@article{article_637521, title={OSMANLI DEVLETİ’NİN DAĞILMA DÖNEMİNDE TÜRK BOĞAZLARI VE LOZAN BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ}, journal={Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yakın Tarih Dergisi}, volume={1}, pages={19–69}, year={2017}, url={https://izlik.org/JA79TC45GW}, author={Kayıran, Mehmet and Metintaş, Mustafa Yahya}, keywords={Boğazlar Sorunu,Doğu Sorunu,Lozan boğazlar Sözleşmesi}, abstract={<p>Osmanlı Devleti’nin yükselme döneminde ne “Boğazlar Sorunu” ne de “Doğu Sorunu” vardı. Devlet çeşitli nedenlerle gücünü yitirmeye başlayınca; Batılı emperyalist devletlerce İmparatorluk topraklarını ele geçirmek amacıyla “sözde sorunlar” yaratıldı. “Türk Boğazları” da Avrupalı devletler arasında bir mücadele alanı haline getirildi; Osmanlı Devleti ise ikili ve çok taraflı anlaşmalar imzalamak zorunda kaldı ve boğazlar üzerindeki hâkimiyet hakkını bu devletlerin insafına terk etti. <br>Atatürk önderliğinde kazanılan “Türk Kurtuluş Savaşı”nın zaferle sonuçlandırılması ve Lozan’da elde edilen diplomatik başarı, yeni bir “Türk Devleti”nin uluslararası alanda tanınmasını sağladı. Ancak, İnönü Başkanlığında Türk Milleti’nin haklarını savunan “Temsil Heyeti”nin tüm çabalarına karşın, “Boğazlar Rejimi” konusunda arzu edilen netice elde edilemedi. <br>Lozan Boğazlar Sözleşmesine göre: Boğazların iki yakasının, Semadirek, Limni, İmroz, Bozcaada ve Marmara Denizi’ndeki adaların askersizleştirilmesi; geçişi sağlamak ve denetlemek amacıyla Türkiye’nin başkanlığında kurulan bir komisyonun oluşturulması; bu düzenlemelerin “Milletler Cemiyeti”nin güvencesi altında sürdürülmesi kararlaştırıldı. Boğazlardan geçiş serbestisinin ilke olarak kabul edilmesi; genel olarak “Misakı Milli”nin genel hükmüne uygundu; Türkiye savaşa katılırsa yalnız tarafsız gemilerin ticaret ve savaş gemileri, düşmana yardım etmemek koşuluyla geçebilecekti. Barış zamanında ise, Karadeniz’e kıyısı olan devletlerden en büyük donanmaya sahip ülkeninkinden daha çok savaş gemisi ve uçak olmamak şartıyla, askeri gemi ve uçaklar Karadeniz’e geçebilecekti; Türkiye bu geçişler sırasında ortaya çıkabilecek sonuçlardan sorumlu tutulmayacaktı. <br>Bu araştırmamızda, Osmanlı Devleti’nin son döneminde, “Türk Boğazları” ile ilgili yaşanan gelişmeler ve “Lozan Boğazlar Sözleşmesi” iki bölüm halinde; Tarih Metodolojisinin ilke ve kurallarına uygun bir biçimde analiz edilmiştir. Birinci bölümde, yayınlanmış araştırmalar, ikinci bölümde ise “Lozan Barış Konferansı Tutanakları”ndan yararlanılmıştır. “Lozan boğazlar Sözleşmesi”nde yer alan ve Türkiye’nin egemenlik haklarını sınırlandıran hükümler, Atatürk’ün akılcı ve gerçekçi dış politikası sayesinde 20 Temmuz 1936’da imzalanan “Montrö Boğazlar Sözleşmesi” ile ortadan kaldırılmıştır. <br> </p>}, number={2}