 CR - el-BAĞDADÎ, Ebu’l-Berekât, Kitâbu’l-Mu’teber fi’l-Hikme, c. 3, Dâiratu’l- Meârifi’l- Osmâniyye, Haydarabad 1357-1358 CR - BERGER, Peter L.-LUCKMANN, Thomas, The Social Construction of Reality, Allen Lane The Penguin Press, Great Britain 1967 CR - BERGER, Peter L.-LUCKMANN, “Gündelik Hayatın Gerçekliği”, Çev. Ejder Okumuş, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 1/1, Mart 2003, ss. 43-51 CR - CHAMBER, Robert, The Books of Days, a Miscellany of Popular Antiquities in Connection with the Calendar, c.1, London, Edinburgh 1864 CR - EİNSTEİN, Albert, “Uzay-Zaman”, Uzay, Zaman, Özdek I (Haz. Ve Çev. Aziz Yardımlı), İdea Yay., İstanbul 1998, ss. 55-65. CR - ELIAS, Norbert, Zaman Üzerine, Çev. Veysel Atayman, Ayrıntı Yay., İstanbul 2000 CR - FABIAN, Johannes, Time and the Other: How Anthropology Makes its Object , Columbia University Press, New York 1983 CR - FARABÎ, “Felsefenin Temel Meseleleri”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri, Haz. ve çev. Mahmut Kaya, Klasik Yay., İstanbul 2003, ss. 117-126 CR - GIDDENS, Anthony, Modernliğin Sonuçları, Çev. Ersin Kuşdil, Ayrıntı Yay., İstanbul 1994 CR - GIDDENS, Anthony, Sosyal Teorinin Temel Problemleri, Çev. Ümit Tatlıcan, Paradigma Yay., İstanbul 2005 CR - GIDDENS, Anthony, Toplumun Kuruluşu, Çev. Hüseyin Özel, Bilim ve Sanat Yay., Ankara 1999 CR - GIDDENS, Anthony, “Sosyal Teoride Zaman ve Mekân”, Sosyal Teorinin Temel Problemle- ri, Çev. Ümit Tatlıcan, Paradigma Yay., İstanbul 2005, ss. 559-574 CR - GIDDENS, Anthony, “Faillik, Kurum ve Zaman-Mekân Analizi”, Sosyal Teorinin Temel Problemleri, Çev. Ümit Tatlıcan, Paradigma Yay., İstanbul 2005, ss. 497-510 CR - GURVITCH, G. The Spectrum of Social Time, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht- Holland, 1964 CR - HALBWACHS, Maurice, On Collective Memory, Çev. ve ed. Lewis A. Coser, University of Chicago Press, Chicago 1992 CR - HARVEY, David, Postmodernliğin Durumu, Çev. Sungur Savran, 2. bs., Metis Yay., İstanbul 1999 CR - HAWKİNG, Stephen, Zamanın Daha Kısa Tarihi, Çev. Selma Öğünç, Doğan Kitap, İstanbul 2006 CR - HEIDEGGER, Martin, Being and Time, İng. Çev. John Macquarrie-Edward Robinson, 7. Bs., Harper ve Row Yay., New York, Hagerstown, San Francisco ve London 1962 CR - HEIDEGGER, Martin, Varlık ve Zaman, Çev. Kaan H. Ökten, Agora Kitaplığı, İstanbul 2008 CR - HEIDEGGER, Martin, "Zaman Kavramı", Zaman Kavramı, Çev. Saffet Babür, İmge Yay., Ankara 1996, ss. 56-101 CR - HEIDEGGER, Martin, Metafizik Nedir? Çev. Yusuf Örnek, Türkiye Felsefe Kurumu, Anka- ra 1991 CR - HUXLEY, Aldous, Kalıcı Felsefe, Çev. Latif Boyacı, İnsan Yay., İstanbul 1996 CR - İBN Haldun, Mukaddimetu İbn Haldun, Dâru’l-Fikr, Beyrut 2001 CR - İBN Haldun, Mukaddimetu İbni Haldûn, Tah. Derviş el-Cüveydî, 2. bs., el-Mektebetu'l- Asriyye, Beyrut 1996 CR - İBN Haldun, Tercüme-i Mukaddime-i İbn Haldun, çev. Pirizade Mehmet Sahip Efendi, Kahire h. 1275 CR - İBN Haldun, Tercüme-i Mukaddime-i İbn Haldun, çev. Ahmed Cevdet Efendi, Takvim- hane-i İstanbul, İstanbul h. 1277 CR - İBN Haldun, Mukaddime, c. 1-3, Çev. Zakir