TY  - JOUR
T1  - KAZAK TÜRKÇESİNDE VE KIRGIZ TÜRKÇESİNDE İHTİMAL KİPİ VE İHTİMAL İŞLEVLİ DİĞER KİPLER
TT  - THE MOOD PROBABILITY IN KAZAKH AND KYRGYZ  AND OTHER MODES WITH PROBABILITY FUNCTIONS
AU  - Balci, Onur
PY  - 2019
DA  - December
JF  - Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
JO  - ASOBİD
PB  - Amasya Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 2548-0480
SP  - 1
EP  - 15
IS  - 6
LA  - tr
AB  - Türk dilinde ihtimal anlamı farklı yapılarlaverilebilmektedir. Örneğin Türkiye Türkçesinde gelecek zaman eki, cümledekesinlik ifadesi yoksa, ihtimal bildirebilir. Aynı zamanda fiil kök vegövdelerine eklenen –mIş/-mUş eki ve ol- yardımcı fiilininüzerine eklenen teklik üçüncü şahıs gereklilik kipi eki (-mIş/-mUş olmalı)ile kurulan yapı da; ol- fiilinin üzerine şart eki ve gerek (olsa gerek) sözcüğününgelmesiyle oluşan yapı da Türkiye Türkçesinde ihtimal bildiren yapılardandır.Ancak Türkiye Türkçesi üzerine yapılan gramer çalışmalarında bu son iki içinihtimal kipi terimi kullanılmaz. Bu yapılar genellikle gereklilik kipi veyadilek-şart kipi içinde değerlendirilir.Tarihi Türk lehçelerinde de izleri görülen –sAkerek ihtimal yapısı çağdaş Kazak ve Kırgız Türkçelerinde başlı başına birkip kurmaktadır. Bu kip, Türkiye Türkçesinden farklı olarak sadece tekliküçüncü şahıs ile değil diğer şahıslarla da çekimlenmektedir. Bu kipin, bulehçelerde Türkiye Türkçesinden daha işlek bir şekilde kullanıldığını belirtmekmümkündür.Bulehçelerde ihtimal kipi olarak kullanılan kipin dışında ihtimal bildiren diğerkipler de mevcuttur. Bu çalışmada Kazak Türkçesindeki ve Kırgız Türkçesindekiihtimal kipi ve ihtimal anlamlı diğer kipler işlenecektir.
KW  - Kazak Türkçesi
KW  - Kırgız Türkçesi
KW  - İhtimal Kipi
N2  - The meaning of probability in Turkishlanguage can be given with different structures. For example, if there is nocertainty in the sentence, the future tense suffix in Turkish may indicate thepossibility. At the same time, the structure which established with the suffixof –mIş/-mUş, the auxiliary verb of ol- and suffix ofnecessitative may report possibility. With this verb conjugation the structurewhich established the auxiliary verb of ol-, suffix of desiderative andthe word of gerek may report possibility in Turkish. However, in Turkishgrammar studies, the term probability mode is not used for these last twoconjugation. These structures are generally evaluated in the necessitative modeor desiderative mode.The traces of -sA kerek is also seenin the historical Turkish dialects and establish a mode in modern Kazakh andKyrgyz. Unlike Turkish, this mode of attraction is not only with the thirdperson but also with other persons. This mode is used more intensively thanTurkish in these dialects.Apart from the so-called probability mode,there are other modes in this dialect. In this study, the probability mode inKazakh and Kyrgyz and other probability meaningful modes will be studied.
CR  - Aksan, Doğan (2007). Her Yönüyle Dil, Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
CR  - Balci, Onur (2014). Kazak ve Kırgız Türkçelerinde Yapı ve İşlev Bakımından Fiil Çekimleri. Doktora Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
CR  - Davletov, S.-Kudaybergenov, S. (1980).  Azırkı Kırgız Tili-Morfologiya. Frunze: Mektep Baspası.
CR  - Eckmann, Janos (2009). Çağatayca El Kitabı. (Çev. Günay Karaağaç). İstanbul: Kesit Yayınları.
CR  - Eckmann, Janos (2011).  Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar. (Haz. Osman Fikri Sertkaya). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
CR  - Ercilasun, Ahmet Bican (1984). Kutadgu Bilig Grameri-Fiil. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları.
CR  - Ergin, Muharrem (2005). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Dağıtım.
CR  - Iskakov, Ahmedi (1991). Kazirgi Kazak Tili-Morfologiya. Almatı: Ana Tili Yayınları.
CR  - İsayev, S. M. (2007). Kazirgi Kazak Tili. Almatı: Öner Baspası.
CR  - Korkmaz, Zeynep (2009). Türkiye Türkçesi Grameri-Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
CR  - Nurcamal, Oralbay (2007). Kazirgi Kazak Tiliniŋ Morfologiyası. Almatı: JŞC İnjüw-Marjan Poligrafiya Firması.
CR  - Oruzbayeva B.- Tursunov, A -Sıdıkov, C.-Akmataliyev, A.-Musayev, S.-Sadıkov, T. (2009). Azırkı Kırgız Adabiy Tili. Bişkek: Avrasya Press.
CR  - Vardar, Berke (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
UR  - https://dergipark.org.tr/tr/pub/asobid/article/641908
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/894881
ER  -