TY  - JOUR
T1  - Abbâsi Sarayında Bir Mizâh Şairi: Ebû Dulâme
AU  - Tolan, Muhammet Bilal
PY  - 2019
DA  - December
Y2  - 2019
DO  - 10.34085/buifd.623921
JF  - Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
JO  - BUİFD
PB  - Bingöl Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 2687-5128
SP  - 22
EP  - 38
IS  - 14
LA  - tr
AB  - ÖzArap mizâh geleneğinin önemlitemsilcilerinden biri olan Ebû Dulâme el-Esedî, Emevîlerin son dönemleri ileAbbâsîlerin ilk üç halifesi olan Seffâh, Mansûr ve Mehdî dönemlerinde yaşamışbir şairdir. Bu çalışmada şairin mizâh yeteneğinin ortaya çıkmasında etkiliolan hayat serüveni ve yaşadığı ortam resmedildikten sonra şairin sözlerindekive şiirlerindeki mizâhi yön incelenmiştir. Abbâsîlerin ilk şairlerinden olmasıhasebiyle Ebû Dulâme’nin bu dönemin şiir ve edebiyatının şekillenmesinde önemlibir rolü vardır. Seffâh tarafından saraya alınması ile birlikte alaycıkişiliği, latifeli sözleri, hikâyeleri ve nükteli şiirleriyle gerek halifelerive gerekse diğer devlet ricalini eğlendirmeyi başarmıştır. Halifeleri güldürmeve onlardan maddi fayda elde etme adına kendisini ve en yakınlarını alayaalmaktan çekinmemiştir. Eğlenceye fazlaca düşkün olduğundan dolayı dinikonularda hassas değildir. Anahtar Kelimeler: Arap edebiyatı, Ebû Dulâme, Şiir,Mizâh, Abbâsîler.A Humorist in theAbbasid Palace: Abû DulâmaAbstractAbû Dulâma al-Asadi, a prominentrepresentative of the Arabic humor tradition, is a poet who lived in the finalperiods of the Umayyads and during the reigns of Saffâh, Mansûr and Mahdî, thefirst three Abbâsid caliphs. This study depicted the poet’s life adventure andwhere he lived which played a role in bringing out the sense of humor in him,and analyzed the humor aspect in his words and poems. Being one of the firstpoets of the Abbâsid era, he played a major role in shaping the poetry andliterature of the time. After being taken to the palace by Saffâh, he succeededin entertaining the caliphs and other statesmen alike with his sarcasticpersonality, joking words, stories and witty poems. He did not hesitate to makefun of himself and his closest relatives to make the caliphs laugh and obtainmaterial benefits from them. Since he was very fond of entertaining, he was notsensitive about religious issues. Keywords:Arabic literature, Abû Dulâma, Poetry, Humor, Abbâsids.
KW  - Arap edebiyatı
KW  - Ebû Dulâme
KW  - Şiir
KW  - Mizâh
KW  - Abbâsîler
CR  - Abdulhamîd, Şâkir. el-Fukâhe ve’d-dihk, Ru’ye cedide. Kuveyt: Metâbi‘u’s-siyâse, 2003.Ali Hasan, Rüşdî. Dîvânu Ebî Dulâme el-Esedî. Beyrut: Müessesetu’r-risâle, 1985.Âmidî, Ebu’l-Kâsım el-Hasan b. Bişr. el-Mu’telif ve’l-muhtelif. Nşr. F. Krenkow. 1. Baskı. Beyrut: Dâru’l-cîl, 1991.Asma‘î, Ebû Sa‘îd Abdulmelik. el-Asma‘iyyât. Thk. Ahmed Muhammed Şâkir, Abdusselâm Hârûn, Kahire: Dâru’l-me‘ârif, ts.Bağdâdî, Ebû Bekr Hatîb. Târîhu Medineti’s-selâm. Thk. Beşşâr Avvâd Maruf. 1. Baskı. Beyrut: Daru’l-ğarbi’l-İslâmî, 2001.Buhari, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. el-Edebu’l-müfred. Thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. Kahire: Matbaatu’s-selefiyye, 1375.Câhız, Amr b. Bahr. el-Buhâlâ. Thk. Tâhâ el-Hâcirî. 5. Baskı. Kahire: Dâru’l-meârif, t.s.Câhız, ebû Osmân Omer b. Bahr. Kitâbu’l-hayâvân. Thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. 2. Baskı. Mısır: Mektebetu'l-Câhız, 1965.Câhız, ebû Osmân Omer b. Bahr. Resâilu’l-Câhız. Thk. Abdusselâm Hârûn. Kahire: Dâru’l-cîl li’tıbâ‘a, ts.Cevherî, İsmail b. Hammâd. es-Sıhâh. Thk. Ahmed Abdulğafûr Attâr. Beyrut: Dâru’l-‘ilm li’l-melâyîn, 1979.Cihâd Abdulkâdir Kuveydir. Şi‘ru’l-fukâhe fi’l-‘asri’l-Abbâsî. Yüksek Lisans Tezi, Humus Ba‘as Üniversitesi, 2009.Demirayak, Kenan. Abbâsi Edebiyatı Tarihi. Erzurum: Bakanlar Matbaacılık, 1998.Demîrî, Kemâluddîn Muhammed b. Mûsâ. Hayâtu’l-hayâvâni’l-kubrâ. Thk. İbrâhîm Sâlih. Dımaşk: Dâru’l-beşâir, 2005.Doğan, Mehmet. Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Pınar Yayınları, 2008.Doğan, Yusuf. “Hz. Peygamber ve Mizah”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (Aralık 2004): 191-203.Dumûr, Abdullah Halîl. es-Suhriyye ve’l-fukâhe fi’n-nesri’l-Abbâsî hattâ nihâyeti’l-karni’r-râbi‘ el-hicrî. Doktora Tezi, Ürdün Mutah Üniversitesi, 2005.Ebû Hilâl el-Askerî. el-Furûku’l-lugaviyye. Thk. Muhammed İbrahim Selim, Kahire: Dâru’l-ilm ve’s-sekâfe, ts.Fâhûrî, Hannâ. el-Câmî fi’t-târîhi’l-edebi’l-Arabî, el-Edebu’l-kadîm. Beyrut: Dâru’l-cîl, 2005.Ferâhidî, Halil b. Ahmed. Kitâbu’l-ayn. Thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhim Sâmerrâî. B.y: Dâr ve mektebetu’l-hilâl, ts.Furat, Ahmet Suphi. Arap Edebiyatı Tarihi (Başlangıçtan XVI. Asra Kadar), İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1996.Goldziher, Ignace. Klasik Arap Literatürü. Trc. Rahmi Er - Azmi Yüksel. Ankara: Vadi Yayınları, 2012.Husrî, Ebû İshâk İbrahim b. Ali el-Kayravânî. Cem‘u’l-cevâhir fi’l-mulehi ve’n-nevâdir. Nşr. Ali Muhammed el-Behâvî. 2. Baskı. Beyrut: Dâru’l-cîl, ts.İbn Abdirabbih, Ahmed b. Muhammed el-Endelûsî. el-İkdu’l-ferîd. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2013.İbn Sîde, Ebu’l-Hasen Ali. el-Muhassas. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, ts.İbn-i Fâris, Hüseyin Ahmed. Mekâyisu’l-luga. Beyrut: Dâru’l-cîl, ts.İbn-i Hallikân, Ebu’l-Abbâs Şemsuddin Ahmed. Vefeyâtu’l-a‘yân ve enbâu ebnâi’z-zemân. Thk. İhsan Abbas. Beyrut: Dâru sadır, ts.İbn-i Kuteybe ed-Dîneverî. ‘Uyûnu’l-ahbâr. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-Arabî, ts.İbn-i Kuteybe ed-Dîneverî. eş-Şi‘r ve’ş-şua‘râ. Thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Kahire: Dâru’l-meârif, ts.İbn-i Manzûr. Lisânu’l-‘Arab. Beyrut: Dâru sadir, ts.İbnu’l-Esîr. el-Kâmil fi’t-târîh. 1. Baskı. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1987.İbnu’l-Mu‘tez, Ebu’l-‘Abbâs Abdullah b. Muhammed. Tabakâtu’ş-şu‘arâ. Thk. Abdussettâr Ahmed Ferrâc. 3. Baskı. Kahire: Dâru’l-meârif, ts.İsfehânî, Ebu’l-Ferec Ali b. el-Huseyn. el-Eğânî. Thk. İhsan Abbâs. 3. Baskı. Beyrut: Dâru sâdır, 2008.Kabaklı, Ahmet. Türk Edebiyatı. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, 2008.Kâtib Çelebî. Keşfu’z-zunûn ‘an esâmi’l-kutubi ve’l-funûn. Beyrut: Dâru ihyâi’t-turâsi’l-Arabî, ts.Kılıçlı, Mustafa. Ebû Dulâme ve Nüktedan Kişiliği Üzerine. Erzurum: y.y., 1992.Muhammed b. Şeneb. Abû Dolâma, Poete bouffon de la Cour des premiers Califes abbasides. Cezayir: Universite D’alger, 1922.Nuveyrî, Şihabuddîn Ahmed b. Abdulvehhâb. Nihâyetu’l-ereb fî funûni’l-edeb. Thk. Yahya eş-Şâmî. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2004.Se‘âlibî, Ebû Mansûr Abdulmelik b. Muhammed b. İsmail. Simâru’l-kulûb fi’l-mudâfi ve’l-mensûb. Thk. İbrahim Salih. 1.baskı. Dımaşk: Dâru’l-beşâir, 1994.Şerişî, Ebu’l-Abbâs Ahmed. Şerhu Makâmâti’l-Harîrî. Thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm. Beyrut: el-Mektebetu’l-asriyye, 1992.Vehbe, Mecdî - Muhendis, Kâmil. Mu‘cemu’l-mustalahâti’l-Arabiyye fi’l-luga ve’l-edeb. 2.Baskı. Beyrut: Mektebetu Lubnân, 1984.Yâfi‘î, Ebu Muhammed Abdullah. Mir’âtu’l-cenân ve ‘ibratu’l-yekzân. 1. Baskı. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1997.Ya‘kûb, Emîl Bedi‘. Dîvânu Ebî Dulâme. Beyrût: Dâru’l-cîl, 1994.Yâkût el-Hamevî. Mu’cemu’l-udebâ. Thk. İhsan Abbâs. Lübnan: Dâru’l-ğarb el-İslâmî, 1993.Yardımcı, İsmail. “Mizâh Kavramı ve Sanattaki Yeri”. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3/2 (2010): 1-41.Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Carullah. Esâsu’l-belâğa. Thk. Muhammed Bâsil ‘Uyûn es-Sûd, Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1998.Zeydân, Corci. Târîhu âdâbi’l-lugati’l-‘Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-fikr, 2011.Ziriklî, Hayruddin. el-A‘lâm. 15. Baskı. Beyrut: Dâru’l-‘ilm li’l-melâyîn, 2002.
UR  - https://doi.org/10.34085/buifd.623921
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/870231
ER  -