Kadirî Ugan, MEB. Yay., İstanbul 1989 CR - İBN Haldun, Mukaddime, c. 1-2, Haz. Süleyman Uludağ, 2. bs., Dergah Yay., İstanbul 1988 CR - İBN Manzur, Lisânu'l-Arab, c. 13, Dâru Sâdır, Beyrut 1990 CR - İBN RÜŞD, “Faslu’l-Makâl”, Felsefe - Din İlişkileri (İbn Rüşd, çev. Süleyman Uludağ), Dergah Yay., İstanbul 1985, ss. 93-184 CR - İBN RÜŞD, “EL-Keşf an Minhâcu’l-Edille”, Felsefe - Din İlişkileri (İbn Rüşd, çev. Süleyman Uludağ), Dergah Yay., İstanbul 1985, ss. 187-364 CR - İBN SİNA, Kitâbu’ş-Şifâ Fizik I, Çev. M. Macit-F. Özpilavcı, Litera Yay., İstanbul 2004 CR - KERN, Stephen, The Culture of Time and Space, 1880-1918, Londra 2003 CR - KİNDÎ, “İlk Felsefe Üzerine”, Felsefî Risaleler (Haz. ve Çev. Mahmut Kaya), Klasik Yay., İstanbul 2002, ss. 139-183 CR - KİNDÎ, “Oluş ve Bozuluşun Yakın Etkin Sebebi Üzerine”, Felsefî Risaleler (Haz. ve Çev. Mahmut Kaya), Klasik Yay., İstanbul 2002, ss. 213-227 CR - KİNDÎ, “Beş Terim Üzerine”, Felsefî Risaleler (Haz. ve Çev. Mahmut Kaya), Klasik Yay., İstanbul 2002, ss. 279-285 CR - LUHMANN, Niklas, Social Systems, İng. Çev. John Bednarz, Jr.-Dirk Baecker, Stanford University Press, Stanford, California 1995 CR - LUHMANN, Niklas, The Differentiation of Society, Columbia University Press, New York 1982 CR - LUHMANN, Niklas, “The Future Cannot Begin: Temporal Structures in Modern Society”, Social Research, 43, 1976, ss. 130-152 CR - MARX, Karl, Kapital, c. 1, Çev. Alaattin Bilgi, 3. bs., Sol Yay., İstanbul 1986 CR - MATTHEWS, Roger, Doing Time: An Introduction to the Sociology of Imprisonment, St. Martin’s Press, Inc., New York 1999 CR - MENGÜŞOĞLU, Takiyettin, Felsefeye Giriş, 5. bs., Remzi Kit., İstanbul 1992 CR - MENGÜŞOĞLU, Takiyettin, İnsan Felsefesi, Remzi Kit., İstanbul 1988 CR - MUHAMMED İkbal, İslam’da Dini Düşüncenin Yeniden Doğuşu, Çev. Ahmet Asrar, Bir Yay., İstanbul 1984 CR - MULHALL, Stephen, Heidegger ve 'Varlık ve Zaman', Çev. Kaan Öktem, Sarmal Yay., İstanbul 1998 CR - MÜTERCİM Asım, Kâmûs Tercümesi, c. 1, İstanbul 1304 CR - MÜTERCİM Asım, Kâmûs Tercümesi, c. 2-4, İstanbul 1305 CR - NASR, Seyyid Hüseyin, Bir Kutsal Bilim İhtiyacı, Çev. Şehabeddin Yalçın, İnsan Yay., İstanbul 1995 CR - NASR, Seyyid Hüseyin, İslam, İdealler ve Gerçekler, Çev. Ahmet Özel, 2. bs., İz Yay., İstanbul 1996 CR - NASR, Seyyid Hüseyin, İslam Kozmoloji Öğretilerine Giriş, Çev. N. Şişman, İstanbul 1985 CR - OKUMUŞ, Ejder, Osmanlı’nın Gözüyle İbn Haldun, 2. bs., İz Yay., İstanbul 2009 CR - PARSONS, Talcot, The Social System, 3. bs., The Free Press, Glencoe, Illinois 1959 CR - PRONOVOST, Gilles, The Sociology of Time (Current Sociology, La Sociologie Contempo- raine, The Journal of International Sociological Association, c. 37, Sayı: 3, 1989), Sage Publication, London ve Newbury Park/CA, 1989 CR - RYAN, Dan, “Time and Social Theory”, http://djjr.net/papers/published/Ryan-Time-and- Social-Theory.pdf, 10.10.2009 CR - SARIKAVAK, Kazım, “Mutezile’de Zaman”, Felsefe Dünyası, Sayı: 32/2, 2000, ss. 5-22 CR - SARIKAVAK, Kazım, “İhvan-ı Safa, İbn Sina ve Gazali’de Zaman Anlayışı”, Felsefe Dünyası, Sayı: 25, Yaz 1997, ss. 52-71 CR - SARIOĞLU, Hüseyin, İbn Rüşd Felsefesi, Klasik Yay., İstanbul 2003 CR - SHILLS, Edward, Center and Periphery, Chicago University Press, Chicago 1975 CR - SOROKİN, Pitirim A., Çağdaş Sosyoloji Kuramları, Çev. M. M. Raşit Öymen, KBY., Ankara 1994 CR - SOROKİN, Pitirim A., Sociocultural Causality, Space, Time: A Study of Referential Prin- ciples of Sociology and Social Science, Russell and Russell İnc., New York 1964 CR - SOROKİN, Pitirim A. – MERTON, Robert K., “Social Time: A Methodological and Func- tional Analysis”, The American Journal of Sociology, Mart 1937, 42/5, ss. 615-629 CR - SPENGLER, Oswald, Batının Çöküşü, Çev. Giovanni Scognamillo-Nuray Sengelli, 2. bs., Dergah Yay., İstanbul 1997 CR - ŠUBRT, Jiri, “The Problem of Time from the Perspective of the Social Sciences”, http://sreview.soc.cas.cz/uploads/910a3eaa2d8bfb89846f8e65dd26bb0f534f2730_170_ 211SUBRT.pdf, 02.05.2009 CR - SURUŞ, Abdulkerim, Evrenin Yatışmaz Yapısı, Çev. Hüseyin Hatemi, İnsan yay., İstanbul 1995 CR - SZTOMPKA, Piotr, The Sociology of Social Change, Blackwell Publishers, Oxford 2003 CR - ŞERİATİ, Ali, Tarih ve Şinaht-i Edyân, c. 2 (Mecmua-i Âsâr-i Doktor Ali Şeriatî c. 15), 9. bs., Şirket-i Sihâmî-yi İntişar, Tahran 1384 CR - ŞERİATİ, Ali, Baz-geşt, 8. bs., İntişârât-i İlham, Tahran 1381 CR - ŞERİATİ, Ali, İnsân-i Bîhôd (Mecmua-i Âsâr-i Doktor Ali Şeriatî, c. 25), 6. bs., Şirket-i İntişârât-i Kalem, Tahran 1384 CR - TANPINAR, Ahmet Hamdi, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, 6. bs., Dergah Yay., İstanbul 1999 CR - TANPINAR, Ahmet Hamdi, Beş Şehir, 18. bs., Dergâh Yayınları, İstanbul 2004 CR - TARKOVSKI, Andrey, Mühürlenmiş Zaman, Çev. Füsun Ant, 3. bs., Afa Yay., İstanbul 2000 CR - TIRYAKIAN, Edward A., "Emile Durkheim", Çev. Ceylan Tokluoğlu, Sosyolojik Çözümle- menin Tarihi, V Yay., İstanbul 1990, ss. 199-250 CR - TOSH, John, Tarihin Peşinde, Çev. Ö. Arıkan, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul 1997 CR - TUNÇ, Şekip, "Bergson'un Felsefesi", Yaratıcı Tekâmül, (Henri Bergson), Çev. Şekip Tunç, 2. bs., MEB. Yay., İstanbul 1986, ss. I-LII CR - URRY, John, Mekânları Tüketmek, Çev. Rahmi G. Öğdül, Ayrıntı Yay., İstanbul 1999 CR - ÜLKEN, Hilmi Ziya, Varlık ve Oluş, AÜİFY., Ankara 1968 CR - WEBER, Max, Toplumsal ve Ekonomik Örgütlenme Kuramı, Çev. Özer Ozankaya, İmge Yay., Ankara 1995 CR - WEBER, Max, The protestant Ethic and the Spirit of Capitalism, İng. Çev. Talcott Parsons, Routledge, London-New York 1999 CR - WEBER, Max, Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu, Çev. Zeynep Gürata, Ayraç Yay., Ankara 2005 CR - WEBER, Alfred, Felsefe Tarihi, Çev. H. Vehbi Eralp, 5. bs., Sosyal Yay., İstanbul 1993. CR - ZERUBAVEL, Eviatar, Hidden Rhythms: Schedules and Calendars in Social Life, the Uni- versity of Chicago Press, Chicago 1981 CR - ZIMMERMAN, Carle C., Yeni Sosyoloji Dersleri, Çev. Amiran Kurtkan, İstanbul Ü. İktisat F. Yay., İstanbul 1964 ××× UR - https://dergipark.org.tr/tr/pub/daad/article/61919 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52314 ER -